Aqbeż għall-kontentut

Porto

Minn Wikipedija, l-enċiklopedija l-ħielsa
Porto
 Portugall
Amministrazzjoni
Stat sovranPortugall
District of PortugalPorto
Kap tal-Gvern Pedro Duarte (mul) Translate
Isem uffiċjali Município do Porto
Ismijiet oriġinali Porto
Ġeografija
Koordinati 41°09′00″N 8°36′39″W / 41.15°N 8.6108°W / 41.15; -8.6108Koordinati: 41°09′00″N 8°36′39″W / 41.15°N 8.6108°W / 41.15; -8.6108
Porto is located in Portugal
Porto
Porto
Porto (Portugal)
Superfiċjenti 41.42±0.01 kilometru kwadru
Għoli 104 m
Fruntieri ma' Matosinhos (mul) Translate, Maia (mul) Translate, Gondomar (mul) Translateu Vila Nova de Gaia
Demografija
Popolazzjoni 231,800 abitanti (2021)
Informazzjoni oħra
bliet ġemellati Nagasaki, Akhisar, Macao, Jena, Liège, Bordeaux, Ndola, Recife, Bristol, Duruelo de la Sierra, Mindelo, Shanghai, Luanda, Crotone, Vigo, Monterrey, Rio de Janeirou Kharkiv
cm-porto.pt

Porto jew Oporto[1] (pronunzja bil-Portugiż: [ˈpoɾtu]) hija t-tieni l-ikbar belt fil-Portugall, il-belt kapitali tad-Distrett ta' Oporto, u waħda mill-ikbar żoni urbani tal-Peniżola Iberika. Il-belt ta' Porto proprja, li tinkludi l-muniċipalità kollha ta' Porto, hija żgħira meta mqabbla maż-żona metropolitana tagħha, b'popolazzjoni li stmata li tlaħħaq il-231,800 ruħ biss f'muniċipalità ta' 41.42 km2.[2][3] Iż-żona metropolitana ta' Porto għandha popolazzjoni ta' madwar 1.7 miljun ruħ (fl-2021) f'erja ta' 2,395 km2 (925 mil kwadru),[4] u b'hekk hija t-tieni l-ikbar żona urbana fil-Portugall.[5][6][7] Hija rikonoxxuta bħala belt globali b'klassifikazzjoni ta' Gamma + min-Network tar-Riċerka dwar il-Globalizzazzjoni u l-Bliet Dinjin.

Porto tinsab tul l-estwarju tax-xmara Douro fit-Tramuntana tal-Portugall u għandha waħda mill-eqdem ċentri storiċi tal-Ewropa. Tniżżlet fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1996, bħala ċ-"Ċentru Storiku ta' Porto, il-Pont ta' Luiz I u l-Monasteru ta' Serra do Pilar".[8] Iċ-ċentru storiku huwa wkoll Monument Nazzjonali tal-Portugall. Il-parti tal-Punent taż-żona urbana tagħha testendi sal-kosta tal-Oċean Atlantiku. L-insedjament tal-belt tmur lura bosta sekli, meta kienet gwarniġjon tal-Imperu Ruman. L-isem Ċeltiku-Latin tagħha ġej minn Portus Cale[9] u huwa maħsub li huwa l-oriġini wkoll ta' isem il-pajjiż, Portugal, abbażi tat-trażlitterazzjoni u l-evoluzzjoni bil-fomm mil-Latin. Bil-Portugiż, isem il-belt jinkludi l-artiklu definit: o Porto ("il-port").[10]

L-inbid port, wieħed mill-iżjed esportazzjonijiet famużi tal-Portugall, huwa msemmi għal Porto, peress li ż-żona metropolitana, u b'mod partikolari l-kantini ta' Vila Nova de Gaia, kienu responsabbli għall-imballaġġ, għat-trasport u għall-esportazzjoni tal-inbid iffortifikat.[11] Fl-2014 u fl-2017, Porto ġiet eletta bħala L-Aqwa Destinazzjoni Ewropea mill-Aġenzija tal-Aqwa Destinazzjoniet Ewropej.[12] Porto tinsab ukoll tul ir-Rotta Portugiża tal-Pellegrinaġġ ta' San Ġakbu.

