Aqbeż għall-kontentut

Gżira ta' Gorée

Minn Wikipedija, l-enċiklopedija l-ħielsa
Gżira ta' Gorée
 Senegal
Amministrazzjoni
Stat sovranSenegal
Region of SenegalDakar
Department of SenegalDipartiment ta' Dakar
Arrondissement of SenegalArrondissement ta' Plateau/Gorée
Ismijiet oriġinali Île de Gorée
Ġeografija
Koordinati 14°40′01″N 17°23′54″W / 14.666944444444°N 17.398333333333°W / 14.666944444444; -17.398333333333Koordinati: 14°40′01″N 17°23′54″W / 14.666944444444°N 17.398333333333°W / 14.666944444444; -17.398333333333
Gżira ta' Gorée is located in Senegal
Gżira ta' Gorée
Gżira ta' Gorée
Gżira ta' Gorée (Senegal)
Superfiċjenti 0.182 kilometru kwadru
Demografija
Popolazzjoni 1,680 abitanti (2013)
Informazzjoni oħra
Żona tal-Ħin UTC±0
bliet ġemellati Portsmouthu Drancy
iledegoree.org

Il-Gżira ta' Gorée jew Gorée (bil-Franċiż: Île de Gorée; pronunzjata: [ildəɡoʁe]; bil-Wolof: Beer Dun) hija waħda minn 19-il communes d'arrondissement (jiġifieri distrett) tal-belt ta' Dakar, is-Senegal. Hija gżira b'erja ta' 18.2-il ettaru (45 akru) li tinsab 2 kilometri (1.1 mil nawtiku; 1.2 mil) mill-port prinċipali ta' Dakar (koordinati: 14°40′N 17°24′W), u hija famuża bħala destinazzjoni għal dawk li huma interessati fl-istorja tal-kummerċ tal-iskjavi fl-Oċean Atlantiku.

Il-popolazzjoni tagħha skont iċ-ċensiment tal-2013 kienet ta' 1,680 abitant, b'densità ta' 5,802 abitant kull kilometru kwadru (15,030/mil kwadru), jiġifieri nofs id-densità medja ta' Dakar. Il-Gżira ta' Gorée hija l-iżgħar fost id-19-il distrett ta' Dakar u l-inqas distrett popolat.

Ċentri importanti oħra għall-kummerċ tal-iskjavi mis-Senegal kien jinsabu iktar fit-Tramuntana, f'Saint-Louis, is-Senegal, jew fin-Nofsinhar fil-Gambja, fil-bokki tax-xmajjar ewlenin għall-kummerċ.[1][2] Il-gżira hija Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO u kienet waħda mill-ewwel 12-il sit li tniżżlu fil-lista fl-1978.[3][4]

L-isem irriżulta mill-isem Olandiż oriġinali Goeree, bħal isem il-gżira Olandiża ta' Goeree. Il-gżira kienet magħrufa wkoll bħala Palma jew Bezeguiche bil-Portugiż.

Storja u kummerċ tal-iskjavi

[immodifika | immodifika s-sors]

Affiljazzjonijiet storiċi

[immodifika | immodifika s-sors]

