Lviv

Minn Wikipedija, l-enċiklopedija l-ħielsa
Aqbeż lejn in-navigazzjoni Aqbeż lejn it-tfittxija
Lviv
Flag of Ukraine.svg Ukrajna
Lwów - Widok z wieży ratuszowej 01.jpg
Flag of Lviv.svg Coat of arms of Lviv.svg
Amministrazzjoni
Stat sovranUkrajna
Oblast of UkraineOblast ta' Lviv
Raion of UkraineRaion ta' Lviv
HromadaKomunità tal-Belt ta' Lviv
Kap tal-Gvern Andriy Sadovyi
Isem uffiċjali Львів
Lwów
Lviv
Lemberg
Lwów
Lwów
Лемберг
Lemberg
Lwów
L' vov
Ismijiet oriġinali Львів
Kodiċi postali 79000–79490
Ġeografija
Koordinati 49°50′33″N 24°01′56″E / 49.8425°N 24.0322°E / 49.8425; 24.0322Koordinati: 49°50′33″N 24°01′56″E / 49.8425°N 24.0322°E / 49.8425; 24.0322
Lviv is located in Ukraine
Lviv
Lviv
Lviv (Ukraine)
Lviv City, Ukraine, Sentinel-2 satellite image, 30-AUG-2017.jpg
Superfiċjenti 182 kilometru kwadru
Għoli 296 m
Fruntieri ma' Raion ta' Lviv
Demografija
Popolazzjoni 724,314 abitanti (1 Jannar 2020)
Informazzjoni oħra
Fondazzjoni 1256 (Gregorian)
Kodiċi tat-telefon 322
Żona tal-Ħin UTC+2u UTC+3
bliet ġemellati Vilnius, Łódź (en) Translate, Samarkanda, Wrocław, Banja Luka (en) Translate, Corning (en) Translate, Freiburg im Breisgau, Kutaisi (en) Translate, Novi Sad (en) Translate, Whitstable (en) Translate, Winnipeg (en) Translate, Varsavja, Krakovja, Lublin (en) Translate, Przemyśl (en) Translate, Rzeszów (en) Translate, Eskilstuna Municipality (en) Translate, Budapest, Rishon LeZion (en) Translate, Rochdale (en) Translate, Enköping Municipality (en) Translate, Tbilisi (en) Translate, Plovdiv, Chengdu (en) Translateu Parma (en) Translate
city-adm.lviv.ua

Lviv (bl-Ukren: Львів [lʲʋiu̯]) hija l-ikbar belt fil-Punent tal-Ukrajna u s-sitt l-ikbar belt fl-Ukrajna kollha, b'popolazzjoni ta' 717,510 ruħ (skont stima fl-2021).[1] Lviv hija waħda miċ-ċentri kulturali prinċipali tal-Ukrajna.

Imsemmija hekk biex tagħti ġieħ lil Leo, l-ikbar iben ta' Danjel, ir-Re ta' Rutenja, Lviv kienet il-belt kapitali tar-Renju ta' Galizja–Volhynia mill-1272 sal-1349[2], meta nħakmet mir-Re Casimir III l-Kbir tal-Polonja. Mill-1434, saret il-kapitali reġjonali tal-Vojvodat ta' Rutenja fir-Renju tal-Polonja. Fl-1772, wara l-Ewwel Qsim tal-Polonja, il-belt saret il-kapitali tar-Renju tal-Asburgi ta' Galizja u Lodomerja. Fl-1918, għal żmien qasir, kienet il-kapitali tar-Repubblika tal-Poplu tal-Punent tal-Ukrajna. Bejn l-Ewwel Gwerra Dinjija u t-Tieni Gwerra Dinjija, il-belt kienet iċ-ċentru tal-Vojvodat ta' Lwów fit-Tieni Repubblika Pollakka.

Wara l-invażjoni tal-Polonja min-naħa tal-Ġermaniżi u tas-Sovjetiċi fl-1939, Lviv saret parti mill-Unjoni Sovjetika, u fl-1944-1946 kien hemm skambju ta' popolazzjonijiet bejn il-Polonja u l-Ukrajna Sovjetika. Fl-1991, il-belt saret parti mill-Ukrajna indipendenti.