Storja

[immodifika | immodifika s-sors]

Storja bikrija

[immodifika | immodifika s-sors]
Il-Katidral ta' Porto, Sé do Porto, inbena fis-seklu 12, b'modifiki Barokki u tas-seklu 20.

Il-popli Proto-Ċeltiċi u Ċeltiċi kienu fost l-ewwel abitanti magħrufa tal-inħawi. Ġew skoperti diversi fdalijiet f'għadd ta' nħawi. Is-sejbiet arkeoloġiċi żvelaw li kien hemm insedjamenti umani wkoll fil-bokka tax-xmara Douro diġà mis-seklu 8 Q.K., u dan jagħti x'tifhem li x'aktarx kien hemm insedjament kummerċjali tal-Feniċi hemmhekk.

Matul l-okkupazzjoni Rumana tal-Peniżola Iberika, il-belt żviluppat bħala port kummerċjali importanti, primarjament għall-kummerċ bejn Olissipona (illum il-ġurnata Liżbona) u Bracara Augusta (illum il-ġurnata Braga). Porto kienet importanti wkoll fi żmien is-Swebi u l-Viżigoti, u kienet ċentru għall-espansjoni tal-Kristjaneżmu matul dak il-perjodu.[13]

Porto sfat taħt il-kontroll tal-Għarab Iberiċi matul l-invażjoni tal-Peniżola Iberika fis-711.[14] Fit-868, Vímara Peres, konti tal-Asturias minn Gallaecia, u vassal tar-Re tal-Asturias, ta' Léon u ta' Galicia, Alfonso III, intbagħat biex jerġa' jaħkem u jsaħħaħ l-artijiet f'idejn il-Kristjani. Dan kien jinkludi l-inħawi minn Minho sax-xmara Douro: l-insedjament ta' Portus Cale u ż-żona magħrufa bħala Vila Nova de Gaia. Portus Cale, li iktar 'il quddiem saret magħrufa bħala Portucale, kienet l-oriġini tal-isem modern tal-Portugall. Fit-868, il-Konti Vímara Peres stabbilixxa l-Kontea tal-Portugall (bil-Portugiż: Condado de Portucale), magħrufa wkoll bħala Condado Portucalense, wara l-ħakma mill-ġdid tar-reġjun fit-Tramuntana tax-xmara Douro.[15]

Il-kwartier ta' Foz tul il-kosta.

Fl-1093, Teresa ta' León, bint illeġittima tar-Re Alfonso VI ta' Kastilja, iżżewġet lil Enriku ta' Bourgogne, u b'hekk ingħatat il-Kontea tal-Portugall bħala dota. Dan il-Condado Portucalense kien fil-mira tal-hekk imsejħa Reconquista, u iktar 'il quddiem sar ir-Renju indipendenti tal-Portugall, wara li eventwalment kabbar il-fruntieri attwali tiegħu lejn in-Nofsinhar, bis-saħħa tal-ħakma mill-ġdid tat-territorji abitati mill-Għarab Iberiċi għal sekli sħaħ, taħt ir-renju tar-Re Afonso I tal-Portugall fil-bidu tas-seklu 12.

Fl-1387, Porto kienet il-belt fejn sar iż-żwieġ bejn Ġwanni I tal-Portugall u Filippa ta' Lancaster, bint Ġwanni ta' Gaunt; dan iż-żwieġ kien jissimbolizza l-alleanza militari dejjiema bejn il-Portugall u l-Ingilterra.[16] L-alleanza Portugiża-Ingliża skont it-Trattat ta' Windsor hi l-eqdem alleanza militari li qatt ġiet irreġistrata fid-dinja.[17]

