Napuljun I ta' Franza

Minn Wikipedija, l-enċiklopedija l-ħielsa
Jump to navigation Jump to search
Napuljun I ta' Franza
Napoleon I of France by Andrea Appiani.jpg
18. French Co-Prince (en) Translate

20 Marzu 1815 - 22 Ġunju 1815
Louis XVIII of France (en) Translate - Louis XVIII of France (en) Translate
Emperor of the French (en) Translate

20 Marzu 1815 - 22 Ġunju 1815
18. French Co-Prince (en) Translate

1806 - 26 Jannar 1812
Louis XVI of France (en) Translate - no value →
monarka tal-Italja

17 Marzu 1805 - 11 April 1814
Emperor of the French (en) Translate

18 Mejju 1804 - 6 April 1814
First Consul (en) Translate

10 Novembru 1799 - 18 Mejju 1804
Ħajja
Isem propju Napulione Buonaparteu Napoleone di Buonaparte
Twelid Ajaccio (en) Translate, 15 Awwissu 1769
Nazzjonalità Franza
Residenza Saint Helena (en) Translate
Ajaccio (en) Translate
Pariġi
Elba (en) Translate
Grupp etniku Franċiżi
L-ewwel lingwa Korsiku
Mewt Longwood House (en) Translate, 5 Mejju 1821
Post tad-dfin Cathédrale Saint-Louis-des-Invalides (en) Translate
Manjiera tal-mewt kawżi naturali (kanċer fl-istonku)
Familja
Missier Carlo Bonaparte
Omm Letizia Bonaparte
Konjuga/i Joséphine de Beauharnais pula (en) Translate  (8 Marzu 1796, 9 Marzu 1796 -  16 Diċembru 1809)
Marie Louise I, Duchess of Parma (en) Translate  (1 April 1810 -  5 Mejju 1821)
Koppja/i Marie Walewska (en) Translate
Pauline Fourès (en) Translate
Emilie Kraus von Wolfsberg (en) Translate
Elisabeth de Vaudey (en) Translate
Eléonore Denuelle de La Plaigne (en) Translate
Giuseppina Grassini (en) Translate
Ulied
Aħwa
Familja
Tribù House of Bonaparte (en) Translate
Edukazzjoni
Alma mater École Militaire, Paris (en) Translate
(1784 -
Lingwi Franċiż
Okkupazzjoni
Okkupazzjoni politiku
statista
uffiċjal militari
kollezzjonista tal-arti
emperor (en) Translate
sovran
militant (en) Translate
mexxej militari
Għoli 168 cm
Premjijiet
Sħubija Akkademja Franċiża tax-Xjenzi
Servizz militari
Grad brigadier general (en) Translate
Iġġieldu Napoleonic Wars (en) Translate

Napuljun Bonaparti, magħruf f'pajjiżu bħala Napoléon I (Ajaccio, 15 ta' Awwissu 1769Sant'Elena, 5 ta' Mejju 1821) kien ġeneral Franċiż matul ir-Rivoluzzjoni Franċiża, mexxej ta' Franza bħala Prim Konslu ta' l-Ewwel Repubblika Franċiża mill-11 ta' Novembru 1799 sat-18 ta' Mejju 1804, kien ukoll Imperatur tal-Franċiżi (Empereur des Français) u Re tal-Italja bħala Napoleon I mit-18 ta' Mejju 1804 sas-6 t' April 1814 u għal darb' oħra bejn l-20 ta' Marzu u t-22 ta' Ġunju 1815.

Napuljun hu kkunsidrat bħala ġenju militari, hu magħruf li kkmanda u rebaħ ħafna kampanji famużi u ta' suċċess, iżda hu magħruf ukoll għal xi fallimenti spettakolari.

Fi ftit iktar minn għaxar snin, akkwista l-kontroll ta' parti kbira mill-Ewropa tal-Punent u dik Ċentrali, b'konkwisti jew alleanzi, sakemm tilef il-Battalja tan-Nazzjonijiet viċin Leipzig f'Ottubru tal-1813, li wasslitu għall-abdikazzjoni u l-eżilju tiegħu ftit xhur wara. Hu kien eżiljat fil-gżira tal-Elba.

Irnexxielu jerġa' jiġi lura mill-eżilju u għamel il-kampanja famuża tal-Mitt Jum (les Cent Jours), però tilef battalja deċiżiva f'Waterloo fil-Belġju fit-18 ta' Ġunju 1815, ftit wara ta' ruħu f'idejn l-Ingliżi, u spiċċa eżiljat fil-gżira ta' Sant Elena (gżira ċkejkna li tinstab mili 'l bogħod fin-naħa tal-Lvant ta' fejn illum hemm l-Angola, fl-Afrika), fejn miet.

Barra mir-rebħiet militari, Napuljun jibqa' mfakkar għall-Kodiċi Napoleoniku u hu kkunsidrat minn xi wħud bħala sovran imdawwal. Oħrajn jarawh bħala dittatur tirannikali, fejn il-karriera tiegħu qatlet il-miljuni ta' nies.

Napuljun ta ħafna titli monarkiċi lill-membri ta' familtu, il-Bonaparti. Anke jekk dawn ir-renjijiet ma tantx damu wara l-waqgħa tiegħu, neputih, Napuljun III, irrenja lil Franza iktar tard fis-seklu dsatax.

Fl-1997, Frans Sammut ħareġ il-ktieb Bonaparti f'Malta li fih analizza s-sitt ijiem li Napuljun Bonaparti qatta' f'Malta meta l-Franċiżi rebħu u okkupaw lil Malta. Il-ktieb inqaleb għall-Franċiż fl-2008.