Aqbeż għall-kontentut

Park Nazzjonali ta' Pirin

Minn Wikipedija, l-enċiklopedija l-ħielsa
Pajsaġġ tipiku tal-park bil-lagi glaċjali u l-qċaċet tal-irħam.

Il-Park Nazzjonali ta' Pirin (bil-Bulgaru: Национален парк "Пирин"), oriġinarjament imsemmi bħala l-Park Nazzjonali ta' Vihren, jinkorpora l-biċċa l-kbira tal-Muntanji ta' Pirin fil-Lbiċ tal-Bulgarija, b'erja ta' 403.56 km2 (155.82 mil kwadru).

Huwa wieħed mit-tliet parks nazzjonali fil-pajjiż; it-tnejn l-oħra huma l-Park Nazzjonali ta' Rila u l-Park Nazzjonali tal-Balkani Ċentrali. Il-park ġie stabbilit fl-1962 u t-territorju tiegħu tkabbar diversi drabi minn dak iż-żmien 'l hawn. Il-Park Nazzjonali ta' Pirin tniżżel fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1983.[1] L-elevazzjoni tvarja minn 950 metru sa 2,914-il metru f'Vihren, it-tieni l-ogħla quċċata tal-Bulgarija u t-tielet l-ogħla tal-Balkani.

Il-park jinsab fil-Provinċja ta' Blagoevgrad, l-iżjed reġjun tal-Lbiċ tal-pajjiż, fit-territorju ta' seba' muniċipalitajiet: Bansko, Gotse Delchev, Kresna, Razlog, Sandanski, Simitli u Strumyani. Ma hemm l-ebda post popolat fi ħdan it-territorju tal-park. Hemm żewġ riżervi naturali fi ħdan il-konfini tal-Park Nazzjonali ta' Pirin, dak ta' Bayuvi Dupki-Dzhindzhiritsa u dak ta' Yulen. Ir-riżerva naturali ta' Bayuvi Dupki-Dzhindzhiritsa hija fost l-eqdem fil-Bulgarija; ġiet stabbilita fl-1934 u hija inkluża fin-Network Dinji tar-Riżervi ta' Bijosfera fil-qafas tal-Programm tal-UNESCO "Il-Bniedem u l-Bijosfera".[2] It-territorju kollu huwa parti min-network ta' żoni naturali protetti tal-Unjoni Ewropea, Natura 2000.

Il-Park Nazzjonali ta' Pirin huwa rinomat għall-118-il lag glaċjali tiegħu, l-ikbar u l-iżjed wieħed fond minnhom huwa l-Lag ta' Popovo. Bosta minnhom jinsabu fl-irdumijiet tal-widien muntanjużi. Hemm ukoll ftit glaċieri żgħar, fosthom dak ta' Snezhnika, li jinsab fl-irdum fond ta' Golemiya Kazan fil-parti t'isfel wieqfa ta' Vihren, u dak ta' Banski Suhodol. Dawn huma l-iżjed glaċieri li jinsabu fin-Nofsinhar tal-Ewropa.

Il-Park Nazzjonali ta' Pirin jagħmel parti mill-ekoreġjun terrestri tal-foresti muntanjużi mħalltin ta' Rodope, magħmul minn foresti Paleartiċi miti tas-siġar bil-weraq wiesa' u foresti mħallta. Il-foresti jkopru 57.3 % tal-erja tal-park u kważi 95 % mis-siġar huma koniferi. L-età medja tal-foresti hija 85 sena. L-eqdem siġra tal-Bulgarija, is-siġra taż-żnuber ta' Baikushev, tinsab fil-park. B'età ta' madwar 1,300 sena, il-park huwa kontemporanju tal-istabbiliment tal-istat Bulgaru fis-681 W.K. Il-fawna tal-Park Nazzjonali ta' Pirin hija diversifikata u tinkludi 45 speċi ta' mammiferi, 159 speċi ta' għasafar, 11-il speċi ta' rettili, tmien speċijiet ta' anfibji u sitt speċijiet ta' ħut.