Il-Portugall: 1444–1588

Ir-Repubblika Olandiża: 1588–1629

Il-Portugal: 1629

Ir-Repubblika Olandiża: 1629–1664

L-Ingilterra: 1664–1677

Franza: 1677–1758

Ir-Renju Unit: 1758–1763

Franza: 1763–1779

Ir-Renju Unit: 1779–1783

Franza: 1783–1960

Is-Senegal: 1960–preżent

Gorée hija gżira żgħira twila 900 metru (3,000 pied) u wiesgħa 350 metru (1,150 pied) imkennija mill-Peniżola ta' Cabo Verde. Issa tagħmel parti mill-belt ta' Dakar, u fl-imgħoddi kienet port minuri u sit tal-insedjament Ewropew tul il-kosta. Peress li kważi lanqas kellha ilma tax-xorb, il-gżira ma ġietx insedjata qabel il-wasla tal-Ewropej. Il-Portugiżi kienu l-ewwel li stabbilew preżenza f'Gorée għall-ħabta tal-1450, u bnew kappella żgħira tal-ġebel u użaw l-art bħala ċimiterju. F'Gorée hemm dar antika magħrufa bħala d-Dar tal-Iskjavi (bil-Franċiż: Maison des esclaves), li nbniet mill-familja Afrikana-Franċiża ta' Métis għall-ħabta tal-1780-1784. Id-Dar tal-Iskjavi hija waħda mill-eqdem djar fil-gżira. Issa tintuża bħala destinazzjoni turistika biex jintwera l-waħx tal-kummerċ tal-iskjavi fl-Atlantiku.

Id-Dar tal-Iskjavi fil-Gżira ta' Gorée.

Wara d-deklin tal-kummerċ tal-iskjavi mis-Senegal fis-snin 70 u 80 tas-seklu 18, il-gżira saret port importanti għat-trasport marittimu tal-karawett, taż-żejt tal-karawett, tal-gomma Arabika, tal-avorju u ta' prodotti oħra tal-kummerċ "leġittimu". X'aktarx li d-Dar tal-Iskjavi nbniet b'rabta ma' dan il-kummerċ. Kif diskuss mill-istoriku Ana Lucia Araujo, il-binja bdiet tikseb reputazzjoni bħala ċentru tal-iskjavi l-iktar minħabba x-xogħol tal-kuratur tagħha Boubacar Joseph Ndiaye, li rnexxielu jqanqal emozzjoni fost l-udjenzi li kienu jżuru d-dar. Bosta personalitajiet pubbliċi jżuru d-Dar tal-Iskjavi, li għandha rwol bħala sit ta' mafkar tal-iskjavitù. F'Ġunju 2013, il-President tal-Istati Uniti Barack Obama żar id-Dar tal-Iskjavi.

Il-Gżira ta' Gorée kienet waħda mill-ewwel postijiet fl-Afrika li ġew insedjati mill-Ewropej, peress li l-Portugiżi insedjaw il-gżira fl-1444. Inħatfet min-Netherlands Magħqudin fl-1588, imbagħad mill-ġdid mill-Portugiżi, u mbagħad mill-ġdid mill-Olandiżi. Dawn tal-aħħar semmewha bħall-gżira Olandiża ta' Goeree. Il-Brittaniċi ħaduha taħt il-kontroll ta' Robert Holmes fl-1663, iżda ftit wara reġgħet inħatfet minn Michiel de Ruyter.[5]

Tmexxija kolonjali Franċiża

[immodifika | immodifika s-sors]
L-Olandiżi stabbilew il-fortijiet ta' Nassau (1628) u ta' Orange (1639). Inċiżjoni kkulurita tas-seklu 17.

Wara l-invażjoni Franċiża fl-1677, matul il-Gwerra bejn il-Franċiżi u l-Olandiżi, il-gżira baqgħet taħt il-Franċiżi sal-1960. Kien hemm perjodi qosra ta' okkupazzjoni Brittanika matul id-diversi gwerer bejn il-Franċiżi u l-Brittaniċi. Il-gżira ttieħdet u ġiet okkupata mill-Brittaniċi bejn l-1758 u l-1763 wara l-Ħtif ta' Gorée u l-Ħtif usa' tas-Senegal matul il-Gwerra tas-Seba' Snin qabel ma ġiet irritornata lil Franza bit-Trattat ta' Pariġi (1763). Għal żmien qasir bejn l-1779 u l-1783, Gorée reġgħet sfat taħt il-kontroll tal-Brittaniċi, sa ma reġgħet ġiet ċeduta lil Franza fl-1783 bit-Trattat ta' Pariġi (1783). Matul dak iż-żmien, Joseph Wall kien il-Logutenent-Gvernatur, li ordna li wħud mill-irġiel tiegħu jiġu flaġellati illegalment sal-mewt fl-1782; għal dawn ir-reati, Wall iktar 'il quddiem ġie ġustizzjat fl-Ingilterra.

