Lorenzo Valla

Minn Wikipedija, l-enċiklopedija l-ħielsa
Lorenzo Valla
Portret van Lorenzo Valla Laurentius Valla (titel op object), RP-P-1909-4359.jpg
Ħajja
Twelid Ruma, 1407, 1405
Mewt Ruma, 1 Awwissu 1457
Edukazzjoni
Alma mater Università ta' Pavia
Lingwi Latin
Għalliema Leonardo Bruni (en) Translate
Giovanni Aurispa (en) Translate
Studenti
Okkupazzjoni
Okkupazzjoni kittieb
filologu
għalliem fl-università
filosofu
Impjegaturi Università ta' Pavia
Xogħlijiet importanti De falso credita et ementita Constantini donatione declamatio (en) Translate
Confutatio in Morandum (en) Translate
Moviment umaniżmu

Lorenzo Valla (pronunzja bit-Taljan: [loˈrɛntso ˈvalːa]; Latinizzat ukoll bħala Laurentius; twieled għall-ħabta tal-1407 – miet fl-1 ta' Awwissu 1457) kien umanista, retoriku, edukatur, studjuż u qassis Kattoliku Rinaxximentali Taljan.[1] Huwa magħruf l-iktar għall-analiżi testwali storika-kritika li wriet li d-Donazzjoni ta' Kostantinu kienet falsifikazzjoni, u b'hekk attakka u mmina l-preżunzjoni ta' setgħa temporanja tal-Papat. Lorenzo xi kultant jitqies bħala l-prekursur tar-Riformazzjoni.[2][3]

Ħajja[immodifika | immodifika s-sors]

Valla twieled f'Ruma, fi sfond familjari ta' Piacenza, l-Italja;[4] missieru, Luciave della Valla, kien avukat li ħadem fil-Kurja Papali. Huwa ngħata l-edukazzjoni tiegħu f'Ruma, u attenda l-klassijiet ta' diversi għalliema fosthom Leonardo Bruni u Giovanni Aurispa, li minnhom tgħallem il-Latin u l-Grieg.[5] Min-naħa l-oħra jingħad ukoll li kien awtodidatta.[6]

Bruni kien segretarju Papali; Melchior Scrivani, iz-ziju ta' Valla, kien segretarju Papali ieħor. Iżda Valla kkawża offiża lil Antonio Loschi billi ħaddan il-ħsieb tar-retoriku Kwintiljanu f'xogħol bikri tiegħu. Fl-1431, Valla daħal għal qassis u pprova bla suċċess jikseb il-kariga ta' segretarju appostoliku. Madankollu ma rnexxilux, minkejja n-network ta' kuntatti li kellu.

Valla mar Piacenza, u mbagħad lejn Pavia, fejn kiseb it-titlu ta' professur tal-elokwenza. Il-qagħda tiegħu f'Pavia ġiet imxekkla mill-attakk tiegħu fuq l-istil Latin tal-ġurista Bartolus de Saxoferrato. Huwa sar itineranti, u ċċaqlaq minn università għall-oħra, fejn kien jaċċetta li jaħdem għal żmien qasir u ta lekċers f'bosta bliet.

Il-Papa Nikola V, li kien Papa mill-1447 sal-1455 u fundatur tal-Librerija Vatikana, stiednu f'Ruma u Valla ħadem hemm fuq ir-Repastinatio tiegħu.[7]

Valla miet f'Ruma.

Reputazzjoni[immodifika | immodifika s-sors]

Bijografiji iktar antiki ta' Valla jagħtu dettalji dwar bosta tilwim letterarju u teoloġiku li kellu, l-iktar prominenti ma' Gianfrancesco Poggio Bracciolini, wara l-insedjament tiegħu f'Ruma. Intuża lingwaġġ estrem. Huwa jidher bħala persuna ta' żaqqu f'ommu, b'ilsien li kien jgħaqqad l-eleganza umanistika mal-għerf kritiku u l-velenu, u kien avversarju tas-setgħa temporanja tal-Knisja Kattolika.