Fis-sekli 14 u 15, it-tarzniet ta' Porto kkontribwew għall-iżvilupp tal-bini tal-bastimenti fil-Portugall. Mill-port ta' Porto wkoll, fl-1415, il-Prinċep Enriku n-Navigatur (iben Ġwanni I tal-Portugall) salpa biex jaħkem il-port Għarbi ta' Ceuta, fit-Tramuntana tal-Marokk.[18][19] Din l-ispedizzjoni mir-re u l-flotta tiegħu, li kienet tinkludi lill-Prinċep Enriku, saret permezz tan-navigazzjoni u l-esplorazzjoni tul il-kosta tal-Punent tal-Afrika, u tat bidu għall-Era Portugiża tal-Iskoperti. Il-laqam mogħti lill-poplu ta' Porto beda f'dak iż-żmien; iċ-ċittadini ta' Porto għadhom sa issa magħrufa kollokjalment bħala tripeiros (il-poplu tal-kirxa), b'referenza għal dan il-perjodu tal-istorja, meta l-qatgħat tal-laħam ta' kwalità għolja kienu jiġu ttrasportati bil-baħar minn Porto mill-baħħara tagħhom, filwaqt li l-qatgħat l-oħra u l-prodotti sekondarji, bħall-kirxa, kienu jitħallew għaċ-ċittadini ta' Porto; il-kirxa fil-fatt għadha ikla tradizzjonali importanti għal Porto moderna.

Veduta ta' Porto mill-pont ewlieni tal-belt.

Seklu 18

[immodifika | immodifika s-sors]

Sas-seklu 13, l-inbid prodott fil-wied tax-xmara Douro kien diġà ttrasportat lejn Porto f'barcos rabelos (bastimenti ċatti bil-qlugħ). Fl-1703, it-Trattat ta' Methuen stabbilixxa r-relazzjonijiet kummerċjali bejn il-Portugall u l-Ingilterra. Fl-1717, l-ewwel post kummerċjali Ingliż ġie stabbilit f'Porto. Il-produzzjoni tal-inbid port imbagħad gradwalment għadda f'idejn xi ftit ditti Ingliżi. Sabiex titrażżan din id-dominanza, il-Prim Ministru u l-Markiż ta' Pombal stabbilixxa ditta Portugiża li ngħatat il-monopolju tal-inbejjed mill-wied tax-xmara Douro. Huwa stabbilixxa d-demarkazzjoni tar-reġjun għall-produzzjoni tal-inbid port, sabiex jiżgura l-kwalità tal-inbid; dan kien l-ewwel tentattiv ta' kontroll tal-kwalità tal-inbid u tal-produzzjoni tal-inbid fl-Ewropa. L-azjendi ż-żgħar tal-inbid irvellaw kontra l-politiki stretti tiegħu nhar it-Tlieta ta' Qabel l-Erbgħa tat-Tniebri, u ħarqu l-binjiet ta' din id-ditta. L-irvell issejjaħ Revolta dos Borrachos (l-irvell tax-xurbana).[20]

Bejn l-1732 u l-1763, l-arkitett Taljan Nicolau Nasoni ddisinja knisja Barokka b'torri li saret l-ikona arkitettonika u viżiva tal-belt: it-Torre dos Clérigos. Matul is-sekli 18 u 19, il-belt saret ċentru industrijali importanti u d-daqs u l-popolazzjoni tagħha kibru.

Seklu 19

[immodifika | immodifika s-sors]
Triq f'Porto.

L-invażjoni tat-truppi ta' Napuljun fil-Portugall taħt il-Marexxall Soult wasslet għal gwerra fil-belt ta' Porto. Fid-29 ta' Marzu 1809, meta l-popolazzjoni kienet qed taħrab mit-truppi Franċiżi li kienu qed javvanzaw u ppruvat taqsam ix-xmara Douro minn fuq il-Ponte das Barcas (pont b'puntun), il-pont ċeda bil-piż. Dan l-avveniment għadu mfakkar bi plakka fil-Pont ta' D. Luis I. L-Armata Franċiża tkeċċiet minn Porto minn Arthur Wellesley, l-Ewwel Duka ta' Wellington, meta l-Armata Anglo-Portugiża tiegħu qasmet ix-xmara Douro mill-Mosteiro da Serra do Pilar (eks kunvent) f'attakk binhar brillanti, bl-użu tal-barklori tal-inbid għat-trasport tat-truppi, u b'hekk għelbu lill-Armata Franċiża.[21][22]