Gorée kienet primarjament ċentru kummerċjali, amministrattivament mehmuża ma' Saint-Louis, il-belt kapitali tal-Kolonja tas-Senegal. Apparti mill-iskjavi, kien hemm ukoll il-kummerċ tax-xama' tan-naħal, tal-ġlud u tal-qmuħ. Il-popolazzjoni tal-gżira varjat skont iċ-ċirkostanzi, minn ftit mijiet ta' Afrikani u Creoles ħielsa għal madwar 1,500 ruħ. Barra minn hekk, dejjem kien ikun hemm xi ftit residenti Ewropej ukoll.

Il-Brittaniċi ħatfu l-Gżira ta' Gorée matul il-Gwerra tas-Seba' Snin, id-29 ta' Diċembru 1758.

Fis-sekli 18 u 19, il-Gżira ta' Gorée kellha komunità Franċiża-Creole Afrikana ta' merkanti Métis b'rabtiet ma' komunitajiet simili f'Saint-Louis u fil-Gambja, u ma' kolonji Franċiżi oħra fl-Amerki fuq in-naħa l-oħra tal-Atlantiku. In-nisa Métis, imsejħa signares mill-Portugiż senhora, li kienu dixxendenti tan-nisa Afrikani u tal-merkanti Ewropej, kienu tassew importanti fil-ħajja kummerċjali tal-belt. Is-signares kienu sidien tal-bastimenti u tal-proprjetà u kellhom skrivani rġiel taħthom. Kienu famużi wkoll għall-promozzjoni tal-moda u tad-divertiment. Signare partikolari, Anne Rossignol, kienet tgħix f'Saint-Domingue (illum il-ġurnata l-Haiti) fis-snin 80 tas-seklu 18 qabel ir-Rivoluzzjoni tal-Haiti.

Fi Frar 1794, matul ir-Rivoluzzjoni Franċiża, Franza aboliet l-iskjavitù, u l-kummerċ tal-iskjavi mis-Senegal suppost li twaqqaf ħesrem. Madankollu, tinqixa bil-Franċiż tal-ħabta tal-1797 (fl-istampa) turi li ma kienx waqaf għalkollox, iżda jaf kienet anakroniżmu. F'April 1801, il-Gżira ta' Gorée nħatfet mill-ġdid mill-Brittaniċi.

F'Jannar 1804, skwadra żgħira ta' Franċiżi minn Curaçao ħatfet lil Gorée, iżda l-Brittaniċi reġgħu ħatfuha f'Marzu.

F'Marzu 1815, matul l-avvanz politiku tiegħu magħruf bħala l-Mitt Jum, Napuljun abolixxa għalkollox il-kummerċ tal-iskjavi biex jibni relazzjonijiet mal-Gran Brittanja. Din id-darba, l-abolizzjoni baqgħet fis-seħħ.

Il-Gżira ta' Gorée u l-fortifikazzjonijiet tagħha. Schley, Jacobus van der, 1715-1779.

Peress li l-kummerċ tal-iskjavi naqas fl-aħħar tas-seklu 18, il-Gżira ta' Gorée kkonvertiet il-kummerċ f'kummerċ leġittimu. Il-belt żgħira u l-port ma kinux f'pożizzjoni tajba għat-trasport marittimu ta' kwantitajiet industrijali tal-karawett, li bdew jaslu bl-ingrossa mill-art kontinentali. B'hekk, il-merkanti tagħha stabbilew preżenza direttament fuq l-art kontinentali, l-ewwel f'Rufisque (1840) u mbagħad f'Dakar (1857). Imbagħad, bosta mill-familji stabbiliti bdew jitilqu mill-gżira.

