Aqbeż għall-kontentut

Napuljun III

Minn Wikipedija, l-enċiklopedija l-ħielsa
Napuljun III
Imperatur ta' Franza

2 Diċembru 1852 - 4 Settembru 1870
head of government of France (en) Ittraduċi

26 Ottubru 1851 - 2 Jannar 1870
← Léon Faucher (mul) Ittraduċi - Émile Ollivier (mul) Ittraduċi →
President tar-Repubblika Franċiża

20 Diċembru 1848 - 2 Diċembru 1852
← Louis-Eugène Cavaignac (en) Ittraduċi - Adolphe Thiers (mul) Ittraduċi →
22. Ko-Prinċep Franċiż ta' Andorra

20 Diċembru 1848 - 4 Settembru 1870
← Louis-Philippe I (en) Ittraduċi - Adolphe Thiers (mul) Ittraduċi →
Member of the 1848 Constituent Assembly (en) Ittraduċi

17 Settembru 1848 - 26 Mejju 1849
District: Seine (en) Ittraduċi
Grand Master of the Legion of Honour (en) Ittraduċi

Ħajja
Isem propju Charles Louis Napoléon Bonaparte
Twelid Pariġi, 20 April 1808
Nazzjonalità Franza
Mewt Chislehurst (en) Ittraduċi, 9 Jannar 1873
Post tad-dfin Sarcophagus of Emperor Napoleon III (en) Ittraduċi
Kawża tal-mewt kawżi naturali (sepsi)
Familja
Missier Luwiġi I tal-Olanda
Omm Hortense de Beauharnais
Konjuga/i Imperatriċi Eugénie  (29 Jannar 1853 -  9 Jannar 1873)
Koppja/i Alice Ozy (en) Ittraduċi
Eléonore Vergeot (en) Ittraduċi
Marguerite Bellanger (mul) Ittraduċi
Virginia Oldoini, Countess of Castiglione (en) Ittraduċi
Ulied
Aħwa
Tribù familja Bonaparte
Edukazzjoni
Alma mater Waffenplatz Thun (en) Ittraduċi
Lingwi Franċiż
Għalliema Guillaume Henri Dufour (mul) Ittraduċi
Okkupazzjoni
Okkupazzjoni politiku
kittieb
disinjatur
Illustratur
Post tax-xogħol Pariġi
Premjijiet
Servizz militari
Grad army general (en) Ittraduċi
Iġġieldu gwerra Franko Prussjana

Napuljun III kien in-neputi ta' Napuljun I ta' Franza, magħruf ukoll bħala Napuljun il-Kbir (Napoleon the Great). Huwa twieled fil-belt ta' Pariġi, fl-1808 u miet f'Chislehurst (Kent), fl-Ingilterra, fl-1873.

Napuljun III

Napuljun III, imwieled Charles-Louis Napoléon Bonaparte (Pariġi, 20 ta’ April 1808 – Chislehurst, l-Ingilterra, 9 ta’ Jannar 1873), kien l-ewwel President tar-Repubblika Franċiża, mill-1848 sal-1852, u Imperatur tal-Franċiżi mill-1852 sal-1870. Kien neputi ta’ Napuljun Bonaparte u l-aħħar monarka li ħakem lil Franza. Il-perjodu imperjali tiegħu, magħruf bħala t-Tieni Imperu Franċiż, kien ikkaratterizzat minn modernizzazzjoni ekonomika, trasformazzjoni urbana u politika barranija attiva. Ir-reġim tiegħu beda bħala sistema awtoritarja u gradwalment introduċa riformi liberali. Il-ħakma tiegħu ntemmet wara t-telfa Franċiża fil-Gwerra Franko-Prussjana u l-qbid tiegħu f’Sedan fl-1870.