Luteru kellu opinjoni favorevoli ħafna ta' Valla u tax-xogħlijiet tiegħu, u Robert Bellarmine sejjaħlu l-"prekursur ta' Luteru". Erasmus stqarr fid-De ratione studii tiegħu li għall-grammatika Latina, "ma kien hemm l-ebda gwida aħjar minn Lorenzo Valla".

Xogħlijiet[immodifika | immodifika s-sors]

Dwar id-Donazzjoni ta' Kostantinu[immodifika | immodifika s-sors]

Bejn l-1439 u l-1440 Valla kiteb is-saġġ, De falso credita et ementita Constantini Donatione declamatio, li analizza d-dokument normalment magħruf bħala d-Donazzjoni ta' Kostantinu. Id-Donazzjoni jissuġġerixxi li Kostantinu I ta l-Imperu Ruman tal-Punent kollu lill-Knisja Kattolika Rumana. Dan suppost kien att ta' gratitudni talli ġie mfejjaq mirakulużament mill-ġdiem mill-Papa Silvestru I.

Mill-1435 sal-1445, Valla ħadem fil-qorti ta' Alfonso V ta' Aragona, li ġie involut f'kunflitt territorjali mal-Istati Papali, li dak iż-żmien kienu taħt il-Papa Ewġenju IV.[8] Din ir-relazzjoni x'aktarx li mmotivat xogħlu; fi kwalunkwe każ, huwa tressaq quddiem l-Inkwiżizzjoni Kattolika fl-1444, iżda ġie protett mill-ħabs permezz tal-intervent ta' Alfonso V.

Valla wera li l-evidenza interna fid-Donazzjoni kienet issostni l-kontra tad-dokument tal-oriġini tas-seklu 4: l-istil vernakolari tad-dokument seta' jiġi datat għas-seklu 8. Valla argumenta favur din it-teżi bi tliet modi:

  1. Billi ddikjara li l-Imperatur Kostantinu ma setax legalment jagħti lil Papa Silvestru s-setgħat imsemmija fid-Donazzjoni.
  2. Mill-assenza ta' evidenza kontemporanja, Valla rraġuna li ma kienx plawżibbli li kienet seħħet bidla maġġuri fl-amministrazzjoni tal-Imperu Ruman tal-Punent.
  3. Valla ddubita li l-Imperatur Kostantinu kien ta xi ħaġa lil Papa Silvestru, u ssuġġerixxa żball li kien jinvolvi xi Papa ta' qablu.

Filwaqt li ssupplimenta dawk il-punti, Valla argumenta dwar l-anakroniżmi: id-dokument kien fih il-kelma satrap, li huwa kien jemmen li Rumani bħal Kostantinu I ma kinux jużaw. Barra minn hekk, Valla kien jemmen li l-kwalità tal-Latin għal test li suppost kien daqstant importanti kien tassew fqir, u ħareġ dan fid-dieher bil-fatt li t-test b'mod kostanti jaqleb minn temp għall-ieħor, pereżempju minn "ipproklamajna" għal "niddekretaw".[9]

Kritika testwali[immodifika | immodifika s-sors]

Valla kien speċjalista fit-traduzzjoni bil-Latin u għamel bosta suġġerimenti għat-titjib tal-istudju ta' Livy ta' Petrarka. L-emendar ta' Livy kien ukoll suġġett diskuss fil-ktieb IV tal-Antidotum in Facium tiegħu, fejn ħadha qatta bla ħabel kontra Bartolomeo Facio. F'din il-parti tat-trattat, li ċċirkola b'mod indipendenti wkoll bit-titlu Emendationes in T. Livium, Valla jenfasizza bosta siltiet bi traduzzjoni żbaljata u jmaqdar it-tentattivi ta' emendar li saru minn Panormita u Facio, ir-rivali tiegħu fil-qorti ta' Alfonso V.[10]

