Litwanja

Minn Wikipedija, l-enċiklopedija l-ħielsa
Jump to navigation Jump to search
Repubblika tal-Litwanja
Lietuvos Respublika
Lietuvos Respublika – Bandiera Lietuvos Respublika – Emblema
Innu nazzjonali: Tautiška giesmė
Innu Nazzjonali

EU-Lithuania.svg
Belt kapitali
(u l-ikbar belt)
Vilnius
54°41′N 25°19′E / 54.683°N 25.317°E / 54.683; 25.317
Lingwi uffiċjali Litwan
Gvern Repubblika parlamentari[1]
 -  President Dalia Grybauskaitė
 -  Prim Ministru Saulius Skvernelis
 -  Kelliem tas-Seimas Vydas Gedvilas
Stabbiliment
 -  L-ewwel menzjoni tal-Litwanja 9 ta' Marzu 1009 
 -  Inkurunazzjoni ta' Mindaugas 6 ta' Lulju 1253 
 -  Unjoni mal-Polonja 2 ta' Frar 1386 
 -  Commonwealth Litwana-Pollakka maħluqa 1 ta' Lulju 1569 
 -  Partizzjonijiet tal-Commonwealth 24 ta' Ottubru 1795 
 -  Indipendenza ddikjarata 16 ta' Frar 1918 
 -  l-1el Okkupazzjoni Sovjetika 15 ta' Ġunju 1940 
 -  Okkupazzjoni Ġermaniża Nażista 22 ta Ġunju 1941 
 -  it-2ni Okkupazzjoni Sovjetika Lulju 1944 
 -  Indipendenza restawrata 11 ta' Marzu 1990 
Sħubija fl-UE 1 ta' Mejju 2004
Erja
 -  Total 65 300 km2 (123)
25 212 mil kwadru 
 -  Ilma (%) 1.35
Popolazzjoni
 -  stima tal-2017 2,823,859[2] (140)
 -  ċensiment tal-2011 3,043,429 
 -  Densità 50.3/km2 (120)
141,2/mili kwadri
PGD (PSX) stima tal-2011
 -  Total $65.014 biljun[3] 
 -  Per capita $21,615[3] 
PGD (nominali) stima tal-2012
 -  Total $42.164 biljun[3] 
 -  Per capita $14,018[3] 
IŻU (2013) Increase 0.818[4] (għoli ħafna) (41)
Valuta Ewro ()
Żona tal-ħin EET (UTC+2)
Kodiċi telefoniku +370
TLD tal-internet .lt1
1 Ukoll .eu, li hi maqsuma flimkien mal-istati membri l-oħra tal-Unjoni Ewropea

Il-Litwanja (Litwan:Lietuva), uffiċjalment ir-Repubblika tal-Litwanja (Litwan:Lietuvos Respublika) hi pajjiż fl-Ewropa ta' Fuq, u l-akbar mit-tliet Stati Baltiċi. Hi tinsab tul ix-xatt tax-xlokk tal-Baħar Baltiku, lejn il-lvant tal-Iżvezja u d-Danimarka. Il-pajjiż huwa mdawwar mill-Latvja lejn it-tramuntana, il-Bjelorussja lejn il-lvant u n-nofsinhar, il-Polonja fin-nofsinhar, u l-Kaliningrad Oblast għall-Lbiċ. Il-Litwanja għandha popolazzjoni stmata ta' 3 miljuni (2012), u l-belt kapitali u l-akbar belt tagħha hija Vilnius. Il-Litwani huma Nies Baltiċi, u l-lingwa uffiċjali, il-lingwa Litwana, hija waħda minn żewġ lingwi ħajjin (flimkien mal-Latvjan) fil-fergħa Baltika tal-familji tal-lingwi Indo-Ewropej.

Is-sistema politika[immodifika | immodifika s-sors]

Il-Litwanja hija repubblika parlamentari b’kap tal-gvern - il-prim ministru - u kap tal-istat - il-president - li jaħtar lill-prim ministru. Il-Parlament huwa korp leġiżlattiv unikamerali. Il-pajjiż huwa maqsum f’60 muniċipalità, b’sindki eletti direttament.[5]

Il-kummerċ u l-ekonomija[immodifika | immodifika s-sors]

L-aktar setturi importanti tal-ekonomija tal-Litwanja fl-2018 kienu l-kummerċ bl-ingrossa u bl-imnut, it-trasport, l-akkomodazzjoni u s-servizzi tal-ikel (32.2%), l-industrija (21.9%) u l-amministrazzjoni pubblika, id-difiża, l-edukazzjoni, is-saħħa tal-bniedem u l-attivitajiet ta' xogħol soċjali (14.3%).[5]

Il-kummerċ fi ħdan l-UE jammonta għal 59% tal-esportazzjonijiet tal-Litwanja (il-Latvja 10%, il-Polonja 8% u l-Ġermanja 7%), filwaqt li barra mill-UE 14% jmorru fir-Russja u 5% fl-Istati Uniti.[5]