Storja u amministrazzjoni tal-park

[immodifika | immodifika s-sors]

Il-Park Nazzjonali ta' Pirin ġie stabbilit fit-18 ta' Novembru 1962 sabiex l-ekosistemi u l-pajsaġġi naturali jiġu ppreservati, flimkien mal-komunitajiet u mal-ħabitats tal-pjanti u tal-annimali.[3][4] Oriġinarjament il-park kien jismu l-Park Nazzjonali ta' Vihren, u ż-żona protetta inizjalment kienet tkopri 67.36 km2. It-territorju tal-park tkabbar diversi drabi sa ma laħaq l-erja attwali ta' 403.56 km2 fl-1999.[5] Fl-1983, il-Park Nazzjonali ta' Pirin tniżżel fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO.[1] Skont il-Kostituzzjoni tal-Bulgarija, il-park għandu sjieda statali esklużiva.[6]

Skont il-klassifikazzjoni tal-Unjoni Internazzjonali għall-Konservazzjoni tan-Natura, il-park jaqa' taħt il-kategorija ta' ġestjoni Nru II (park nazzjonali) u għandu l-objettiv prinċipali li jħares l-ekosistemi ħajjin tiegħu filwaqt li jkun possibbli li l-bniedem iżur il-park b'infrastruttura ta' sostenn. It-territorju kollu tal-park huwa inkluż fin-network tal-Unjoni Ewropea taż-żoni naturali protetti ta' Natura 2000.[7] Il-Park Nazzjonali ta' Pirin huwa mniżżel bħala żona importanti għall-għasafar u għall-bijodiversità mill-BirdLife International.[8]

Il-Park Nazzjonali ta' Pirin huwa ġestit minn direttorat subordinat għall-Ministeru għall-Ambjent u l-Ilma tal-Bulgarija bbażat fir-raħal ta' Bansko fl-għoljiet muntanjużi tat-Tramuntana. Mill-2004, l-amministrazzjoni tal-park għandha 92 impjegat.[9] Hemm żewġ ċentri ta' informazzjoni għall-viżitaturi li jinsabu f'Bansko u f'Sandanski. Il-park huwa maqsum f'sitt setturi: Bayuvi Dupki b'uffiċċju f'Razlog, Vihren b'uffiċċju f'Bansko, Bezbog b'uffiċċju f'Dobrinishte, Trite Reki u Kamenitsa, it-tnejn li huma b'uffiċċju f'Sandanski, u Sinanitsa b'uffiċċju f'Kresna.

a conifer-covered mountain with a bare, rounded top
Dautov Vrah fis-sajf.

Deskrizzjoni ġenerali

[immodifika | immodifika s-sors]

Il-Park Nazzjonali ta' Pirin jinkorpora ħafna mill-muntanji ta' Pirin fil-Lbiċ tal-Bulgarija, li jiffurmaw parti mill-Katina Muntanjuża ta' Rila-Rodope. Lejn it-Tramuntana l-park huwa maqsum mill-muntanji ta' Pirin permezz tal-Fondoq ta' Predel u mogħdija muntanjuża f'elevazzjoni ta' 1,140 metru. Lejn il-Lvant hemm il-wied tax-xmara Mesta, inkluż il-Wied ta' Razlog, u lejn in-Nofsinhar hemm il-Fondoq ta' Paril (1,170 metru) li jifforma l-fruntiera mal-katina muntanjuża ta' Slavyanka. Lejn il-Punent hemm il-wied tax-xmara Struma. Il-park jinsab kollu fil-Provinċja ta' Blagoevgrad fil-muniċipalitajiet ta' Bansko (36.6 % tat-territorju tal-park), Gotse Delchev (4.9 %), Kresna (14.9 %), Razlog (10.2 %), Sandanski (30.7 %), Simitli (2.3 %) u Strumyani (0.4 %).

It-tettonika tal-Park Nazzjonali ta' Pirin hija primarjament ir-riżultat tal-movimenti u l-avvenimenti tettoniċi Alpini Pre-Kambrijani u Erċinjani. Il-qċaċet moderni ta' Pirin issawru fil-Plejstoċen (2,588,000 sa 11,700 sena ilu) meta l-muntanji kienu soġġetti għal glaċjazzjoni Alpina b'rabta mat-tkessiħ globali. Din il-glaċjazzjoni seħħet b'mod parallel ma' dik tal-Alpi. Il-limiti tal-glaċieri laħqu l-2,200-2,300 metru. Il-formazzjonijiet glaċjali kollha fil-katina muntanjuża jinsabu fi ħdan il-fruntieri tal-Park Nazzjonali ta' Pirin.