L-amministrazzjoni ċivika għaċ-ċittadini ta' Gorée ġiet istituzzjonalizzata fl-1872, meta l-gżira saret komun Franċiż b'sindku elett u b'kunsill muniċipali. Blaise Diagne, l-ewwel deputat Afrikan elett fl-Assemblea Nazzjonali Franċiża (b'mandat mill-1914 sal-1934), twieled f'Gorée. Minn quċċata ta' madwar 4,500 ruħ fl-1845, il-popolazzjoni naqset għal 1,500 ruħ fl-1904. Fl-1940, il-Gżira ta' Gorée ġiet annessa mal-muniċipalità ta' Dakar.

Id-Daħla ta' Bla Ritorn fid-Dar tal-Iskjavi fil-Gżira ta' Gorée.

Mill-1913 sal-1938, Gorée ospitat l-École normale supérieure William Ponty, kulleġġ ta' għalliema tal-gvern immexxi mill-Gvern Kolonjali Franċiż. Bosta mill-istudenti tal-iskola iktar 'il quddiem issieltu għall-indipendenza minn Franza. Fl-1925 l-istoriku, is-soċjologu u l-Pan-Afrikanist Afrikan-Amerikan, W. E. B. Du Bois kiteb dan li ġej dwar l-iskola: "Fil-gżira pittoreska ta' Goree, b'fortifikazzjonijiet antiki faċċata ta' Dakar moderna u kummerċjali, jien rajt mitejn jew tliet mitt tifel tal-iskola b'karnaġġjon sewda miġbura mis-Senegal kollu b'testijiet kompetittivi u mgħallma sew minn għalliema Franċiża eċċellenti f'konformità ma' kurrikulu, li għal dak iż-żmien kien iħaqqaqha ma' dak ta' kwalunkwe skola Ewropea". Min-naħa l-oħra xeħet il-ħtija fuq Franza kolonjali għal kemm l-infrastruttura tal-edukazzjoni pubblika tagħha kienet limitata fil-pajjiż u kien pessimist li kienet se tagħmel iktar investiment.

Il-Gżira ta' Gorée hija kkollegata mal-art kontinentali permezz ta' servizz regolari bil-lanċa li jdum 30 minuta, għall-persuni bil-mixi biss; fil-gżira ma jintużawx karozzi. Il-gżira hija l-iżjed attrazzjoni turistika tal-pajjiż u fl-1978 tniżżlet fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO.[3] Issa sservi l-iktar bħala mafkar tal-kummerċ tal-iskjavi. Bosta mill-binjiet kummerċjali u residenzjali storiċi ġew ikkonvertiti f'ristoranti u f'lukandi biex jaqdu l-ħtiġijiet tat-turisti.

Sit ta' Wirt Dinji

[immodifika | immodifika s-sors]

Il-Gżira ta' Gorée ġiet iddeżinjata bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1978.[3]

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' kriterju wieħed tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (vi) "Assoċjazzjoni diretta jew tanġibbli ma' avvenimenti jew ma' tradizzjonijiet ħajjin, ma' ideat jew ma' twemmin, jew ma' xogħlijiet artistiċi jew letterarji ta' valur universali straordinarju".[3]

Amministrazzjoni

[immodifika | immodifika s-sors]
Mappa tal-Gżira ta' Gorée.

Bl-istabbiliment ta' Dakar fl-1857, il-Gżira ta' Gorée gradwalment tilfet l-importanza tagħha. Fl-1872, l-awtoritajiet kolonjali Franċiżi ħolqu iż-żewġ komuni ta' Saint-Louis u ta' Gorée, l-ewwel muniċipalitajiet bi stil tal-Punent fil-Punent tal-Afrika, bl-istess status bħala kwalunkwe komun fi Franza. Dakar, fl-art kontinentali, kienet parti mill-komun tal-Gżira ta' Gorée, u l-amministrazzjoni tiegħu kienet tinsab fil-gżira. Madankollu, saħansitra mill-1887, Dakar ma baqgħetx mehmuża mal-komun tal-Gżira ta' Gorée u reġgħet saret komun apparti. B'hekk, il-komun tal-Gżira ta' Gorée sar limitat għall-gżira ż-żgħira biss.

