Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Każakistan

Minn Wikipedija, l-enċiklopedija l-ħielsa
Aqbeż lejn in-navigazzjoni Aqbeż lejn it-tfittxija
Il-Mawżolew ta' Khoja Ahmed Yasawi

Is-Siti ta' Wirt Dinji tal-Organizzazzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti għall-Edukazzjoni, ix-Xjenza u l-Kultura (UNESCO) huma postijiet b'importanza kulturali jew naturali, kif deskritt fil-Konvenzjoni tal-Wirt Dinji tal-UNESCO, li ġiet stabbilita fl-1972.[1] Il-wirt kulturali jikkonsisti minn monumenti (bħal xogħlijiet arkitettoniċi, skulturi monumentali, jew inċiżjonijiet), gruppi ta' binjiet, u siti (fosthom siti arkeoloġiċi). Il-wirt naturali jinkludi karatteristiċi naturali (li jikkonsistu minn formazzjonijiet fiżiċi u bijoloġiċi), ġeoloġiċi u fiżjografiċi (inkluż il-ħabitats ta' speċijiet mhedda ta' annimali u pjanti), u siti naturali li huma importanti mill-puntdivista tax-xjenza, tal-konservazzjoni jew tas-sbuħija naturali.[2] Il-Każakistan iffirma l-Konvenzjoni fid-29 ta' April 1994.[3]

Mill-2021, il-Każakistan għandu ħames Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO.[4] L-ewwel sit li tniżżel fil-lista kien il-Mawżolew ta' Khoja Ahmed Yasawi, fis-27 Sessjoni tal-Kumitat tal-Wirt Dinji, li saret f'Pariġi, Franza, fl-2003.[5] L-iżjed siti reċenti huma żewġ siti transnazzjonali: it-Toroq tal-Ħarir: in-Network ta' Rotot tal-Kuritur ta' Chang'an-Tianshan, li tniżżlu fl-2014, huma sit kondiviż maċ-Ċina u mal-Kirgiżistan, u l-Punent ta' Tian Shan, li huwa sit kondiviż mal-Kirgiżistan u l-Użbekistan, li tniżżel fl-2016. Tliet siti huma kulturali filwaqt li Saryarka, l-Isteppa u l-Lagi tat-Tramuntana tal-Każakistan u Tian Shan huma siti naturali.

Siti ta' Wirt Dinji[immodifika | immodifika s-sors]

L-UNESCO tiddeżinja s-siti abbażi ta' għaxar kriterji tal-għażla; kull sit irid jissodisfa mill-inqas wieħed mill-għaxar kriterji. Il-kriterji (i) sa (vi) huma kulturali, filwaqt li l-kriterji (vii) sa (x) huma naturali.[6]

NB: * Siti transnazzjonali (bl-ikħal)