Influwenzata mir-rivoluzzjonijiet liberali li kienu qed iseħħu fl-Ewropa, fl-1820 bdiet ir-Rivoluzzjoni Liberali f'Porto.[23] Ir-rivoluzzjonarji talbu r-ritorn ta' Ġwanni VI tal-Portugall, li kien ittrasferixxa l-Qorti Portugiża lejn il-kolonja Portugiża tal-Brażil mill-invażjonijiet Franċiżi tal-Portugall, u talbu wkoll li tiġi stabbilita monarkija kostituzzjonali fil-Portugall. Fl-1822, ġiet aċċettata kostituzzjoni liberali, parzjalment bis-saħħa tal-isforzi tal-assemblea liberali ta' Porto (Junta do Porto). Meta Miguel I tal-Portugall tela' fuq it-tron Portugiż fl-1828, huwa rrifjuta din il-kostituzzjoni u rrenja bħala monarka antiliberali u assolutist.[24] Imbagħad ġiet miġġielda gwerra ċivili mill-1828 sal-1834 bejn dawk li kien jappoġġaw il-kostituzzjonaliżmu u dawk li kienu kontra din il-bidla u ħerqan bil-kważi assolutiżmu mmexxija minn D. Miguel. Porto rribellat mill-ġdid u għaddiet minn assedju ta' tmintax-il xahar bejn l-1832 u l-1833 mill-armata assolutista. Porto tissejjaħ ukoll "Cidade Invicta" (Belt Mhux Mirbuħa) peress li rnexxielha tirreżisti l-assedju Miguelist. Wara l-abdikazzjoni tar-Re Miguel, il-kostituzzjoni liberali ġiet stabbilita mill-ġdid.[25]

Il-Knisja u t-Torri ta' Clérigos.

Magħrufa bħala l-belt tal-pontijiet, Porto bniet l-ewwel pont permanenti tagħha, il-Ponte das Barcas, fl-1806. Tliet snin wara, il-pont ċeda bil-piż ta' eluf ta' nies li kienu qed jaħarbu mill-invażjonijiet Franċiżi matul il-Gwerra Peniżolari, u mietu eluf ta' nies. Ġie sostitwit bil-Pont ta' D. Maria II, magħruf iktar bħala Ponte Pênsil (pont sospiż) li nbena bejn l-1841 u l-1843; il-pilastri riffieda biss baqgħu jeżistu. Il-Ponte D. Maria, pont ferrovjarju, ġie inawgurat fl-4 ta' Novembru 1877; kien meqjus bħala kapulavur tal-inġinerija tal-ħadid ferrobattut u ġie ddisinjat minn Gustave Eiffel, li kien magħruf l-iktar għat-Torri Eiffel f'Pariġi. Il-pont ta' wara, Ponte Dom Luís I, issostitwixxa l-Pont Sospiż. Dan il-pont tal-aħħar sar minn Teophile Seyrig, eks sieħeb ta' Eiffel. Seyrig rebaħ kompetizzjoni governattiva li seħħet fl-1879. Il-kostruzzjoni bdiet fl-1881 u l-pont infetaħ għall-pubbliku fil-31 ta' Ottubru 1886.

Fil-belt ġew stabbiliti istituzzjoni tal-edukazzjoni għolja fix-xjenza nawtika A (Aula de Náutica, 1762) u Borża (Bolsa do Porto, 1834–1910), iżda iktar 'il quddiem ma baqgħux joperaw.[26]

Ir-rewwixti mir-Repubblikani wasslu għall-ewwel irvell kontra l-monarkija f'Porto fil-31 ta' Jannar 1891. Dan wassal fl-aħħar mill-aħħar għall-waqgħa tal-monarkija u għall-proklamazzjoni tar-repubblika fir-rivoluzzjoni tal-5 ta' Ottubru 1910.[27]

Seklu 20

[immodifika | immodifika s-sors]
Il-Muniċipju ta' Porto f'Avenida dos Aliados.