Fl-1891, il-Gżira ta' Gorée kien għad kellha 2,100 abitant, filwaqt li Dakar kellha 8,737 abitant biss. Madankollu, sal-1926 il-popolazzjoni tal-Gżira ta' Gorée niżlet għal 700 abitant biss, filwaqt li l-popolazzjoni ta' Dakar kienet żiedet għal 33,679 abitant. B'hekk, fl-1929 il-komun tal-Gżira ta' Gorée twaħħad ma' dak ta' Dakar. Il-komun tal-Gżira ta' Gorée għeb, u l-Gżira ta' Gorée b'hekk kienet gżira żgħira biss tal-komun ta' Dakar.

Fl-1996 saret riforma enormi tad-diviżjonijiet amministrattivi u politiċi tas-Senegal mal-Parlament tas-Senegal. Il-komun ta' Dakar, li kien meqjus kbir wisq u popolat wisq biex jiġi ġestit b'mod xieraq minn muniċipalità ċentrali, ġie maqsum fi 19-il communes d'arrondissement li ngħataw setgħat estensivi. Il-komun ta' Dakar inżamm 'il fuq minn dawn id-19-il communes d'arrondissement.

Rappreżentazzjoni artistika ta' Gorée fl-1842.

B'hekk, fl-1996 il-komun tal-Gżira ta' Gorée reġa' ġie stabbilit, għalkemm issa huwa commune d'arrondissement biss (iżda fil-fatt għandu setgħat simili għal komun). Il-commune d'arrondissement il-ġdid tal-Gżira ta' Gorée (uffiċjalment, il-Commune d'Arrondissement de l'île de Gorée) ħa f'idejh il-muniċipju antik (mairie) fiċ-ċentru tal-gżira. Dan kien intuża bħala mairie tal-eks komun tal-Gżira ta' Gorée bejn l-1872 u l-1929.

Il-commune d'arrondissement tal-Gżira ta' Gorée huwa rregolat minn kunsill muniċipali (conseil municipal) elett demokratikament kull ħames snin, u minn sindku elett mill-membri tal-kunsill muniċipali.

Is-sindku attwali tal-Gżira ta' Gorée huwa Augustin Senghor, elett fl-2002.

Arkeoloġija tal-Gżira ta' Gorée

[immodifika | immodifika s-sors]
Tam-tam à Gorée, Francois d'Orleans (1837).

Il-Gżira ta' Gorée ilha ta' Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO ta' Settembru 1978. Il-biċċa l-kbira tal-binjiet prinċipali fil-Gżira ta' Gorée nbnew matul it-tieni nofs tas-seklu 18. Il-binjiet prinċipali huma d-Dar tal-Iskjavi fl-1786; l-Iskola ta' William Ponty fl-1770; il-Musée de la mer (il-Mużew Marittimu) fl-1835; il-Fort d'Estrées, oriġinarjament magħruf bħala l-batterija tat-Tramuntana, li issa fih il-Mużew Storiku tas-Senegal, li nbena bejn l-1852 u l-1865; il-palais du Government (il-Palazz tal-Gvern) fl-1864, okkupat mill-ewwel gvernatur ġenerali tas-Senegal mill-1902 sal-1907, il-Kastell ta' Gorée, l-Għassa tal-Pulizija tas-seklu 17, li qabel kienet dispenserija u li x'aktarx li kienet is-sit tal-ewwel kappella li nbniet mill-Portugiżi fis-seklu 15, u l-bajja huma ta' interess turistiku.

