Ċipru

Minn Wikipedija, l-enċiklopedija l-ħielsa
Jump to navigation Jump to search
Repubblika ta' Ċipru
Κυπριακή Δημοκρατία (Grieg)
Kıbrıs Cumhuriyeti (Tork)
Κυπριακή Δημοκρατία (Grieg) Kıbrıs Cumhuriyeti (Tork) – Bandiera
Innu nazzjonali: "Hymn to Liberty"
Kurunella għall-Libertà
EU-Cyprus.svg
Belt kapitali
(u l-ikbar belt)
Nikosija
35°08′N 33°28′E / 35.133°N 33.467°E / 35.133; 33.467
Lingwi uffiċjali Grieg · Tork
Gvern Repubblika kostituzzjonali presidenzjali unitarja
 -  President Nicos Anastasiades
Indipendenza mir-Renju Unit
 -  Ftehim bejn Żurigu u Londra 19 ta' Frar 1959 
 -  Indipendenza pproklamata 16 ta' Awwissu 1960 
 -  Jum l-Indipendenza 1 ta' Ottubru 1960 
Sħubija fl-UE 1 ta' Mejju, 2004
Erja
 -  Total 9,251 km2 (168)
3,572 mil kwadru 
 -  Ilma (%) negliġibbli
Popolazzjoni
 -  stima tal-2011 1,117,0001 (160)
 -  ċensiment tal-2011 838,897 
 -  Densità 90.7/km2 (114)
234.85/mili kwadri
PGD (PSX) stima tal-2012
 -  Total $23.613 biljun[1] 
 -  Per capita $27,085[1] 
PGD (nominali) stima tal-2012
 -  Total $23.006 biljun[1] 
 -  Per capita $26,389[1] 
IŻU (2013) Increase 0.848[2] (għoli ħafna) (31)
Valuta Ewro (EUR)
Żona tal-ħin EET (UTC+2)
Kodiċi telefoniku +357
TLD tal-internet .cy
1 Inklużi Ċipru ta' Fuq, Żona Bafer tan-NU f'Ċipru u Akrotiri u Dhekelia.

Ċipru (Grieg: Κύπρος; Tork: Kıbrıs), uffiċjalment ir-Repubblika ta' Ċipru (Grieg: Κυπριακή Δημοκρατία; Tork: Kıbrıs Cumhuriyeti; Armen: Կիպրոսի Հանրապետություն), hi pajjiż gżira fil-Baħar tal-Lvant tal-Mediterran. [3] Ċipru hija t-tielet l-akbar u t-tielet l-aktar popolata fil-Mediterran, u Stat Membru tal-Unjoni Ewropea. Hija tinsab fil-lvant tal-Greċja, fin-nofsinhar tat-Turkija, fil-punent tas-Sirja u l-Libanu, fil-majjistral tal-Iżrael u l-Medda ta' Gaża, u fit-tramuntana tal-Eġittu.

Is-sistema politika[immodifika | immodifika s-sors]

Ċipru huwa repubblika presidenzjali. Il-president huwa l-kap tal-istat u tal-gvern. Minkejja li ssieħeb fl-UE bħala gżira maqsuma de facto, Ċipru kollu kemm hu huwa territorju tal-UE. Iċ-Ċiprijotti Torok li għandhom, jew huma eliġibbli għal, dokumenti tal-ivvjaġġar tal-UE huma ċittadini tal-UE. Il-liġi tal-UE hija sospiża f’żoni fejn il-Gvern Ċiprijott (il-Gvern tar-Repubblika) ma jeżerċitax kontroll effettiv. Ċipru għandu żewġ ilsna uffiċjali: il-Grieg u t-Tork; il-Grieg biss huwa lingwa uffiċjali tal-UE.[4]

Il-kummerċ u l-ekonomija[immodifika | immodifika s-sors]

L-aktar setturi importanti tal-ekonomija ta’ Ċipru fl-2018 kienu l-kummerċ bl-ingrossa u bl-imnut, it-trasport, l-akkomodazzjoni u s-servizzi tal-ikel (25.3%), l-amministrazzjoni pubblika, id-difiża, l-edukazzjoni, is-saħħa tal-bniedem u l-attivitajiet ta’ xogħol soċjali (19.3%) u l-attivitajiet professjonali, xjentifiċi u tekniċi; l-attivitajiet amministrattivi u ta’ servizz ta’ appoġġ (10.4%).[4]

Il-kummerċ fi ħdan l-UE jammonta għal 28% tal-esportazzjonijiet ta’ Ċipru (il-Greċja 6% u l-Italja 2%), filwaqt li barra mill-UE 15% jmorru fil-Gżejjer Cayman u 9% fil-Libja.[4]

F’termini ta’ importazzjonijiet, 57% jiġu minn Stati Membri tal-UE (il-Greċja 18% u l-Italja 8%), filwaqt li barra mill-UE 7% jiġu mill-Korea t’Isfel u 6% mill-Iżrael.[4]

Ċipru fl-UE[immodifika | immodifika s-sors]