Fid-19 ta' Jannar 1919, forzi favur l-istabbiliment mill-ġdid tal-monarkija nedew kontrorivoluzzjoni f'Porto magħrufa bħala l-Monarkija tat-Tramuntana. Matul dan iż-żmien, Porto kienet il-belt kapitali ta' dan ir-renju stabbilit mill-ġdid, u l-moviment inżamm fit-Tramuntana.[28][29] Il-monarkija ġiet deposta inqas minn xahar wara u qatt ma reġa' kien hemm rivoluzzjoni monarkista fil-Portugall.[30]

Sit ta' Wirt Dinji

[immodifika | immodifika s-sors]

Iċ-Ċentru Storiku ta' Porto, il-Pont ta' Luiz I u l-Monasteru ta' Serra do Pilar ġew iddeżinjati bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1996.[8]

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' kriterju wieħed tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (iv) "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem".[8]

Ġemellaġġi

[immodifika | immodifika s-sors]

Porto hija ġemellata ma':

Nies notevoli

[immodifika | immodifika s-sors]
Monument lill-Prinċep Enriku n-Navigatur.
Duarte Coelho.
Statwa ta' António da Silva Oporto f'Angola.

Esploraturi u servizz pubbliku

[immodifika | immodifika s-sors]
  • il-Prinċep Enriku n-Navigatur (1394-1460), responsabbli għall-iżvilupp bikri tal-esplorazzjoni Ewropea u l-kummerċ marittimu ma' kontinenti oħra;
  • Afonso Gonçalves Baldaia (1415-1481), esploratur nawtiku;
  • Pêro Vaz de Caminha (1450-1500), kiteb l-ittra Carta do Achamento do Brasil, fejn ħabbar l-iskoperta tal-Brażil;
  • Ferdinand Magellan (għall-ħabta tal-1480-1521), navigatur li dar dawra mal-globu; għex u studjo f'Porto;
  • Estêvão Gomes (għall-ħabta tal-1483-1538), kartografu u esploratur;
  • Duarte Coelho (għall-ħabta tal-1485-1554), nobbli, mexxej militari, amministratur kolonjali u fundatur ta' Olinda fil-Brażil;
  • Brás Cubas (1507-1589), esploratur, amministratur kolonjali u fundatur ta' Santos fil-Brażil;
  • Inácio de Azevedo (1526-1570), missjunarju Ġiżwita;
  • Sir John Croft, 1st Baronet (1778-1862), diplomatiku u spjun Ingliż għal Wellington kontra Napuljun;
  • António Pinto Soares (1780-1865), il-Kap tal-Istat ta' Costa Rica fl-1842;
  • Sir William Warre (1784-1853), uffiċjal Ingliż tal-Armata Brittanika;
  • Karlu Albertu ta' Sardenja (1798-1849), monarka Taljan; miet f'Porto;
  • António da Silva Porto (1817-1890), kummerċjant u esploratur f'Angola;
  • Venceslau de Lima (1858-1919), ġeologu, paleontologu, vitikulturista u politiku; il-Prim Ministru tal-Portugall fl-1909;
  • Marija tal-Qalb Divina (1863-1899), il-Kontessa Droste zu Vischering u l-Madre Superjuri tal-Kunvent tas-Sorijiet tar-Ragħaj it-Tajjeb; mietet f'Porto;
  • António Ferreira Gomes (1906-1989), isqof Kattoliku Ruman ta' Porto;
  • Kaúlza de Arriaga (1915-2004), Ġeneral tal-armata, kittieb, professur u politiku;
  • Maria de Lourdes Belchior Pontes (1923-1998), kittieb, poeta, professur u diplomatiku;
  • Francisco de Sá Carneiro (1934-1980), politiku u Prim Ministru tal-Portugall fl-1980;
  • Manuel Clemente (twieled fl-1948), kardinal tal-Knisja Kattolika, il-Patriarka Metropolitan ta' Liżbona mill-2013 u l-isqof ta' Porto fl-2007-2013;
  • José Pacheco Pereira (twieled fl-1949), politiku, professur u analista politiku;
  • Alexandre Quintanilha (twieled fl-1945), xjenzat u membru parlamentari li jgħix f'Porto;
  • Rui Moreira (twieled fl-1956), negozjant u politiku; is-Sindku ta' Porto;
  • Augusto Santos Silva (twieled fl-1956), soċjologu, akkademiku, politiku u Ministru tal-Affarijiet Barranin;
  • Rui Rio (twieled fl-1957), politiku u Sindku ta' Porto fl-2002-2013;
  • Diogo Vasconcelos (1968-2011), politiku u innovatur soċjali.
Statwa ta' Júlio Dinis.
Bust ta' Sophia de Mello Breyner Andresen.