Fl-istudju kritiku tiegħu tal-Bibbja uffiċjali użata mill-Knisja Kattolika Rumana, il-Vulgata Latina, Valla ddubita s-sistema tal-knisja ta' penitenzi u ta' indulġenzi. Huwa argumenta li l-prattika tal-penitenza kienet isserraħ fuq l-użu tal-kelma bil-Latin paenitenia (penitenza) għall-kelma bil-Grieg metanoia, li huwa kien jemmen li traduzzjoni iktar preċiża tagħha kienet tkun "indiema". Ix-xogħol ta' Valla ġie mfaħħar minn kritiċi ta' warajh tas-sistema ta' penitenzi u ta' indulġenzi tal-Knisja, inkluż Erasmus.

Manuskritti[immodifika | immodifika s-sors]

Valla kiseb reputazzjoni kontemporanja permezz ta' żewġ xogħlijiet tiegħu: id-djalogu De Voluptate u t-trattat tiegħu De Elegantiis Latinae Linguae. Richard Claverhouse Jebb stqarr li d-De Elegantiis tiegħu "kien jimmarka l-ogħla livell li qatt kien intlaħaq fl-istudju kritiku tal-Latin".

Data inizjali Titlu inizjali Ambitu Verżjonijiet, kummenti
1431 De Voluptate "Dwar il-Pjaċir". F'dan ix-xogħol huwa kkuntrasta l-prinċipji tal-Istojċi b'mod mhux favorevoli bil-prinċipji ta' Epikurju, u wera simpatija għax-xewqat naturali. Verżjoni tal-1433 bħala De vero bono (Dwar it-tajjeb reali).
Għall-ħabta tal-1439 Repastinatio dialectice et philosophie Test loġiku Titlu tradizzjonali kien Dialectica jew Dialecticae disputationes. It-tieni verżjoni Reconcinnatio totius dialecticae et fundamentorum universalis philosophiae tal-1439 sal-1448, ġiet stampata fl-Omnia Opera tal-1540, filwaqt li t-tielet verżjoni Retractatio totius dialectice cum fundamentii universe philosophie ġiet stampata fl-1457. Huwa kkonkluda wkoll li Valla kien introduċa mill-ġdid fil-Punent Latin tip ta' argument li ma kienx baqa' jintuża iktar.
1440 De falso credita et ementita Constantini Donatione declamatio Dwar id-Donazzjoni ta' Kostantinu Fl-Opera Omnia (Basle) bħala Contra Donationis, quae Constantini dicitur, privilegia, ut falso creditum declamatio. Id-dokument ġie rrifjutat għalkollox mill-Knisja. Ma ġiex ippubblikat formalment qabel l-1517, sar popolari fost il-Protestanti, u traduzzjoni bl-Ingliż ġiet ippubblikata għal Thomas Cromwell fl-1534.
Għall-ħabta tal-1440 De libero arbitrio. Dwar ir-Rieda Ħielsa Fih attakk kontra l-ktieb V tal-Konsolazzjoni tal-Filosofija.
1449 De Elegantiis Valla wettaq eżami kritiku tal-forom tal-grammatika Latina u tar-regoli tal-istil tar-retorika Latina. It was controversial when it appeared, but its arguments carried the day, and humanistic Latin sought to purge itself of the post-Classical.
1452 Antidotum in Pogium Kontroversja ma' Poggio Bracciolini Bracciolini attakka lil Valla fl-Oratio in L. Vallam fil-bidu tal-1452.
Xogħol bikri Adnotationes in Novum Testamentum Noti dwar it-Testment il-Ġdid Sabu Erasmus fl-1504, f'Leuven, li ppubblikah fl-1505. Collation Novi Testamenti (1447). Ġiet revedut fis-snin 50 tas-seklu 15.

Edizzjonijiet stampati[immodifika | immodifika s-sors]

Ġabra ta' edizzjonijiet tax-xogħlijiet ta' Valla, li ma kinux kompluti, ġew ippubblikati f'Basel fl-1540 u f'Venezja fl-1592, u l-Elegantiae linguae Latinae ġiet stampata mill-ġdid kważi sittin darba bejn l-1471 u l-1536.