Lviv taqdi r-rwol ta' ċentru amministrattiv tal-Oblast u tar-Raoin ta' Lviv u kellha l-istatus ta' belt ta' importanza ta' oblast qabel dik id-deżinjazzjoni ġiet abolita fl-2020.[3] Il-belt għandha f'idejha wkoll l-amministrazzjoni tal-hromada urbana ta' Lviv.[4]

Lviv kienet iċ-ċentru tar-reġjuni storiċi Komunisti ta' Rutenja u tal-Galizja. Iċ-ċentru storiku fil-qalba tal-belt, bil-binjiet antiki u t-toroq biċ-ċagħaq tiegħu, ma tantx ġarrab ħsarat estensivi mill-okkupazzjonijiet Sovjetiċi u Ġermaniżi matul it-Tieni Gwerra Dinjija. Il-belt għandha bosta industriji u istituzzjonijiet tal-edukazzjoni għolja bħall-Università ta' Lviv u l-Istitut Politekniku ta' Lviv. Lviv tilqa' wkoll bosta istituzzjonijiet kulturali, inkluż orkestra filarmonika u t-Teatru tal-Opri u taż-Żfin Klassiku ta' Lviv.[5] Iċ-ċentru storiku tal-belt tniżżel fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1998.[6]

Ismijiet[immodifika | immodifika s-sors]

Minbarra isimha bl-Ukren, u l-isem antik tar-Rutenja ta' Lwihorod[7]/Lvihorod[8], il-belt hija magħrufa wkoll b'diversi ismijiet oħra b'lingwi differenti: bil-Pollakk Lwów; bil-Ġermaniż: Lemberg[9]; bil-Yiddish: לעמבערג Lemberg jew לעמבעריק Lèmberik; bir-Russu: Львов L'vov; bl-Ungeriż: Ilyvó; bis-Serbo-Kroat: Lavov; bir-Rumen: Liov; bil-Latin: Leopolis (li tfisser "belt tal-iljuni", mill-Grieg Antik λέων + πόλις léōn + pólis); bit-Taljan: Leopoli[10]; bit-Tatar tal-Krimea: İlbav; bl-Armen Medju: Իլով Ilov; bl-Armen-Kipchak: Իլօվ Ilôv; u b'għadd ta' ismijiet oħra.[11]

Simboli[immodifika | immodifika s-sors]

L-istemma, il-pavaljun tal-Kunsill Lokali ta' Lviv u l-logo huma s-simboli approvati uffiċjalment ta' Lviv. L-ismijiet jew l-immaġnijiet ta' monumenti arkitettoniċi u storiċi jitqiesu wkoll is-simboli tal-belt skont l-Istatut ta' Lviv.[12]

L-istemma moderna ta' Lviv hija bbażata fuq l-istemma mis-siġill tal-belt minn nofs is-seklu 14— daħla tal-ġebel bi tliet torrijiet, u fil-fetħa tad-daħla jidħol iljun tad-deheb. L-istemma l-kbira ta' Lviv hija tarka bl-istemma tal-belt, b'kuruna tal-fidda bi tliet truf, miżmuma minn iljun u ġellied antik.

Il-bandiera ta' Lviv hija kwadra u blu bl-emblema tal-belt u triangoli sofor u blu fit-truf.

Il-logo ta' Lviv hija immaġni ta' ħames torrijiet ikkuluriti f'Lviv u l-islogan "Lviv — miftuħa għad-dinja" taħthom.[13] Il-frażi bil-Latin Semper fidelis (Dejjem leali) intużat bħala motto fuq l-istemma preċedenti tal-1936-1939, iżda ma baqgħetx tintuża iktar wara t-Tieni Gwerra Dinjija.

Ġeografija[immodifika | immodifika s-sors]

Lviv tinsab fit-tarf tal-art fil-għoli ta' Roztochia, madwar 70 kilometru fil-Lvant tal-fruntiera Pollakka u 160 kilometru fit-Tramuntana tal-muntanji Karpazji tal-Lvant. L-altitudni medja ta' Lviv hija 296 metru (971 pied) 'il fuq mil-livell tal-baħar. L-ogħla punt tagħha huwa l-Vysokyi Zamok (il-Kastell Għoli), 409 metru (1,342 pied) 'il fuq mil-livell tal-baħar. Dan il-kastell għandu veduta mill-isbaħ taċ-ċentru storiku tal-belt bl-arkitettura raffinata u l-knejjes bil-koppli ħodor distintivi tiegħu.