Il-muntanji ta' Pirin huma maqsuma fi tliet sezzjonijiet: tat-Tramuntana, tan-nofs u tan-Nofsinhar. Is-sezzjoni tat-Tramuntana hija l-ogħla u fiha l-formazzjonijiet glaċjali u l-lagi. Il-park fit-Tramuntana huwa minnu nnifsu maqsum f'żewġ żoni. Iż-żona tat-Tramuntana tikkonsisti mill-katina muntanjuża wieqfa tal-irħam ta' Vihren, li fiha t-tliet l-ogħla qċaċet: Vihren (2,914-il metru), Kutelo (2,908 metri) u Banski Suhodol (2,884 metru), kif ukoll Koncheto (2,810 metri). Iż-żona tan-Nofsinhar tikkonsisti minn muntanji tal-granit u tinkludi r-raba' l-ogħla quċċata ta' Pirin, Polezhan (2,851 metru). Hemm madwar 60 quċċata b'kollox li huma ogħla minn 2,600 metru.

several jagged mountain peaks covered in deep snow, with conifer trees on their lower slopes
Vihren, l-ogħla quċċata tal-park fix-xitwa.

Ir-riljiev tal-Park Nazzjonali ta' Pirin huwa Alpin u frammentat ferm. Huwa kkaratterizzat minn xaqlibiet weqfin, muntanji għoljin u widien fondi tax-xmajjar. L-ogħla punt huwa l-quċċata ta' Vihren f'elevazzjoni ta' 2,914-il metru, it-tieni l-ogħla quċċata fil-Bulgarija u t-tielet fil-Peniżola Balkana, filwaqt li l-iżjed elevazzjoni baxxa fil-park hi 950 metru qrib Bansko. Kważi 60 % tal-park jinsab 'il fuq minn 2,000 metru. Id-distribuzzjoni tat-territorju tal-park skont l-elevazzjoni hija kif ġej: sa 1,000 metru – 1.64 km2 (0.4 %), 1,000-1,600 metru – 51.09 km2 (12.7 %); 1,600-2,000 metru – 121.08 km2 (30.0 %); 2,000-2,500 metru – 198.31 km2 (49.1 %); iktar minn 2,500 metru – 31.45 km2 (7.8 %). L-inklinazzjoni tat-territorju tal-park hija wieqfa — iżjed minn 90 % tat-territorju huwa kklassifikat bħala wieqaf (21-30°) jew wieqaf ħafna (iktar minn 31°).

Ġeoloġikament il-muntanji ta' Pirin ġew iffurmati bi blat metamorfiku — gneiss, bijotit u xisti kristallini, amfibolit, kwarzit kif ukoll irħam. Il-blat tal-granit Paleożojku jinsab f'żoni ristretti fil-periferiji tal-Park Nazzjonali ta' Pirin. Il-blat tal-granit mill-Kretaċju Superjuri jifforma żewġ plutoni distinti: it-Tramuntana ta' Pirin u Bezbog. Il-pluton ta' Pirin Ċentrali jkopri l-limiti tan-Nofsinhar tal-park u jmur lura għall-Oligoċen Superjuri. Il-blat tal-granit ikopri 55 % tat-territorju tal-park.

a sunset over Pirin
Inżul ix-xemx fuq il-Lag ta' Tevno Vasilashko, l-ikbar lag u l-iżjed wieħed fond tal-Lagi ta' Vasilashki.

Il-Park Nazzjonali ta' Pirin jaqa' fi ħdan iż-żona klimatika Mediterranja kontinentali u minħabba l-elevazzjoni tiegħu, is-sezzjonijiet iktar għoljin għandhom klima Alpina. Il-klima hija influwenzata minn ċikluni Mediterranji l-iktar fl-aħħar tal-ħarifa u fix-xitwa, li jġibu magħhom xita qliel u frekwenti, u mill-antiċiklun tal-Azores fis-sajf, u b'hekk ix-xhur tas-sajf ikunu sħan u nexfin. Ir-riljiev tal-park għandu influwenza kruċjali fuq il-klima. Il-Park Nazzjonali ta' Pirin għandu tliet żoni klimatiċi skont l-elevazzjoni — baxxa bejn 600 u 1,000 metru (16 % tat-territorju totali), nofsana bejn 1,000 u 1,800 m (40 %) u għolja, 'il fuq minn 1,800 metru (44 %). It-temperatura tinżel iktar ma togħla l-elevazzjoni, speċjalment fis-sajf. It-temperatura annwali medja tkun madwar 9-10 °C fiż-żona baxxa, 5-7 °C fiż-żona nofsana u 2-3 °C fl-għoli. L-iżjed xahar kiesaħ ikun Jannar b'temperatura medja li tvarja bejn −5 u −2 °C. L-iżjed xahar sħun ikun Lulju b'temperatura li tvarja bejn 20 °C f'elevazzjoni ta' 1,600 metru u 15 °C f'2,000 metru. L-inverżjonijiet fit-temperatura, jiġifieri ż-żieda fit-temperatura bl-għoli, jiġu osservati f'75 % tal-jiem tax-xitwa.