F’termini ta’ importazzjonijiet, 69% jiġu minn Stati Membri tal-UE (il-Ġermanja 12%, il-Polonja 11% u l-Latvja 7%), filwaqt li barra mill-UE 15% jiġu mir-Russja u 3% miċ-Ċina.[5]

Il-Litwanja fl-UE[immodifika | immodifika s-sors]

Hemm 11-il membru tal-Parlament Ewropew mil-Litwanja.[5]

Fil-Kunsill tal-UE, il-ministri nazzjonali jiltaqgħu b'mod regolari biex jadottaw il-liġijiet tal-UE u jikkoordinaw il-politiki. Il-laqgħat tal-Kunsill jattendu għalihom regolarment rappreżentantiFittex it-traduzzjonijiet disponibbli tal-link preċedentiEN••• tal-gvern Litwan, skont il-qasam tal-politika li jkun qed jiġi indirizzat.[5]

Il-Kunsill tal-UE m’għandux persuna waħda permanenti bħala president (bħal pereżempju, il-Kummissjoni jew il-Parlament). Minflok, ix-xogħol jitmexxa mill-pajjiż li jkollu l-Presidenza tal-Kunsill, li jinbidel kull sitt xhur.[5]

Matul dawn is-6 xhur, il-ministri mill-gvern ta’ dak il-pajjiż jippresiedu u jgħinu jiddeterminaw l-aġenda tal-laqgħat tal-Kunsill f’kull qasam ta’ politika, u jiffaċilitaw id-djalogu ma’ istituzzjonijiet oħra tal-UE. Dati tal-presidenzi Litwani: Lul-Diċ 2013[5]

Il-Kummissarju nominat mil-Litwanja għall-Kummissjoni Ewropea hi Virginijus Sinkevičius, li hu responsabbli għall-Ambjent, l-Affarijiet Marittimi u s-Sajd.[5]

Il-Kummissjoni hija rrappreżentata f’kull pajjiż tal-UE minn uffiċċju lokali, imsejjaħ “rappreżentanza”.[5]

Il-Litwanja għandha 9 rappreżentanti fil-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew. Dan il-korp konsultattiv – li jirrappreżenta lil dawk li jħaddmu, il-ħaddiema u gruppi oħra ta’ interess – huwa kkonsultat dwar il-liġijiet proposti, biex ikun hemm idea aħjar tal-bidliet possibbli tas-sitwazzjonijiet soċjali u tax-xogħol fil-pajjiżi membri.[5]

Il-Litwanja għandha 7 rappreżentanti fil-Kumitat Ewropew tar-Reġjuni, l-assemblea tal-UE tar-rappreżentanti reġjonali u lokali. Dan il-korp konsultattiv jiġi kkonsultat dwar il-liġijiet proposti, biex jiżgura li dawn il-liġijiet iqisu l-perspettiva minn kull reġjun tal-UE.[5]

Il-Litwanja tikkomunika wkoll mal-istituzzjonijiet tal-UE permezz tar-rappreżentanza permanenti tagħha fi Brussell. Bħala l-“ambaxxata għall-UE” tal-Litwanja, il-kompitu ewlieni tagħha hu li tiżgura li l-interessi u l-politiki tal-pajjiż huma segwiti b’mod effettiv kemm jista’ jkun fl-UE.[5]

L-ammont li jħallas kull pajjiż tal-UE fil-baġit tal-UE huwa kkalkulat b’mod ġust, skont il-mezzi. Aktar ma tkun kbira l-ekonomija tal-pajjiż, aktar iħallas – u viċi versa. L-għan tal-baġit tal-UE mhuwiex li jipprova jqassam mill-ġdid il-ġid, iżda pjuttost jiffoka fuq il-ħtiġijiet tal-Ewropej b’mod ġenerali. [5]

Ċifri tal-2018 għal-Litwanja:[5]

  • Nefqa totali tal-UE fil-Litwanja – € 2.071 biljun (ekwivalenti għal 4.80% tal-ekonomija Litwana)
  • Kontribuzzjoni totali għall-baġit tal-UE – € 0.356 biljun (ekwivalenti għal 0.83% tal-ekonomija Litwana)

Il-flus imħallsa fil-baġit tal-UE mil-Litwanja jgħinu biex jiġu ffinanzjati programmi u proġetti fil-pajjiżi kollha tal-UE – bħall-bini ta’ toroq, is-sussidjar ta’ riċerkaturi u l-ħarsien tal-ambjent.[5]

Referenzi[immodifika | immodifika s-sors]

  1. ^ Nutarimas, Qorti Kostituzzjonali Litwan, 1998.
  2. ^ Numru tal-popolazzjoni.
  3. ^ a b c d Litwanja. International Monetary Fund
  4. ^ Human Development Report 2013. Nazzjonijiet Uniti, 2013
  5. ^ a b c d e f g h i j k l m n o p europa.eu, Litwanja