Fl-imgħoddi l-belt kienet imdawra bis-swar u kienet tinsab fl-għoljiet ta' qabel il-Kastell Għoli max-xtut tax-xmara Poltva. Fis-seklu 13, ix-xmara kienet tintuża għat-trasport tal-merkanzija. Fil-bidu tas-seklu 20, ix-xmara Poltva tgħattiet f'xi żoni fejn il-fluss tagħha jgħaddi minn ġol-belt; attwalment il-fluss tax-xmara jgħaddi direttament taħt it-triq ċentrali ta' Lviv imsejħa Triq il-Ħelsien (Prospect Svobody), u t-Teatru tal-Opri u taż-Żfin Klassiku ta' Lviv.

Klima[immodifika | immodifika s-sors]

Il-klima ta' Lviv hija kontinentali umduża (Dfb skont il-klassifikazzjoni klimatika ta' Köppen) bi xtiewi kesħin u bi sjuf sħan. It-temperaturi medji huma −3 °C (27 °F) f'Jannar u 18 °C (64 °F) f'Lulju. Il-preċipitazzjoni annwali medja hija 745 mm (29 pulzier) bi preċipitazzjoni massima fis-sajf. Il-medja ta' sigħat ta' xemx fis-sena f'Lviv hija madwar 1,804 sigħat.

Data klimatika għal Lviv (1991-2020, temp. estremi mill-1936 sal-preżent)
Xahar Jan Fra Mar Apr Mej Ġun Lul Aww Set Ott Nov Diċ Sena
Temp. għolja rekord °C (°F) 13.8

(56.8)

17.7

(63.9)

22.4

(72.3)

28.9

(84.0)

32.2

(90.0)

33.4

(92.1)

36.3

(97.3)

35.6

(96.1)

34.5

(94.1)

25.6

(78.1)

21.6

(70.9)

16.5

(61.7)

36.3

(97.3)

Temp. għolja medja °C (°F) 0.2

(32.4)

2.0

(35.6)

7.0

(44.6)

14.5

(58.1)

19.5

(67.1)

23.0

(73.4)

24.7

(76.5)

24.5

(76.1)

19.0

(66.2)

13.2

(55.8)

6.8

(44.2)

1.5

(34.7)

13.0

(55.4)

Temp. medja ta' kuljum °C (°F) −2.7

(27.1)

−1.5

(29.3)

2.5

(36.5)

9.0

(48.2)

13.8

(56.8)

17.3

(63.1)

19.0

(66.2)

18.5

(65.3)

13.5

(56.3)

8.4

(47.1)

3.3

(37.9)

−1.3

(29.7)

8.3

(46.9)

Temp. baxxa medja °C (°F) −5.7

(21.7)

−4.8

(23.4)

−1.4

(29.5)

3.8

(38.8)

8.4

(47.1)

12.0

(53.6)

13.7

(56.7)

13.2

(55.8)

8.7

(47.7)

4.4

(39.9)

0.4

(32.7)

−4.1

(24.6)

4.1

(39.4)

Temp. baxxa rekord °C (°F) −28.5

(−19.3)

−29.5

(−21.1)

−25.0

(−13.0)

−12.1

(10.2)

−5.0

(23.0)

0.5

(32.9)

4.5

(40.1)

2.6

(36.7)

−3.0

(26.6)

−13.2

(8.2)

−17.6

(0.3)

−25.6

(−14.1)

−29.5

(−21.1)

Preċipitazzjoni medja f'mm (pulzieri) 46

(1.8)

48

(1.9)

48

(1.9)

52

(2.0)

93

(3.7)

86

(3.4)

96

(3.8)

73

(2.9)

70

(2.8)

57

(2.2)

50

(2.0)

50

(2.0)

769

(30.3)

Fond medju estrem ta' borra f'cm (pulzieri) 7

(2.8)

9

(3.5)

4

(1.6)

0

(0)

0

(0)

0

(0)

0

(0)

0

(0)

0

(0)

0

(0)