Tfulija u sfond familjari

[immodifika | immodifika s-sors]

Charles-Louis Napoléon Bonaparte twieled f’Pariġi fi żmien l-Ewwel Imperu Franċiż. Missieru kien Louis Bonaparte, ħu Napuljun I u Re tal-Olanda, filwaqt li ommu kienet Hortense de Beauharnais, bint Joséphine de Beauharnais mill-ewwel żwieġ tagħha. Għalhekk, minn naħa ta’ missieru kien neputi tal-imperatur, u minn naħa ta’ ommu kien marbut ukoll mal-familja tal-imperatriċi Joséphine.

Wara l-waqgħa ta’ Napuljun I, Louis-Napoléon għadda parti kbira minn tfulitu u żgħożitu barra minn Franza. Għex prinċipalment fl-Iżvizzera u rċieva parti mill-edukazzjoni tiegħu f’Augsburg, fil-Ġermanja. It-trobbija tiegħu kienet influwenzata mill-memorja tal-imperu u mill-konvinzjoni li l-familja Bonaparte seta’ jerġa’ jkollha rwol politiku fi Franza.

Bħala żagħżugħ, ħa interess fil-politika Taljana u pparteċipa f’attivitajiet rivoluzzjonarji flimkien ma’ ħuh Napoléon-Louis. Il-mewt ta’ ħuh fl-1831 u dik ta’ Napuljun II, iben Napuljun I, fl-1832 saħħew il-pożizzjoni tiegħu fost dawk li kienu jittamaw fir-restawr tal-ħakma Bonapartista.

Tentattivi bikrin biex jikseb il-poter

[immodifika | immodifika s-sors]

Qabel ma kiseb kariga eletta, Louis-Napoléon ipprova jieħu l-poter permezz ta’ azzjoni militari. Fl-1836, fittex li jikseb l-appoġġ tal-gwarniġjon ta’ Strasbourg għal rewwixta kontra l-monarkija ta’ Louis-Philippe. It-tentattiv falla u ntbagħat fl-eżilju fl-Istati Uniti. Aktar tard irritorna lejn l-Ewropa u għex ukoll fl-Ingilterra.

Fl-1840 għamel tentattiv ieħor, din id-darba f’Boulogne, fejn niżel ma’ grupp żgħir ta’ sostenituri. Lanqas din l-inizjattiva ma kisbet l-appoġġ militari meħtieġ. Ġie arrestat, ikkundannat għal priġunerija perpetwa u miżmum fil-fortizza ta’ Ham.

Matul il-priġunerija kompla jikteb dwar il-politika, l-ekonomija u l-problemi soċjali. Fl-1844 ippubblika L’Extinction du paupérisme, xogħol dwar il-faqar u l-mezzi biex jitnaqqas. Fl-1846 ħarab minn Ham u mar lura l-Ingilterra. Minkejja l-fallimenti tiegħu, baqa’ jippromwovi l-kawża Bonapartista u jħejji ruħu għal opportunità politika ġdida.

President tat-Tieni Repubblika

[immodifika | immodifika s-sors]

Ir-Rivoluzzjoni ta’ Frar 1848 temmet il-monarkija ta’ Louis-Philippe u wasslet għat-twaqqif tat-Tieni Repubblika Franċiża. Dawn l-iżviluppi ppermettew lil Louis-Napoléon jirritorna għall-ħajja politika fi Franza. Wara li ġie elett għall-Assemblea Kostitwenti, ikkontesta l-elezzjoni presidenzjali tal-10 ta’ Diċembru 1848 u rebaħha b’maġġoranza kbira.

Is-suċċess tiegħu kien marbut mal-popolarità tal-isem Bonaparte u mal-wegħda ta’ ordni wara xhur ta’ taqlib. Għal parti mill-elettorat, kien jirrappreżenta l-prestiġju nazzjonali; għal oħrajn, kien figura li setgħet tipproteġi l-proprjetà u l-istabbiltà soċjali.

Madankollu, il-presidenza tiegħu żviluppat f’kunflitt mal-Assemblea Leġiżlattiva. Il-kostituzzjoni ma kinitx tippermettilu jiġi elett mill-ġdid immedjatament wara t-tmiem tal-mandat tiegħu. Meta t-tentattivi biex tinbidel din ir-regola ma rnexxewx, beda jipprepara biex iżomm il-poter permezz ta’ kolp ta’ stat.

