Russja

Minn Wikipedija, l-enċiklopedija l-ħielsa
Aqbeż lejn: navigazzjoni, fittex
Federazzjoni Russa
Российская Федерация
Rossiyskaya Federatsiya
Российская ФедерацияRossiyskaya Federatsiya – Bandiera Российская ФедерацияRossiyskaya Federatsiya – Emblema
Innu nazzjonali: "Государственный гимн Российской Федерации"
Innu Stat tal-Federazzjoni Russa
Russian Federation (orthographic projection) - Crimea disputed.svg
Il-Federazzjoni Russa (aħdar skur) u l-Krimea u Sevastopol (aħdar ċar)
Belt kapitali
(u l-ikbar belt)
Moska
55°45′N 37°37′E / 55.75°N 37.617°E / 55.75; 37.617
Lingwi uffiċjali Il-lingwa uffiċjali madwar il-pajjiż hija r-Russu, iżda hemm 27 lingwi oħrajn f'diversi reġjuni
Gvern Repubblika semi-presidenzjali kostituzzjonali federali
 -  President Vladimir Putin
 -  Prim Ministru Dmitry Medvedev
Formazzjoni
 -  Kievan Rus' 882 
 -  Gran Dukat ta' Moska 1283 
 -  Tsardom tar-Russja 16 ta' Jannar 1547 
 -  Imperu Russu 22 ta' Ottubru 1721 
 -  RSFS Russa 6 ta' Novembru 1917 
 -  Parti mill-Unjoni Sovjetika 10 ta' Diċembru 1922 
 -  Federazzjoni Russa 25 ta' Diċembru 1991 
Erja
 -  Total 17,098,242 km2 (1el)
6,592,800 mil kwadru 
 -  Ilma (%) 13[1]
Popolazzjoni
 -  ċensiment tal-2013 143,400,000[2] 
 -  Densità 8.4/km2 (217)
21.5/mili kwadri
PGD (PSX) stima tal-2012
 -  Total $3.380 triljun[3] (6)
 -  Per capita $23,549[4] (43)
PGD (nominali) stima tal-2012
 -  Total $2.014 triljun[5] (8)
 -  Per capita $14,037[6] (50)
IŻU (2013) Increase 0.788[7] (għoli) (55)
Valuta rublu Russu (RUB)
Żona tal-ħin (UTC +3 għal +12a)
TLD tal-internet .ru
.su
.рф
Kodiċi telefoniku +7
1 eskluża +5

Ir-Russja en-us-Russia.ogg ˈrə (Russu:Россия), magħrufa uffiċjalment bħala l-Federazzjoni Russa[8] (Russu:Российская Федерация), hi pajjiż fit-tramuntana tal-Ewroasja.[9] Hija repubblika federali semi-presidenzjali, li tinkludi 83 suġġett (diviżjoni) federali . Mill-majjistral għal-lbiċ, ir-Russja taqsam fruntiera man-Norveġja, il-Finlandja, l-Estonja, il-Latvja, il-Litwanja u l-Polonja (it-tnejn ma' Kaliningrad Oblast), il-Bjelorussja, l-Ukrajna, il-Ġeorġja, l-Ażerbajġan, il-Każakistan, iċ-Ċina, il-Mongolja, u l-Korea ta' Fuq. Ir-Russja taqsam ukoll fruntiera marittima mal-Ġappun madwar il-Baħar ta' Okhotsk, u l-Alaska madwar l-Istrett Bering. Bi 17,075,400 kilometru kwadru (6,592,800 mi kw), ir-Russja hija l-akbar pajjiż fid-dinja u tkopri aktar minn 12.5% miż-żona tal-art abitata tad-Dinja. Ir-Russja hija wkoll l-aktar nazzjon popolat b'143 miljun ruħ (2012).[10] Testendi mal-Asja tat-Tramuntana kollha u hi mifruxa fuq disa' żoni tal-ħin. Ir-Russja tinkorpora firxa wiesgħa ta' ambjenti.

L-istorja tan-nazzjon bdiet b'dik tas-Slavi tal-lvant, li ħarġu bħala grupp li jintgħaraf fl-Ewropa bejn is-seklu 3 u 8 QK.[11] L-istat medjevali ta' Rus' twaqqaf fis-seklu 9 mill-gwerriera Varanġjani u d-dixxendenti tagħhom li komplew imexxuh. Fis-sena 988, l-istat adotta il-Kristjaneżmu Ortodoss mill-Imperu Biżantini,[12] u hekk bdiet is-sintesi ta' kulturi Biżantini u Slavi li ddefiniet il-kultura Russa għall-millenju li jmiss.[12]Fl-aħħar, Rus' imqasam f'numru ta' stati żgħar; Il-parti l-kbira mill-artijiet ta' Rus' invażjawhom il-Mongoli u saru tributarji tan-nomadiċi Orda tad-Deħeb. Bilmod, il-Gran Dukat ta' Moska rriunifika l-prinċipalitajiet Russi ta' madwar. B'hekk inkisbet l-indipendenza mill-Orda tad-Deħeb, u beda jiddomina l-wirt kulturali u politiku ta' Rus' ta' Kiev. Sas-seklu 18, in-nazzjon kien kiber ħafna permezz ta' konkwisti, annessjonijiet, u esplorazzjoni u sar l-Imperu Russu, li kien it-tielet l-akbar imperu fl-istorja, jibda mill-Polonja fl-Ewropa sal-Alaska fl-Amerika ta' Fuq.[13][14]