Dan is-sit storiku huwa eżempju rari ta' kolonja Ewropea fejn l-Afrikani ħielsa u mjassra (nofs il-popolazzjoni tal-Gżira ta' Gorée), u l-Ewropej u l-Afrikani-Ewropej kienu jgħixu maġenb xulxin, anke peress li l-gżira kienet ċentru prominenti fil-kummerċ tal-iskjavi fl-Atlantiku. L-arkeoloġija fil-Gżira ta' Gorée wasslet għal bosta konklużjonijiet kontradittorji u kuntrastanti. Minn naħa l-iskjavi tal-Gżira ta' Gorée kienu jiġu ttrattati ħażin, qishom annimali, u min-naħa l-oħra hemm evidenza li l-iskjavi kienu milqugħa bħala parti mill-familji. Is-signares (nisa ħielsa Afrikani jew Afrikani-Ewropej) jingħad li kienu jippreferu jieklu mal-art b'mgħarfa u skutella komunali, bħall-iskjavi domestiċi tagħhom, iżda l-irġiel Ewropej żammew mat-tradizzjoni u kienu jieklu madwar mejda.

Rappreżentazzjoni artistika tax-xatt ta' Gorée fl-1892.

Ir-riċerka arkeoloġika fil-Gżira ta' Gorée twettqet minn Dr Ibrahima Thiaw (Professur Assoċjat tal-Arkeoloġika fl-Institut Fondamental d'Afrique Noire (IFAN); u l-Università ta' Cheikh Anta Diop tad-Dakar, is-Senegal; Dr Susan Keech McIntosh (Professur tal-Arkeoloġija, l-Università ta' Rice, Houston, Texas); u Raina Croff (kandidata għal PhD fl-Università ta' Yale, New Haven, Connecticut). Dr Shawn Murray (l-Università ta' Wisconsin–Madison) ikkontribwixxa wkoll għar-riċerka arkeoloġika fil-Gżira ta' Gorée permezz ta' studju tas-siġar u tal-arbuxxelli lokali u introdotti, bħala għajnuna fl-identifikazzjoni ta' fdalijiet ta' pjanti antiki li nstabu fl-iskavi. L-iskavi fil-Gżira ta' Gorée żvelaw ukoll bosta importazzjonijiet Ewropej: brikks, imsiemer, flieken tax-xorb alkoħoliku bħall-inbid, il-birra u likuri oħra, żibeġ, ċeramika u żnied.

Proġett Arkeoloġiku ta' Gorée

[immodifika | immodifika s-sors]

Il-Proġett Arkeoloġiku ta' Gorée beda x-xogħlijiet tiegħu (stħarriġ, ittestjar, immappjar u skavi) fl-2001. Il-proġett, estiż fuq diversi snin, kellu l-għan li jinġabru l-artefatti marbuta mal-perjodi storiċi tal-insedjament pre-Ewropew u post-Ewropew, kif ukoll li jiġi identifikat l-użu tad-diversi kwartieri skavati. Fir-riżultati preliminari tiegħu, Dr Ibrahima Thiaw jiddiskuti wkoll id-diffikultajiet tal-iskavi fi gżira primarjament turistika.

Is-signare ta' Gorée bl-iskjavi tagħha. Il-Mużew tal-Kumpaniji tal-Indji.

Il-Kaptan-Maġġur Portugiż Lançarote u l-ekwipaġġ tiegħu kienu l-ewwel li bnew relazzjonijiet Afrikani-Ewropej mal-Gżira ta' Gorée fl-1445. Wara li lemaħ il-Gżira ta' Gorée madwar tliet kilometri (1.9 mil) lil hinn mill-kosta mid-Dakar attwali, is-Senegal, Lançarote u l-uffiċjali tiegħu bagħtu lil xi uffiċjali oħra max-xatt biex jagħtu offerti ta' paċi lill-abitanti nattivi tal-gżira. Huma ħallew kejk, mera u biċċa karta b'salib impinġi fuqha fix-xatt tal-Gżira ta' Gorée, kollha kemm huma maħsuba bħala simboli ta' azzjonijiet paċifiċi. Madankollu, l-Afrikani ma rrispondewx bil-mod mixtieq u qattgħu l-karta u farrku l-kejk u l-mera, u b'hekk ir-relazzjonijiet bejn il-Portugiżi u l-Afrikani tal-Gżira ta' Gorée ma tantx bdew fuq sieq tajba.