Arti u xjenzi

[immodifika | immodifika s-sors]
  • Pedro de Escobar (għall-ħabta tal-1465 – wara l-1535), kompożitur Rinaxximentali polifoniku;
  • Daniel de Fonseca (1672 – għall-ħabta tal-1740), tabib tal-qorti Lhudi;
  • Tomás António Gonzaga (1744 – għall-ħabta tal-1810), poeta Brażiljan;
  • Vieira Portuense (1765-1805), pittur u pijunier tan-Neo-Klassiċiżmu;
  • Almeida Garrett (1799-1854), kittieb, direttur teatrali u liberalist;
  • Júlio Dinis (1839-1871), tabib, poeta, xeneġġatur u rumanzier;
  • Arthur Napoleão dos Santos (1843-1925), kompożitur u pjanist;
  • Annibal Napoleão (1845-1880), kompożitur u pjanist;
  • Alfredo Napoleão (1852-1917), kompożitur u pjanist;
  • Artur Loureiro (1853-1932), pittur, għex u ħadem f'Porto;
  • António Nobre (1867-1900), poeta, ippubblika Só fl-1892, kollezzjoni ta' poeżiji;
  • Abigail de Paiva Cruz (1883-1944), pittriċi naturalista, skultriċi u attivista femminista;
  • Guilhermina Suggia (1885-1950), vjolinċellist, għex u ħadem fir-Renju Unit għal bosta snin;
  • Armando de Basto (1889-1923), pittur, illustratur, skultur u dekoratur;
  • Aurora Teixeira de Castro (1891-1931), femminista, nutar u xeneġġatriċi;
  • Manoel de Oliveira (1908-2015), reġista u xeneġġatur tal-films;
  • Sophia de Mello Breyner Andresen (1919-2004), poeta u kittieba;
  • Ana Hatherly (1929-2015), poeta, artista viżiva, saġġista, produttur tal-films, pittriċi u kittieba;
  • Álvaro Siza Vieira (twieled fl-1933), arkitett u edukatur tal-arkitettura;
  • Maria Antónia Siza (1940-1973), artista;
  • Alexandre Quintanilha (twieled fl-1945), xjenzat, akkademiku u politiku;
  • Sérgio Godinho (twieled fl-1945), kantant-kantawtur, kompożitur, attur, poeta u awtur;
  • Armando Pombeiro (twieled fl-1949), inġinier kimiku;
  • Miguel Sousa Tavares (twieled fl-1952), avukat, ġurnalist u kittieb;
  • Eduardo Souto de Moura (twieled fl-1952), arkitett u akkademiku;
  • Rui Reininho (twieled fl-1955), kantant, vokalista ewlieni ta' grupp rock, GNR;
  • Jorge Chaminé (twieled fl-1956), baritonu tal-opri;
  • Richard Zimler (twieled fl-1956), rumanzier, jgħix u jaħdem f'Porto;
  • Pedro Abrunhosa (twieled fl-1960), kantant, kantawtur, mużiċist u kompożitur;
  • J. K. Rowling (twieldet fl-1965), kittieba li għallmet l-Ingliż bħala lingwa barranija f'Porto u għexet hemmhekk fl-1991-1993;
  • Armindo Freitas-Magalhães (twieled fl-1966), psikologu u xjenzat;
  • Mónica de Miranda (twieled fl-1976), artista viżiva, fotografa, produttur tal-films u riċerkatriċi;
  • Abel Pereira (twieled fl-1978), mużiċist tal-kurunetta klassika;
  • Luciana Abreu (twieled fl-1985), kantanta, attriċi u ospitanta televiżiva;
  • Sara Sampaio (twieled fl-1991), supermudella;
  • Cláudia Pascoal (twieled fl-1994), mużiċista.

