Bern

Minn Wikipedija, l-enċiklopedija l-ħielsa
Bern
 Żvizzera
Amministrazzjoni
StateŻvizzera
Canton of SwitzerlandBern
Administrative region of the canton of Bernereġjun amministrattiv ta' Bern-Mittelland
Administrative district of the canton of Berndistrett amministrattiv ta' Bern-Mittelland
Kap tal-Gvern Alec von Graffenried (en) Translate
Isem uffiċjali Bern
Berne
Ismijiet oriġinali Bern
Berne
Berna
Berna
Kodiċi postali 3000, 3001, 3003, 3004, 3005, 3006, 3007, 3008, 3010, 3011, 3012, 3013, 3014, 3015, 3018u 3019
Ġeografija
Koordinati 46°56′53″N 7°26′51″E / 46.94798°N 7.44743°E / 46.94798; 7.44743Koordinati: 46°56′53″N 7°26′51″E / 46.94798°N 7.44743°E / 46.94798; 7.44743
Bern is located in Switzerland
Bern
Bern
Bern (Switzerland)
Superfiċjenti 51.62 kilometru kwadru
Għoli 542 m
Fruntieri ma' Bremgarten bei Bern (en) Translate, Ittigen (en) Translate, Kirchlindach (en) Translate, Mühleberg (en) Translate, Muri bei Bern, Neuenegg (en) Translate, Ostermundigen (en) Translate, Wohlen bei Bern (en) Translate, Frauenkappelen (en) Translate, Zollikofen (en) Translateu Köniz (en) Translate
Demografija
Popolazzjoni 134,506 abitanti (31 Diċembru 2022)
Informazzjoni oħra
Fondazzjoni 1191
Kodiċi tat-telefon 031
Żona tal-Ħin UTC+1u UTC+2
bliet ġemellati Vjenna, Salzburg, Vaduz, Benevento, Santo Domingo, New Bern, Bernvilleu Kjiv
bern.ch, bern.ch…, bern.ch…u bern.ch…

Bern (pronunzja bil-Ġermaniż Żvizzeru standard: [bɛrn]) hi l-belt kapitali de facto tal-Iżvizzera, imsejħa wkoll bħala l-"belt federali". B'popolazzjoni ta' madwar 133,000 ruħ (mill-2022), Bern hija l-ħames l-iżjed belt popolata fl-Iżvizzera, wara Zurich, Ġinevra, Basel u Lausanne.[1] L-agglomerazzjoni ta' Bern, li tinkludi 36 muniċipalità, kellha popolazzjoni ta' 406,900 ruħ fl-2014.[2] Iż-żona metropolitana kellha popolazzjoni ta' 660,000 ruħ fis-sena 2000.[3]

Bern hija wkoll il-belt kapitali tal-kanton ta' Bern, it-tieni l-iktar kanton popolat tal-Iżvizzera. Il-lingwa uffiċjali hija l-Ġermaniż, iżda l-lingwa prinċipali mitkellma hija l-varjant lokali tad-djalett Ġermaniż Żvizzeru Alemanniku, il-Ġermaniż ta' Bern. Fl-1983, iċ-ċentru storiku tal-belt (bil-Ġermaniż: Altstadt) ta' Bern sar Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO.[4] Dan huwa mdawwar bix-xmara Aare, xmara ewlenija tal-Promontorju Żvizzeru.

Għalkemm l-insedjamenti ffortifikati kienu ilhom stabbiliti minn żmien il-qedem, il-belt Medjevali proprja ġiet stabbilita mill-familja Zähringer fit-tmun, x'aktarx fl-1191 minn Berthold V, id-Duka ta' Zähringen. Bern saret belt imperjali ħielsa fl-1218, u fl-1353 ingħaqdet mal-Konfederazzjoni Żvizzera u saret wieħed mit-tmien kantons bikrin. Minn dak iż-żmien 'l hawn, Bern saret belt-stat kbira u attur prominenti tal-istorja Żvizzera billi żviluppat politika ta' tkabbir territorjali sovran. Mis-seklu 15, il-belt kulma jmur bdiet tinbena mill-ġdid u kisbet il-karatteristiċi attwali tagħha. Bern saret Belt Federali fl-1848. Minn madwar 5,000 abitant fis-seklu 15, il-belt qabżet il-100,000 ruħ fis-snin 20 tas-seklu 20.

Sit ta' Wirt Dinji[immodifika | immodifika s-sors]

Iċ-Ċentru Storiku ta' Bern ġie ddeżinjat bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1983.[4]

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' kriterju wieħed tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (iii) "Xhieda unika jew minn tal-inqas eċċezzjonali ta' tradizzjoni kulturali jew ta' ċivilizzazzjoni li għadha ħajja jew li għebet".[4]

Referenzi[immodifika | immodifika s-sors]

  1. ^ "Aktuelles — Stadt Bern". web.archive.org. 2017-01-11. Arkivjat mill-oriġinal fl-2017-01-11. Miġbur 2023-05-30.Manutenzjoni CS1: BOT: url-oriġinali status mhux magħruf (link)
  2. ^ "Statistik Schweiz - Agglomerationen". web.archive.org. 2009-05-04. Arkivjat mill-oriġinal fl-2009-05-04. Miġbur 2023-05-30.Manutenzjoni CS1: BOT: url-oriġinali status mhux magħruf (link)
  3. ^ "Office fédéral du développement territorial ARE - B3: Les aires métropolitaines". web.archive.org. 2013-10-12. Arkivjat minn l-oriġinal fl-2013-10-12. Miġbur 2023-05-30.
  4. ^ a b ċ "Old City of Berne - UNESCO World Heritage Centre". web.archive.org. 2012-03-02. Arkivjat mill-oriġinal fl-2012-03-02. Miġbur 2023-05-30.Manutenzjoni CS1: BOT: url-oriġinali status mhux magħruf (link)