Il-kolp ta’ stat u t-twaqqif tat-Tieni Imperu

[immodifika | immodifika s-sors]

Fit-2 ta’ Diċembru 1851, Louis-Napoléon wettaq kolp ta’ stat, xolja l-Assemblea u ordna l-arrest ta’ avversarji politiċi. Id-data kellha tifsira simbolika, billi kienet l-anniversarju tal-inkurunazzjoni ta’ Napuljun I u tar-rebħa tiegħu f’Austerlitz. Ir-reżistenza għall-kolp ta’ stat ġiet imrażżna, u l-gvern ikkonsolida l-kontroll tiegħu fuq il-pajjiż.

Il-kostituzzjoni l-ġdida ta’ Jannar 1852 ikkonċentrat is-setgħa eżekuttiva f’idejn il-president. Wara plebixxit ieħor dwar ir-restawr tal-imperu, fit-2 ta’ Diċembru 1852 Louis-Napoléon ġie pproklamat Imperatur tal-Franċiżi.

Huwa adotta l-isem Napuljun III biex jenfasizza l-kontinwità dinastika ma’ Napuljun I u jirrikonoxxi lil iben dan tal-aħħar bħala Napuljun II. It-titlu kien għalhekk parti mill-mod kif ir-reġim ippreżenta ruħu bħala restawr tal-imperu preċedenti.

Żwieġ u familja

[immodifika | immodifika s-sors]

F’Jannar 1853, Napuljun III iżżewweġ lil Eugénie de Montijo, nobbli Spanjola. Iċ-ċerimonja ċivili saret fid-29 ta’ Jannar, filwaqt li dik reliġjuża saret l-għada fil-Katidral ta’ Notre-Dame f’Pariġi. Fl-1856 twieled binhom, Louis-Napoléon, magħruf bħala l-Prinċep Imperjali.

It-twelid ta’ iben kellu importanza politika, billi pprovda eredi għat-tron u saħħaħ it-tama li d-dinastija Bonaparte setgħet tibqa’ fil-poter. Il-ħajja tal-familja imperjali u ċ-ċerimonji tal-qorti ntużaw ukoll biex isaħħu l-prestiġju tal-monarkija. Il-palazz ta’ Compiègne kien wieħed miċ-ċentri ewlenin tal-ħajja tal-qorti matul dan il-perjodu.

Il-ħakma awtoritarja

[immodifika | immodifika s-sors]

L-ewwel fażi tat-Tieni Imperu kienet ibbażata fuq il-poter personali tal-imperatur. Napuljun III għażel il-ministri tiegħu, filwaqt li s-Senat kien magħmul minn membri maħtura. Il-Korp Leġiżlattiv kien elett, iżda inizjalment kellu setgħat limitati u ma setax jipproponi liġijiet minn jeddu.

Il-gvern ikkontrolla l-istampa u l-attività politika, u l-oppożizzjoni Repubblikana u monarkika kellha diffikultà biex torganizza ruħha. Fl-istess ħin, ir-reġim uża l-elezzjonijiet u l-plebixxiti biex juri li kellu l-appoġġ popolari.

Din is-sistema għaqqdet elementi ta’ sovranità popolari ma’ kontroll qawwi mill-eżekuttiv. Il-vot tal-irġiel baqa’ parti mill-istruttura politika, iżda l-possibbiltà ta’ kompetizzjoni ħielsa kienet imrażżna mill-intervent tal-awtoritajiet u mir-restrizzjonijiet fuq id-dibattitu pubbliku.

Modernizzazzjoni ekonomika u soċjali

[immodifika | immodifika s-sors]

Il-ħakma ta’ Napuljun III kienet perjodu ta’ espansjoni ekonomika. Il-gvern inkoraġġixxa l-iżvilupp tal-ferroviji, it-titjib tal-komunikazzjonijiet u l-investiment fl-industrija. It-tkabbir tan-netwerk ferrovjarju għen biex jgħaqqad ir-reġjuni Franċiżi, jiffaċilita t-trasport tal-prodotti u jkabbar is-suq nazzjonali.