Negozju

[immodifika | immodifika s-sors]
  • Charles Augustus Howell (1840-1890), negozjant tal-arti u allegatament rikattatur;
  • Fernando Van Zeller Guedes (1903-1987), kofundatur ta' Sogrape, l-ispirazzjoni tal-inbid rożè Mateus;
  • Belmiro de Azevedo (1938-2017), imprenditur, industrijalista u fundatur ta' Sonae;
  • Paulo de Azevedo (twieled fl-1965), negozjant, iben u suċċessur ta' Belmiro de Azevedo;
  • José Neves (twieled fl-1974), imprenditur biljunarju u fundatur ta' Farfetch.
Rosa Mota, 2012.

Sport

[immodifika | immodifika s-sors]
  • Jorge Nuno Pinto da Costa (twieled fl-1937), il-President ta' FC Porto;
  • Humberto Coelho (twieled fl-1950), plejer tal-futbol;
  • Fernando Gomes (twieled fl-1956), plejer tal-futbol;
  • Rosa Mota (twieled fl-1958), marathon runner, Olympic winner
  • Nuno Marques (twieled fl-1970), tennista;
  • Jorge Costa (twieled fl-1971), football player and manager
  • João Pinto (twieled fl-1971), plejer tal-futbol;
  • Miguel Ramos (twieled fl-1971), racing driver
  • Ricardo Sá Pinto (twieled fl-1972), football player and manager
  • Tiago Monteiro (twieled fl-1976), racing driver
  • Petit (twieled fl-1976), football player and manager
  • André Villas-Boas (twieled fl-1977), football manager
  • Bruno Alves (twieled fl-1981), plejer tal-futbol.
  • Raul Meireles (twieled fl-1983), plejer tal-futbol.
  • Diogo Leite (twieled fl-1989), plejer tal-futbol.
  • João Mário (twieled fl-1993), plejer tal-futbol.
  • Diogo Jota (twieled fl-1996), plejer tal-futbol.