1

(0.4)

4

(1.6)

9

(3.5)

Medja ta' jiem bix-xita 9 9 11 14 16 17 16 14 14 14 13 11 158
Medja ta' jiem bil-borra 17 17 11 3 0.1 0 0 0 0 1 8 15 72
Umdità relattiva medja (%) 83.0 81.3 76.5 69.3 70.7 74.0 74.9 76.3 79.4 80.3 83.8 85.1 77.9
Sigħat medji ta' xemx fix-xahar 64 79 112 188 227 238 254 222 179 148 56 37 1,804
Sors 1: Pogoda.ru.net[14], l-Organizzazzjoni Meteoroloġika Dinjija (l-umdità mill-1981–2010)[15]
Sors 2: NOAA (xemx biss mill-1961–1990)[16]

Sit ta' Wirt Dinji[immodifika | immodifika s-sors]

Veduta mill-ajru fix-xitwa tal-Katidral Latin ta' Lviv

Iċ-ċentru storiku ta' Lviv ġie ddeżinjat bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1998.[6]

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (ii) "Wirja ta' skambju importanti ta' valuri umani, tul perjodu ta' żmien jew fi ħdan żona kulturali fid-dinja, dwar l-iżviluppi fl-arkitettura jew it-teknoloġija, l-arti monumentali, l-ippjanar tal-bliet jew id-disinn tal-pajsaġġ"; u l-kriterju (v) "Eżempju straordinarju ta' insedjament uman tradizzjonali, ta' użu tal-art jew ta' użu tal-baħar, li jirrappreżenta kultura (jew kulturi), jew interazzjoni umana mal-ambjent, speċjalment meta jkun sar vulnerabbli minħabba l-impatt ta' bidla irreversibbli".[6]

Referenzi[immodifika | immodifika s-sors]

  1. ^ "Statistika Ukrajna" (PDF).
  2. ^ Perfecky, George A. (1973). The Galician-Volynian Chronicle. Munich: Wilhelm Fink Verlag. OCLC 902306.
  3. ^ "Те, чого ніколи не було в Україні: Уряд затвердив адмінтерустрій базового рівня, що забезпечить повсюдність місцевого самоврядування". web.archive.org. 2022-02-14. Miġbur 2022-04-02.
  4. ^ "Львівська територіальна громада - Склад громади". web.archive.org. 2022-01-15. Miġbur 2022-04-02.
  5. ^ "Meest-tour: Львів". web.archive.org. 2010-02-25. Miġbur 2022-04-02.
  6. ^ a b c Centre, UNESCO World Heritage. "L'viv – the Ensemble of the Historic Centre". UNESCO World Heritage Centre (bl-Ingliż). Miġbur 2022-04-02.
  7. ^ "Geograficzno-statystyczny Opis Królestwa Galicyi i Lodomeryi - Hipolit Stupnicki - Google Books". web.archive.org. 2020-08-05. Miġbur 2022-04-02.
  8. ^ "Beskrivelse over den ö Islandia veel Daniel Streyč: Fra polsk oversat af ... - Daniel Streyč - Google Books". web.archive.org. 2020-08-05. Miġbur 2022-04-02.
  9. ^ "Geograficzno-statystyczny Opis Królestwa Galicyi i Lodomeryi - Hipolit Stupnicki - Google Books". web.archive.org. 2021-08-31. Miġbur 2022-04-02.
  10. ^ "Geograficzno-statystyczny Opis Królestwa Galicyi i Lodomeryi - Hipolit Stupnicki - Google Books". web.archive.org. 2022-02-28. Miġbur 2022-04-02.
  11. ^ "Polona". web.archive.org. 2019-03-02. Miġbur 2022-04-02.
  12. ^ "Statut ta' Lviv" (PDF). web.archive.org. Miġbur 2022-04-02.
  13. ^ "Геральдика міста". web.archive.org. 2010-01-22. Miġbur 2022-04-02.
  14. ^ "Климат Львова - Погода и климат". web.archive.org. 2019-12-14. Miġbur 2022-04-02.
  15. ^ "WMO". web.archive.org. 2021-07-17. Miġbur 2022-04-02.
  16. ^ "NOAA". web.archive.org. 2021-10-29. Miġbur 2022-04-02.