Il-preċipitazzjoni annwali tkun ta' 600-700 mm fiż-żoni b'elevazzjoni baxxa u 1,000-1,200 mm fiż-żoni għoljin. Ix-xita tinżel l-iktar fix-xitwa u fir-rebbiegħa, filwaqt li s-sajf ikun l-iżjed staġun niexef. L-umdità fl-arja tkun 60-75 % f'Awwissu u 80-85 % f'Diċembru. Fix-xitwa l-preċipitazzjoni tkun fil-biċċa l-kbira borra, li tvarja minn 70-90 % fiż-żoni baxxi għal 100 % fiż-żoni għoljin. In-numru medju ta' jiem bil-borra jvarja bejn 20-30 sa 120-160. L-ogħla ħxuna tal-borra tlaħħaq 40-60 cm f'elevazzjoni ta' 1,000-1,800 metru fi Frar u 160-180 cm 'il fuq minn 1,800 metru f'Marzu (190 cm fuq Vihren). F'xi xtiewi l-ħxuna tal-borra tista' tlaħħaq 250–350 cm. Il-valangi jseħħu spiss fix-xitwa.

A glacial lake and a mountain summit
Il-Lag ta' Muratovo u l-Quċċata ta' Todorka.

It-territorju tal-Park Nazzjonali ta' Pirin huwa maqsum kważi b'mod indaqs bejn il-baċiri tax-xmajjar Struma (206.06 km2 jew 51.1 %) u Mesta (197.50 km2 jew 48.9 %). Il-fluss tal-ilma jimxi max-xaqliba ewlenija tal-muntanji fid-direzzjoni mill-Grigal għax-Xlokk. Il-Park Nazzjonali ta' Pirin huwa s-sors ta' 10 tributarji tax-xmara Struma; l-itwal huwa dak ta' Sandanska Bistritsa, u ta' 10 tributarji oħra tax-xmara Mesta. Ix-xmajjar huma qosra, weqfin u b'volum kbir ta' ilma. Jiffurmaw bosta kaskati li ġeneralment ma jkunux għoljin daqs dawk fil-Muntanji ta' Rila jew tal-Balkani. L-ogħla kaskata hi l-kaskata ta' Popinolashki, li tlaħħaq xi 12-il metru. L-iskariku annwali medju tax-xmajjar tal-park hu ta' 355,6 miljun m3, u minnhom 188,5 miljun m3 inixxu fix-xmara Struma u 167,1 miljun m3 fix-xmara Mesta. L-iskariku mill-park għal kull kilometru kwadru huwa 2.3 drabi ikbar mill-medja tal-Park Nazzjonali ta' Pirin kollu u 5.6 drabi ikbar mill-medja tal-Bulgarija kollha.

A glacial lake and a mountain summit
Il-Quċċata ta' Kamenitsa mil-Lag ta' Tevnoto.

Il-pajsaġġ fih 118-il lag glaċjali permanenti, li tradizzjonalment jinqasmu fi 17-il grupp, bħal-Lagi ta' Popovo, il-Lagi ta' Kremenski, il-Lagi ta' Banderishki, il-Lagi ta' Vasilashki, il-Lagi ta' Valyavishki, il-Lagi ta' Chairski, il-Lagi ta' Vlahini jew il-Lagi ta' Tipitski. L-ikbar fosthom huwa l-Lag ta' Popovo b'123,600 m2, li huwa r-raba' l-ikbar lag glaċjali fil-Bulgarija. B'fond ta' 29.5 metru, huwa wkoll l-iżjed lag fond tal-Park Nazzjonali ta' Pirin u t-tieni l-iktar fil-Bulgarija. F'elevazzjoni ta' 2,710 metri, il-Lag Superjuri ta' Polezhan huwa l-ogħla wieħed fil-park u fil-pajjiż.