Sit Ritratt Post Sena tad-deżinjazzjoni Kriterji tal-għażla Deskrizzjoni
Mawżolew ta' Khoja Ahmed Yasawi A large brick mausoleum with blue domes Turkestan 2003 i, iii, iv (kulturali) Il-mawżolew iddedikat lill-mistiku Sufista tas-seklu 12 Ahmed Yasawi nbena bejn l-1389 u l-1405 matul it-tmexxija ta' Timur. Minkejja li l-mawżolew qatt ma tlesta kollu, xorta waħda huwa l-ikbar binja u l-iżjed waħda ppreservata tajjeb ta' żmien Timur. Il-mawżolew kien ukoll prototip għal binjiet suċċessivi ta' Timur, speċjalment fil-belt kapitali ta' Timur, Samarkanda.[7]
Petroglifiċi fil-Pajsaġġ Arkeoloġiku ta' Tamgaly Petroglyphs depicting animals Reġjun ta' Almaty 2004 iii (kulturali) Il-petroglifiċi tal-Fondoq ta' Tanbaly fil-muntanji ta' Chu-Ili fihom tinqix ta' bnedmin, annimali, u figuri reliġjużi. Dawn imorru lura għat-tieni nofs tat-tieni millenju Q.K. sal-bidu tas-seklu 20 u jagħtu ħjiel dwar il-ħajja tal-komunitajiet pastorali li kienu jgħixu fir-reġjun. Fiż-żona hemm ukoll għadd ta' oqbra, kurgan, u kompartimenti minn Żmien il-Bronż u l-Ħadid.[8]
Saryarka – Steppa u Lagi tat-Tramuntana tal-Każakistan Marshes and a lake Reġjun ta' Almaty 2008 ix, x (naturali) Saryarka tinkludi żewġ żoni, ir-Riżerva Naturali ta' Naurzum u r-Riżerva Naturali ta' Korgalzhyn (fir-ritratt), li jipproteġu l-isteppa, il-lagi u l-artijiet mistagħdra mhux mimsusa tal-Asja Ċentrali. Dawn il-ħabitats huma postijiet importanti għall-passa tat-tjur migratorji u jipprovdu kenn għal għadd kbir ta' speċijiet mhedda, fosthom il-grawwi tas-Siberja, il-pellikani tad-Dalmazja, l-ajkla ta' Pallas u s-sajga.[9]
Toroq tal-Ħarir: in-Network ta' Rotot tal-Kuritur ta' Chang'an-Tianshan* Map of Eurasia with silk roads marked diversi siti 2014 ii, iii, v, vi (kulturali) It-Toroq tal-Ħarir huma network antik ta' rotot kummerċjali li bdew jiffurmaw fis-seklu 2 Q.K. u baqgħu attivi sas-seklu 16. It-toroq kienu jikkollegaw lis-soċjetajiet tal-Asja, is-Subkontinent, l-Asja Ċentrali u l-Punent tal-Asja, kif ukoll il-Lvant Qarib. Minbarra l-iskambju ta' merkanzija, ikkontribwew ukoll għat-tifrix ta' teknoloġiji, ideoloġiji, u reliġjonijiet, inkluż il-Buddiżmu, il-Kristjaneżmu Nestorjan, il-Manikejiżmu, iż-Żoroastrijaniżmu u l-Iżlam bikri. Diversi rħula u l-infrastruttura ta' appoġġ inbnew tul ir-rotot tat-Toroq tal-Ħarir. Dan is-Sit ta' Wirt Dinji jkopri l-kurituri minn Chang’an/Luoyang, il-kapitali tad-dinastiji Han u Tang taċ-Ċina, sar-reġjun ta' Zhetysu tal-Asja Ċentrali, u huwa kondiviż maċ-Ċina u mal-Kirgiżistan.[10]
Punent ta' Tian Shan* Mountain scenery with a canyon diversi siti 2016 x (naturali) Is-sit huwa kondiviż mal-Kirgiżistan u mal-Użbekistan, u jkopri l-parti tal-Punent tal-katina muntanjuża ta' Tian Shan. Tgawdi minn bijodiversità rikka u għadd ta' għelejjel tal-frott ikkultivati joriġinaw miż-żona. Il-qċaċet tal-muntanji jaqbżu l-4,500 metru (14,800 pied). Fir-ritratt jidher il-Kanjon ta' Aksu.[11]

Referenzi[immodifika | immodifika s-sors]

  1. ^ "UNESCO World Heritage Centre - The World Heritage Convention". web.archive.org. 2016-08-27. Miġbur 2022-04-15.
  2. ^ "UNESCO World Heritage Centre - Convention Concerning the Protection of the World Cultural and Natural Heritage". web.archive.org. 2021-02-01. Miġbur 2022-04-15.
  3. ^ "Kazakhstan - UNESCO World Heritage Centre". web.archive.org. 2016-05-30. Miġbur 2022-04-16.
  4. ^ "Kazakhstan - UNESCO World Heritage Centre". web.archive.org. 2016-05-30. Miġbur 2022-04-16.
  5. ^ "Kazakhstan - UNESCO World Heritage Centre". web.archive.org. 2016-05-30. Miġbur 2022-04-16.
  6. ^ "UNESCO World Heritage Centre - The Criteria for Selection". web.archive.org. 2016-06-12. Miġbur 2022-04-15.
  7. ^ Centre, UNESCO World Heritage. "Mausoleum of Khoja Ahmed Yasawi". UNESCO World Heritage Centre (bl-Ingliż). Miġbur 2022-04-16.
  8. ^ Centre, UNESCO World Heritage. "Petroglyphs of the Archaeological Landscape of Tanbaly". UNESCO World Heritage Centre (bl-Ingliż). Miġbur 2022-04-16.
  9. ^ Centre, UNESCO World Heritage. "Saryarka – Steppe and Lakes of Northern Kazakhstan". UNESCO World Heritage Centre (bl-Ingliż). Miġbur 2022-04-16.
  10. ^ Centre, UNESCO World Heritage. "Silk Roads: the Routes Network of Chang'an-Tianshan Corridor". UNESCO World Heritage Centre (bl-Ingliż). Miġbur 2022-04-16.
  11. ^ Centre, UNESCO World Heritage. "Western Tien-Shan". UNESCO World Heritage Centre (bl-Ingliż). Miġbur 2022-04-16.