Diġà mis-seklu 18, l-insedjamenti tal-Gżira ta' Gorée kienu segregati f'kwartieri: il-kwartier ta' Bambara (tal-iskjavi), il-gourmettes (l-Afrikani Kristjanizzati), u kwartier għar-residenti tal-Gżira ta' Gorée, inkluż l-Afrikani ħielsa. Sal-aħħar nofs tas-seklu 18, is-segregazzjoni kienet bejn is-signares u l-familji tagħhom u l-kumplament tal-gżira, kif ukoll il-kwartieri preċedenti.

Kummerċjant tal-iskjavi tal-Gżira ta' Gorée, inċiżjoni tal-ħabta tal-1797.

Residenti notevoli

[immodifika | immodifika s-sors]

Kultura popolari

[immodifika | immodifika s-sors]

Il-Gżira ta' Gorée kienet il-Pit Stop ta' Leg 4 ta' The Amazing Race 6, u d-Dar tal-Iskjavi stess żaruha waqt Leg 5.

Il-Gżira ta' Gorée ssemmiet f'bosta kanzunetti, minħabba l-istorja tagħha b'rabta mal-kummerċ tal-iskjavi. Dawn il-kanzunetti li ġejjin għandhom referenzi sinifikanti għall-Gżira ta' Gorée:

  • Steel Pulse– "Door Of No Return" on African Holocaust (2004);
  • Doug E. Fresh– "Africa";
  • Akon – "Senegal";
  • Burning Spear– "One Africa" f'Jah Is Real (2008);
  • Alpha Blondy & Solar System– "Goree (Senegal)" f'Dieu (1994);
  • Nuru Kane – "Goree";
  • Sinsemilia - "De l’histoire";
  • Gilberto Gil – "La Lune de Goree", komposta minn Gilberto Gil u José Carlos Capinam;
  • Missier ir-rapper Franċiż Booba (imwieled Elie Yaffa) huwa minn Gorée. Fil-kanzunetta tiegħu "Garde la pêche", huwa jsemmi l-gżira, u jgħid "Gorée c'est ma terre" (Gorée hija art twelidi). Barra minn hekk, fil-kanzunetta tiegħu "0.9", huwa jgħid "À dix ans j'ai vu Gorée, depuis mes larmes sont eternelles" (Meta kelli 10 snin rajt Gorée, u minn dak iż-żmien 'l hawn id-dmugħ tiegħi kienu eterni".
  • Marcus Miller – "Gorée (Go-ray)".

Fl-2007 ir-reġista Żvizzeru Pierre-Yves Borgeaud għamel dokumentarju msejjaħ Retour à Gorée (Ritorn lejn Gorée).

Il-kompożitur klassiku avantgarde Grieg Iannis Xenakis ikkompona biċċa mużika għall-klaviċembalu u għal kumpless bit-titlu ta' A l`ile de Gorée (1986).

  1. ^ "Goree and the Atlantic Slave Trade". web.archive.org. 2016-04-02. Arkivjat mill-oriġinal fl-2016-04-02. Miġbur 2024-03-05.Manutenzjoni CS1: BOT: url-oriġinali status mhux magħruf (link)
  2. ^ Les Guides Bleus: Afrique de l'Ouest (1958 ed.), p. 123.
  3. ^ a b ċ d Centre, UNESCO World Heritage. "Island of Gorée". UNESCO World Heritage Centre (bl-Ingliż). Miġbur 2024-03-05.
  4. ^ "21 amazing World Heritage Sites you've probably never heard of" (bl-Ingliż). 2016-02-04. Miġbur 2024-03-05.
  5. ^ Chisholm, Hugh, ed. (1911). "Goree" . Encyclopædia Britannica. Vol. 12 (11th ed.). Cambridge University Press. p. 255.