Hemm 6 membri tal-Parlament Ewropew minn Ċipru.[4]

Fil-Kunsill tal-UE, il-ministri nazzjonali jiltaqgħu b'mod regolari biex jadottaw il-liġijiet tal-UE u jikkoordinaw il-politiki. Il-laqgħat tal-Kunsill jattendu għalihom regolarment rappreżentantiFittex it-traduzzjonijiet disponibbli tal-link preċedentiEN••• mill-gvern ta' Ċipru, skont il-qasam ta' politika li jkun qed jiġi indirizzat.[4]

Il-Kunsill tal-UE m’għandux persuna waħda permanenti bħala president (bħal pereżempju, il-Kummissjoni jew il-Parlament). Minflok, ix-xogħol jitmexxa mill-pajjiż li jkollu l-Presidenza tal-Kunsill, li jinbidel kull sitt xhur.[4]

Matul dawn is-6 xhur, il-ministri mill-gvern ta’ dak il-pajjiż jippresiedu u jgħinu jiddeterminaw l-aġenda tal-laqgħat tal-Kunsill f’kull qasam ta’ politika, u jiffaċilitaw id-djalogu ma’ istituzzjonijiet oħra tal-UE. Id-dati tal-presidenzi Ċiprijotti: Lul-Diċ 2012[4]

Il-Kummissarju nominat minn Ċipru għall-Kummissjoni Ewropea hi Stella Kyriakides, li hi responsabbli għas-Saħħa u s-Sikurezza tal-ikel.[4]

Il-Kummissjoni hija rrappreżentata f’kull pajjiż tal-UE minn uffiċċju lokali, imsejjaħ “rappreżentanza”.[4]

Ċipru għandu 5 rappreżentanti fil-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew. Dan il-korp konsultattiv – li jirrappreżenta lil dawk li jħaddmu, il-ħaddiema u gruppi oħra ta’ interess – huwa kkonsultat dwar il-liġijiet proposti, biex ikun hemm idea aħjar tal-bidliet possibbli tas-sitwazzjonijiet soċjali u tax-xogħol fil-pajjiżi membri.[4]

Ċipru għandu 5 rappreżentanti fil-Kumitat Ewropew tar-Reġjuni, l-assemblea tal-UE tar-rappreżentanti reġjonali u lokali. Dan il-korp konsultattiv jiġi kkonsultat dwar il-liġijiet proposti, biex jiżgura li dawn il-liġijiet iqisu l-perspettiva minn kull reġjun tal-UE.[4]

Ċipru jikkomunika wkoll mal-istituzzjonijiet tal-UE permezz tar-rappreżentanza permanenti tiegħu fi Brussell. Bħala l-“ambaxxata għall-UE” ta' Ċipru, il-kompitu ewlieni tagħha huwa li tiżgura li l-interessi u l-politiki tal-pajjiż huma segwiti b’mod effettiv kemm jista’ jkun fl-UE.[4]

L-ammont li jħallas kull pajjiż tal-UE fil-baġit tal-UE huwa kkalkulat b’mod ġust, skont il-mezzi. Aktar ma tkun kbira l-ekonomija tal-pajjiż, aktar iħallas – u viċi versa. L-għan tal-baġit tal-UE mhuwiex li jipprova jqassam mill-ġdid il-ġid, iżda pjuttost jiffoka fuq il-ħtiġijiet tal-Ewropej b’mod ġenerali. [4]

Ċifri tal-2018 għal Ċipru:[4]

  • Nefqa totali tal-UE f’Ċipru – € 0.264 biljun (ekwivalenti għal 1.31% tal-ekonomija Ċiprijotta)
  • Kontribuzzjoni totali għall-baġit tal-UE – € 0.180 biljun (ekwivalenti għal 0.89% tal-ekonomija Ċiprijotta)

Il-flus imħallsa fil-baġit tal-UE minn Ċipru jgħinu biex jiġu ffinanzjati programmi u proġetti fil-pajjiżi kollha tal-UE – bħall-bini ta’ toroq, is-sussidjar ta’ riċerkaturi u l-ħarsien tal-ambjent.[4]

Referenzi[immodifika | immodifika s-sors]

  1. ^ a b c d Report for Cyprus. International Monetary Fund
  2. ^ Rapport tal-Iżvilupp Uman 2013. Programm ta' Żvilupp tan-Nazzjonijiet Uniti, 2013
  3. ^ Ċipru hija approssimattiva għall-Anatolja (Asja Minuri) (li tinkludi l-massa tat-Turkija) iżda tista' titqies li tkun fl-Asja u/jew l-Ewropa, li flimkien jikkostitwixxu Ewroasja.[1] Il-klassifikazzjoni tar-reġjuni tad-dinja tan-NU, postijiet f'Ċipru fl-Asja tal-Punent; National Geographic, Bil-Kuntrarju, bosta sorsi ta' postijiet f'Ċipru huma fl-Ewropa, bħall-BBC [2] u www.worldatlas.com
  4. ^ a b c d e f g h i j k l m n o p Ċipru, europa.eu