Fdal ieħor mill-aħħar Era Glaċjali huma żewġ glaċieri żgħar. Il-Glaċier ta' Snezhnika jinsab fil-fondoq fond ta' Golemiya Kazan fil-parti wieqfa tat-Tramuntana ta' Vihren u huwa l-iżjed glaċier fin-Nofsinhar tal-Ewropa. Il-Glaċiert ta' Banski Suhodol huwa ikbar u jinsab ftit lejn it-Tramuntana taħt il-katina muntanjuża ta' Koncheto.

Ekosistemi u foresti

[immodifika | immodifika s-sors]
a forest in Pirin
Siġra taż-żnuber tal-Bulgarija fil-Park Nazzjonali ta' Pirin.

Il-Park Nazzjonali ta' Pirin jifforma parti mill-ekoreġjun terrestri b'foresti muntanjużi mħallta ta' Rodope magħmula minn foresti miti Paleartiċi bil-weraq wiesa' u foresti mħallta. Il-komunitajiet ta' pjanti fil-park jistgħu jiġu kklassifikati f'diversi gruppi prinċipali: il-komunitajiet li jinsabu madwar korpi tal-ilma; il-komunitajiet tal-arbuxxelli taż-żona sotto-Alpina; il-bwar tal-ħaxix, inkluż il-mergħat kontinentali, sotto-Alpini u Alpini; il-komunitajiet forestali; il-komunitajiet ta' mal-blat; u l-komunitajiet ta' natura sekondarja, li rriżultaw minħabba l-attività tal-bniedem.

Il-foresti jkopru 231.10 km2 jew 57.3 % tal-erja totali tal-park. Minnhom 95 % huma foresti koniferi u 5 % huma foresti ħorfija. L-età medja tal-foresti hi ta' 85 sena. Madwar 34.3 % tat-territorju bil-boskijiet huwa kopert b'siġar li għandhom iktar minn 140 sena. L-eqdem siġra fil-Bulgarija, is-siġra taż-żnuber ta' Baikushev tal-ispeċi Pinus heldreichii għandha 1,300 sena u tinsab fil-park u hija kontemporanja tal-istabbiliment tal-istat Bulgaru fis-681 W.K.

Hemm 16-il speċi ta' siġar; minnhom tlieta huma endemiċi tal-Balkani — iż-żnuber tal-Bulgarija (Abies borisii-regis), iż-żnuber tal-Maċedonja (Pinus peuce) u ż-żnuber tal-Bożnija (Pinus heldreichii). L-ikbar erja hija okkupata mis-siġar taż-żnuber baxx (Pinus mugo) – 59.62 km2, iż-żnuber tal-Maċedonja (Pinus peuce) – 54.15 km2, l-abit tan-Norveġja (Picea abies) – 23.79 km2, il-fagu Ewropew (Fagus sylvatica) – 10.98 km2 u ż-żnuber tal-Bożnija – 8.93 km2. Iż-żnuber tal-Maċedonja u tal-Bożnija fil-Park Nazzjonali ta' Pirin jikkostitwixxu rispettivament 42 % u 52 % tal-erja totali tagħhom fil-Bulgarija.

a small plant with four-petaled yellow flowers and finely cut leaves grows among pebbles
Il-peprin ta' Pirin (Papaver degenii) hija waħda mill-ispeċijiet endemiċi tal-park.

Il-flora tal-park hija diversifikata u hija kkaratterizzata minn endemiżmu kbir minħabba l-kombinament tal-latitudni ġeografika tan-Nofsinhar u l-varjazzjoni kbir fl-elevazzjoni. Ir-riljiev varjat joħloq ambjenti ekoloġiċi varji għall-pjanti, iddiversifikati iktar mit-tipi ta' blat dominanti li jiffurmaw terren tas-siliċju u tal-ġebla tal-ġir fit-territorju tal-park. Il-lagi u n-nixxigħat jiddiversifikaw ukoll il-kundizzjonijiet li joħolqu l-ħabitats tal-artijiet mistagħdra għall-ispeċijiet igrofiti.

Il-pjanti mhux vaskulari jikkostitwixxu l-inqas parti riċerkata tal-flora tal-Park Nazzjonali ta' Pirin. L-inqas studjati fosthom huma l-algi b'165 speċi, inkluż żewġ speċijiet endemiċi. L-ikbar konċentrazzjoni ta' speċijiet ta' algi tinstab fil-gruppi ta' lagi ta' Popovo u ta' Kremenski. Il-brijofiti, inkluż il-muski, huma rrappreżentati bi 329 speċi magħrufa. L-għadd ta' speċijiet ta' likeni jammonta għal 367 speċi jew 52 % tad-diversità totali tal-Bulgarija. Minnhom, 209 speċijiet jinstabu fil-foresti koniferi u 156 speċi jinstabu fuq terren tal-ġebla tal-ġir.