Wara r-Rivoluzzjoni Russa, ir-Repubblika Sovjetika Federattiva Soċjalista Russa saret l-akbar kostitwent li twassal għall-Unjoni Sovjetika, l-ewwel stat soċjalist kostituzzjonalment fid-dinja u superpotenza rikonoxxuta,[15] li kellha rwol deċiżiv fir-rebħa alleata fit-Tieni Gwerra Dinjija.[16][17] L-era Sovjetika rat xi wħud mill-aktar kisbiet teknoloġiċi sinifikanti fis-seklu 20, inkluż l-ewwel bniedem li mar fl-ispazju. Il-Federazzjoni Russa saret l-istat suċċessur tar-RSFS Russa wara x-xoljiment tal-Unjoni Sovjetika fl-1991, u hija rikonoxxuta bħala l-personalità legali kontinwa tal-Gvern tal-Unjoni Sovjetika.

L-ekonomija Russa hija klassifikata t-tmiem l-akbar mill-PGD nominali u s-sitt l-akbar mix-xiri tal-parità tas-saħħa. Il-minerali estensivi u r-riżorsi tal-enerġija tar-Russja, huma l-akbar riżervi fid-dinja,[18] kif ukoll għandhom wieħed mill-akbar produtturi taż-żejt u gass naturali globalment. Ir-Russja hija wieħed mill-ħames pajjiżi li għandhom l-istati tal-armi nukleari rikonoxxuta u jippossjedu l-akbar ħażna ta' armi tal-qerda tal-massa. Ir-Russja hija qawwa kbira u membru permanenti tal-Kunsill tas-Sigurtà tan-Nazzjonijiet Uniti, u membru tal-G8, tal-G20, tal-Kunsill tal-Ewropa, tal-Kooperazzjoni Ekonomika Asja-Paċifiku, tal-Organizzazzjoni ta' Kooperazzjoni ta' Shanghai, tal-Komunità Ekonomika Ewrasjana, tal-Organizzazzjoni għas-Sigurtà u Koperazzjoni fl-Ewropa (OSCE), tal-Organizzazzjoni Dinjija tal-Kummerċ (WTO), u hija wkoll il-membru prinċipali tal-Istati Indipendenti tal-Commonwealth.

Referenzi[editja]

  1. ^ The Russian federation: general characteristics (arkivjat mill-URL oriġinali nhar il-28 ta' Lulju 2011)
  2. ^ http://www.gks.ru/bgd/free/B13_00/IssWWW.exe/Stg/dk04/8-0.htm
  3. ^ http://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.PP.CD?order=wbapi_data_value_2012+wbapi_data_value+wbapi_data_value-last&sort=desc
  4. ^ http://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.PCAP.PP.CD?order=wbapi_data_value_2012+wbapi_data_value+wbapi_data_value-last&sort=desc
  5. ^ http://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.CD
  6. ^ http://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.PCAP.CD/countries/1W?display=default
  7. ^ Human Development Report 2013. Nazzjonijiet Uniti, 2013
  8. ^ (Ingliż) The Constitution of the Russian Federation
  9. ^ . Encyclopædia Britannica
  10. ^ (RU) Stima Uffiċjali 1 ta' Settembru 2012.
  11. ^ Russja. Encyclopædia Britannica
  12. ^ a b (Ingliż) Russia: A Country Study: Kievan Rus' and Mongol Periods. Washington, DC: Federal Research Division of the Library of Congress, 1998
  13. ^ Rein Taagepera (1997). Expansion and Contraction Patterns of Large Polities: Context for Russia 41: 475–504  (Ingliż). DOI: 10.1111/0020-8833.00053.
  14. ^ Peter Turchin, Thomas D. Hall u Jonathan M. Adams, "East-West Orientation of Historical Empires", Journal of World-Systems Research Vol. 12 (no. 2), pp. 219–229 (2006).
  15. ^ Contemporary Soviet Military Affairs: The Legacy of World War II, Unwin Hyman1 ta' Lulju 1989, ISBN 978-0-04-445031-3
  16. ^ Weinberg, G.L., A World at Arms: A Global History of World War II, Cambridge University Press, 1995. ISBN 0-521-55879-4
  17. ^ Rozhnov, Konstantin, Who won World War II?. BBC.
  18. ^ Commission of the Russian Federation for UNESCO: Panorama of Russia. Unesco.ru