Referenzi

[immodifika | immodifika s-sors]
  1. ↑ "Oporto | Definition of Oporto by Oxford Dictionary on Lexico.com also meaning of Oporto". web.archive.org. 2020-06-15. Arkivjat minn l-oriġinal fl-2020-06-15. Miġbur 2023-05-05.
  2. ↑ "Portal do INE". www.ine.pt. Miġbur 2023-05-05.
  3. ↑ "Porto Population 2023". worldpopulationreview.com. Miġbur 2023-05-05.
  4. ↑ "Demographia" (PDF).
  5. ↑ "World Urbanization Prospects: The 2009 Revision Population Database". web.archive.org. 2013-10-31. Arkivjat minn l-oriġinal fl-2013-10-31. Miġbur 2023-05-05.
  6. ↑ "Project 1.4.3". web.archive.org. 2009-07-28. Arkivjat minn l-oriġinal fl-2009-07-28. Miġbur 2023-05-05.
  7. ↑ "Major Agglomerations of the World - Population Statistics and Maps". www.citypopulation.de. Miġbur 2023-05-05.
  8. 1 2 3 Centre, UNESCO World Heritage. "Historic Centre of Oporto, Luiz I Bridge and Monastery of Serra do Pilar". UNESCO World Heritage Centre (bl-Ingliż). Miġbur 2023-05-05.
  9. ↑ "portugal | Etymology, origin and meaning of the name portugal by etymonline". www.etymonline.com (bl-Ingliż). Miġbur 2023-05-05.
  10. ↑ "port | Etymology, origin and meaning of port by etymonline". www.etymonline.com (bl-Ingliż). Miġbur 2023-05-05.
  11. ↑ "Instituto dos Vinhos do Douro e Porto". web.archive.org. 2009-02-07. Arkivjat mill-oriġinal fl-2009-02-07. Miġbur 2023-05-05.Manutenzjoni CS1: BOT: url-oriġinali status mhux magħruf (link)
  12. ↑ "Europe's best destinations 2014". Europe's Best Destinations (bl-Ingliż). Miġbur 2023-05-05.
  13. ↑ Semënova-Head, Larisa; Head, Brian F. "Vestígios da presença sueva no noroeste da península ibérica: na etnologia, na arqueologia e na língua". Revista Diacrítica. 27 (2): 257–277.
  14. ↑ Collins, Roger (1989). The Arab Conquest of Spain 710–797. Oxford, UK / Cambridge, USA: Blackwell. pp. 39–40. ISBN 0-631-19405-3.
  15. ↑ Ribeiro, Ângelo; Hermano, José (2004), História de Portugal I — A Formação do Território [History of Portugal: The Formation of the Territory] (bil-Portugiż), QuidNovi, ISBN 989-554-106-6.
  16. ↑ "Treaty of Windsor | British-Portugal | Britannica". www.britannica.com (bl-Ingliż). Miġbur 2023-05-05.
  17. ↑ Winslett, Matthew (2008). The Nadir of Alliance: The British Ultimatum of 1890 and Its Place in Anglo-Portuguese Relations, 1147—1945. p. 3. ISBN 9780549707752.
  18. ↑ "The Mariners' Museum | EXPLORATION through the AGES". web.archive.org. 2016-04-07. Arkivjat mill-oriġinal fl-2016-04-07. Miġbur 2023-05-05.Manutenzjoni CS1: BOT: url-oriġinali status mhux magħruf (link)
  19. ↑ Merson, John (1990). The Genius That Was China: East and West in the Making of the Modern World. Woodstock, New York: The Overlook Press. p. 72. ISBN 0-87951-397-7.
  20. ↑ Francis, A.D. John Methuen and the Anglo-Portuguese Treaties of 1703. The Historical Journal Vol. 3, No. 2, pp. 103 – 124.
  21. ↑ Glover, Michael (1974). The Peninsular War 1807 – 1814, A Concise Military History. Penguin Books. pp. 96–97 description of the retreat of Soult along the Valongo and Amaranthe road. ISBN 9780141390413.
  22. ↑ Chisholm, Hugh, ed. (1911). "Oporto" . Encyclopædia Britannica. Vol. 20 (11th ed.). Cambridge University Press. pp. 137–139.
  23. ↑ "indigenous brazil | arrival of europeans | portuguese colony | mission influence | economic growth & slavery | dutch & french influence | kingdom of portugal & brazil". web.archive.org. 2018-07-06. Arkivjat mill-oriġinal fl-2018-07-06. Miġbur 2023-05-05.Manutenzjoni CS1: BOT: url-oriġinali status mhux magħruf (link)
  24. ↑ Lopes Rocha, Antonio Silva (1829). Unjust Proclamation ... Don Miguel as King of Portugal: Or an Analysis and Juridical Refutation of the Act ... Dedicated to ... Dona Maria II, Queen Regnant of Portugal (bl-Ingliż). R. Greenlaw. Ċitazzjoni għandu parametr mhux magħruf u vojt: |iktar= (għajnuna)
  25. ↑ Tucker, Spencer C. (2009). A Global Chronology of Conflict: From the Ancient World to the Modern Middle East. Santa Barbara, California: ABC-CLIO. p. 1158. ISBN 9781851096725.
  26. ↑ "History – Palácio da Bolsa" (bl-Ingliż). Miġbur 2023-05-05.
  27. ↑ "In-Devir - O 5 de Outubro de 1910: a trajectoria do republicanismo". web.archive.org. 2011-06-22. Arkivjat mill-oriġinal fl-2011-06-22. Miġbur 2023-05-05.Manutenzjoni CS1: BOT: url-oriġinali status mhux magħruf (link)
  28. ↑ Luís de Magalhães, "Porque restaurámos a Carta em 1919", Correio da Manhã, 27 e 28 de Fevereiro de 1924.
  29. ↑ Diário da Junta Governativa do Reino de Portugal. Colecção Completa, nº 1 (19 Jan 1919) – nº 16 (13 Fev 1919), Porto, J. Pereira da Silva, 1919.
  30. ↑ "CMP". web.archive.org. 2009-02-07. Arkivjat minn l-oriġinal fl-2009-02-07. Miġbur 2023-05-05.
Miksub minn "https://mt.wikipedia.org/w/index.php?title=Porto&oldid=315452"