Is-settur bankarju wkoll żviluppa. Fost l-istituzzjonijiet li twaqqfu matul dan iż-żmien kien hemm Crédit Lyonnais u Société Générale. Id-disponibbiltà tal-kreditu appoġġat proġetti industrijali u xogħlijiet pubbliċi.

Fl-1860, Franza kkonkludiet trattat kummerċjali mal-Gran Brittanja li naqqas diversi ostakli għall-kummerċ. Din il-politika kienet maħsuba biex tistimula l-attività ekonomika, iżda ltaqgħet ma’ oppożizzjoni minn produtturi li kienu jibżgħu mill-kompetizzjoni barranija. Il-benefiċċji tat-tkabbir ma tqassmux bl-istess mod fost il-popolazzjoni, u l-kundizzjonijiet tal-ħaddiema baqgħu kwistjoni politika importanti.

Fl-1864, il-liġi neħħiet ir-reat tal-koalizzjoni tal-ħaddiema u fetħet it-triq għal strajks taħt ċerti kundizzjonijiet. Din kienet bidla sinifikanti fir-relazzjonijiet bejn l-istat u l-ħaddiema.

It-trasformazzjoni ta’ Pariġi

[immodifika | immodifika s-sors]

Wieħed mill-proġetti l-aktar magħrufa tar-renju tiegħu kien it-tiġdid ta’ Pariġi, imwettaq taħt Georges-Eugène Haussmann. Il-programm biddel partijiet kbar tal-belt permezz ta’ toroq wesgħin, spazji pubbliċi u infrastruttura ġdida.

Ix-xogħlijiet kienu maħsuba biex itejbu ċ-ċirkolazzjoni, is-sanità u l-kundizzjonijiet tal-ħajja urbana. It-titjib fil-provvista tal-ilma u fid-drenaġġ kien parti importanti minn dan il-proċess. Inħolqu wkoll parks u żoni ta’ rikreazzjoni.

Madankollu, it-trasformazzjoni kienet tinvolvi t-twaqqigħ ta’ bini eżistenti u ċ-ċaqliq ta’ residenti. Għalhekk, il-proġett kellu konsegwenzi soċjali flimkien mal-benefiċċji infrastrutturali tiegħu. Il-forma urbana li ngħatat lil Pariġi matul it-Tieni Imperu baqgħet waħda mill-aktar wirtijiet viżibbli tal-ħakma ta’ Napuljun III.

Il-politika barranija u l-Gwerra tal-Krimea

[immodifika | immodifika s-sors]

Napuljun III fittex li jsaħħaħ il-pożizzjoni internazzjonali ta’ Franza u jbiddel l-ordni Ewropew li kien ġie stabbilit wara t-telfa ta’ Napuljun I fl-1815. Il-politika tiegħu kienet tinkludi l-kooperazzjoni mal-Gran Brittanja, appoġġ selettiv għall-movimenti nazzjonali u espansjoni kolonjali.

Fil-Gwerra tal-Krimea, Franza ġġieldet flimkien mal-Gran Brittanja u l-Imperu Ottoman kontra r-Russja. Il-kunflitt żied il-prestiġju diplomatiku tal-imperatur, u l-Kungress ta’ Pariġi tal-1856 poġġa lil Franza fiċ-ċentru tan-negozjati Ewropej.

Il-kooperazzjoni mal-Gran Brittanja kienet importanti wkoll għall-aċċettazzjoni internazzjonali tat-Tieni Imperu. Wara snin li fihom il-familja Bonaparte kienet assoċjata mal-kunflitti Ewropej tal-bidu tas-seklu, Napuljun III pprova jippreżenta lil Franza bħala parteċipant ewlieni fid-diplomazija tal-kontinent.