  • Opera omnia, Basel 1540; stampata mill-ġdid bit-tieni volum (Torino: Bottega d'Erasmo, 1962).
  • Repastinatio dialectice et philosophie, ed. G. Zippel, 2 volumi. (L-ewwel edizzjoni kritika tat-tliet verżjonijiet: Padova: Antenore, 1982).
  • Elegantiae linguae Latinae, Venezja 1471, editjat minn S. López Moreda (Cáceres: Universidad de Extremadura, 1999).
  • De vero falsoque bono, editjat minn M. de Panizza Lorch, Bari, 1970.
  • Collatio Novi Testamenti, editjat minn A. Perosa (Firenze: Sansoni, 1970).
  • De falso credita et ementita Constantini donatione, ed. W. Setz (Weimar: Hermann Böhlaus Nachfolger, 1976; stampat mill-ġdid f'Leipzig: Teubner, 1994).
  • Ars Grammatica, ed. P. Casciano b'traduzzjoni Taljana (Milan: Mondadori, Fondazione Lorenzo Valla, 1990).
  • On the Donation of Constantine. The I Tatti Renaissance Library (Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press, 2007).
  • Dialectical Disputations. The I Tatti Renaissance Library (Cambridge: Harvard University Press, London, 2012).
  • Correspondence, ed. Cook, Brendan. The I Tatti Renaissance Library (Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press, 2013).

Traduzzjonijiet bl-Ingliż[immodifika | immodifika s-sors]

  • On the donation of Constantine translated by G. W. Bowersock, Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press, 2008.
  • Dialogue on Free Will, translated by C. Trinkaus. In: 'The Renaissance Philosophy of Man', edited by Ernst Cassirer et al., Chicago: University of Chicago Press, 1948.
  • The profession of the religious and selections from The falsely-believed and forged donation of Constantine translated, and with an introduction and notes, by Olga Zorzi Pugliese, Toronto: Centre for Reformation and Renaissance Studies, 1998.
  • De vero falsoque bono translated by A. K. Hieatt and M. Lorch, New York: Abaris Books 1977.
  • In Praise of Saint Thomas Aquinas, translated by M. E. Hanley. In Renaissance Philosophy, ed. L. A. Kennedy, Mouton: The Hague, 1973.
  • Dialectical Disputations, Latin text and English translation of the Repastinatio by B. P. Copenhaver and L. Nauta, Harvard University Press, 2012 (I Tatti Renaissance Library, two volumes).

Iktar qari[immodifika | immodifika s-sors]

Għal rakkonti dettaljati dwar il-ħajja u x-xogħol ta' Valla ara:

  • G. Voigt, Die Wiederbelebung des classischen Alterthums (1880–81);
  • John Addington Symonds, Renaissance in Italy (1897–99);
  • G. Mancini, Vita di Lorenzo Valla (Firenze, 1891);
  • M. von Wolff, Lorenzo Valla (Leipzig, 1893);
  • Jakob Burckhardt, Kultur der Renaissance (1860);
  • J. Vahlen, Laurentius Valla (Berlin, 1870); L Pastor, Geschichte der Päpste, Band ii.
  • Artiklu fir-Realencyklopädie, Band xx. ta' Herzog-Hauck (Leipzig, 1908).
  • John Edwin Sandys, Hist. of Class. Schol. ii. (1908), pp. 66‑70.
  • Lisa Jardine, "Lorenzo Valla and the Intellectual Origins of Humanist Dialectic," Journal of the History of Philosophy 15 (1977): 143–64.
  • Maristella de Panizza Lorch, A defense of life: Lorenzo Valla's theory of pleasure., Humanistische Bibliothek 1/36, Munich: Wilhelm Fink, 1985, ISBN 978-3-7705-2193-7
  • Peter Mack, Renaissance Argument: Valla and Agricola in the Traditions of Rhetoric and Dialectic, Leiden; New York: E.J. Brill, 1993.
  • Paul Richard Blum, "Lorenzo Valla - Humanism as Philosophy", Philosophers of the Renaissance, Washington 2010, 33–42.
  • Matthew DeCoursey, "Continental European Rhetoricians, 1400-1600, and Their Influence in Renaissance England," British Rhetoricians and Logicians, 1500-1660, First Series, DLB 236, Detroit: Gale, 2001, pp. 309–343.
  • Melissa Meriam Bullard, "The Renaissance Project of Knowing: Lorenzo Valla and Salvatore Camporeale's Contributions to the Querelle Between Rhetoric and Philosophy," Journal of the History of Ideas 66.4 (2005): 477–81.
  • Brian P. Copenhaver, "Valla Our Contemporary: Philosophy and Philology," Journal of the History of Ideas 66.4 (2005): 507–25.
  • Christopher S. Celenza, "Lorenzo Valla and the Traditions and Transmissions of Philosophy,” Journal of the History of Ideas 66 (2005): 483–506.
  • Lodi Nauta, In Defense of Common Sense: Lorenzo Valla's Humanist Critique of Scholastic Philosophy, Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press, 2009.
  • Marsico, Clementina. "Radical reform, inevitable debts: Lorenzo Valla, Alexander de Villa-Dei, and recent grammarians." Historiographia Linguistica 44, no. 2-3 (2017): 391-411.
  • Marsico, Clementina. "Su quia nelle Elegantie di Lorenzo Valla e nel latino umanistico." Su quia nelle Elegantie di Lorenzo Valla e nel latino umanistico (2020): 27-42.
  • Magnani, Nicolò. 2020. "Aristotelismo e metricologia nel De poetica di Giorgio Valla." . Studi e problemi di critica testuale : 100, 1, 173-197.
  • Blanchard, W. Scott. "The negative dialectic of Lorenzo Valla: a study in the pathology of opposition." Renaissance Studies 14, no. 2 (2000): 149-189.
  • Byrne, Phillipa (2013). "'Cast out into the hellish night': Pagan Virtue and Pagan Poetics in Lorenzo Valla's De voluptate" (PDF). Ex Historia. 5: 48–73. ISSN 2041-0824.

Referenzi[immodifika | immodifika s-sors]

  1. ^ Cross, F. L.; Livingstone, E. A., eds. (2005). "Valla, Lorenzo". The Oxford Dictionary of the Christian Church (3rd, Revised ed.). Oxford: Oxford University Press. pp. 1689–1690. ISBN 978-0-19-280290-3.
  2. ^ "Philip Schaff: History of the Christian Church, Volume VI: The Middle Ages. A.D. 1294-1517 - Christian Classics Ethereal Library". www.ccel.org. Miġbur 2022-08-01.
  3. ^ "Lorenzo Valla | Italian humanist | Britannica". www.britannica.com (bl-Ingliż). Miġbur 2022-08-01.
  4. ^ "VALLA, Lorenzo in "Dizionario Biografico"". www.treccani.it (bit-Taljan). Miġbur 2022-08-01.
  5. ^ Valla, Lorenzo. Volume 27. Miġbur 2022-08-01.
  6. ^ Bietenholz, Peter G.; Deutscher, Thomas Brian (2003). Contemporaries of Erasmus: A Biographical Register of the Renaissance and Reformation. University of Toronto Press. p. 372. ISBN 9780802085771.
  7. ^ Nicholas of Cusa and Times of Transition: Essays in Honor of Gerald Christianson. Brill. 2018. p. 114. ISBN 9789004382411.
  8. ^ Valla, Lorenzo (2008). On the Donation of Constantine. Harvard University Press. p. vii. ISBN 9780674030893.
  9. ^ "Covenant Worldwide -- Ancient & Medieval Church History". web.archive.org. 2008-05-17. Miġbur 2022-08-01.
  10. ^ Lorenzo Valla, Antidotum in Facium, ed. M. Regoliosi, Padua 1981, pp. 327-370.