Il-pjanti vaskulari fil-Park Nazzjonali ta' Pirin jinkludu 1,315-il speċi ta' 94 familja u 484 ġeneri, jew madwar terz tal-flora tal-Bulgarija. Il-flora fil-biċċa l-kbira ppreservat in-natura indiġena tagħha. L-għadd ta' speċijiet ta' pjanti vaskulari huwa mistenni li jikber f'każ ta' riċerka dettaljata fil-ġejjieni, speċjalment fl-elevazzjonijiet iktar baxxi. L-ispeċijiet ta' flora jinqasmu bejn wieħed u ieħor indaqs, f'rappreżentanti tar-reġjuni sotto-Mediterranji u Ċirkumboreali. L-għadd ta' speċijiet inklużi fil-Ktieb l-Aħmar tal-Bulgarija jammonta għal 114-il speċi. Hemm 18-il speċi li huma endemiċi għall-park u 17 oħra huma ristretti biss għall-Bulgarija, b'total ta' 35 speċi endemika Bulgara. Il-park jospita wkoll 86 speċi endemika tal-Balkani.

L-ispeċijiet endemiċi tal-park huma: il-peprin ta' Pirin (Papaver degenii), il-ħaxix tal-mergħat ta' Pirin (Poa pirinica), l-Oxytropis urumovii), l-Oxytropis kozuharovii), l-Alchemilla bandericensis, l-Alchemilla pirinica, l-Asyneuma kellerianum, l-Arenaria pirinica, il-Carex pirinensis, l-Erigeron vichrensis, il-Verbascum davidoffii, il-Festuca pirinica, il-Heracleum angustisectum, ir-Rhinanthus javorkae, is-sagħtar ta' Pirin (Thymus perinicus), id-Daphne domini u d-Daphne velenovskyi.

An owl
Kokka Boreali.

Il-fawna vertebrata tal-Park Nazzjonali ta' Pirin tikkonsisti minn 229 speċi. L-għadd ta' speċijiet ta' mammiferi jammonta għal 45 speċi. Id-distribuzzjoni tal-ispeċijiet ta' mammiferi skont l-ordni hi kif ġej: Insettivori – 5, Kiropteri – 16, Lagomorfi – 3, Rodituri – 7, Karnivori – 9 u Artjodattili – 4. It-talpa tal-borra Ewropea hija speċi relitt. Fost l-ispeċijiet ta' valur għoli ta' konservazzjoni nsibu l-orsijiet kannella, il-lupi griżi, il-felini selvaġġi, il-ballotri taż-żnuber Ewropej, iċ-ċingjali, iċ-ċriev ħomor, iċ-ċriev selvaġġi u l-kamoxxi tal-Balkani. Il-mammiferi żgħar, speċjalment ir-rodituri u l-friefet il-lejl, ma ġewx studjati fid-dettall fit-territorju kollu tal-park.

L-għadd totali ta' speċijiet ta' għasafar jammonta għal 159 speċi. Minnhom, 91 jew 57 %, huma għasafar żgħar. Tliet speċijiet huma relitti — il-kokka Boreali, il-bulebbiet ta' dahru abjad u l-bulebbiet Ewrasjatiku. L-iżjed residenti rari tal-park huma l-ajkla tat-tikek (par wieħed li jbejjet, l-ajkla tal-kalzetti, l-ajkla rjali (minn żewġ pari sa ħames pari), l-ajkla bajda (żewġ pari), il-falkun ta' Saker, il-bies (tliet pari), id-dundjan tal-borra tal-Punent, il-faġan kannella, il-ħaġla tal-blat, iċ-ċawlun tal-qamħirrum, il-gallina u t-tudun tas-siġar.

Hemm 11-il speċi ta' rettili u tmien speċijiet ta' anfibji. Hemm speċijiet tal-Ewropa Ċentrali (is-salamandra tat-tikek, ir-rospu ta' żaqqu safra, u s-serp Coronella austriaca), speċijiet Paleartiċi (ir-rospu komuni, ir-rospu aħdar Ewropew, iż-żrinġ komuni), speċijiet Ewro-Siberjani (iż-żrinġ tas-siġar Ewropew, il-vipera komuni Ewropea, is-serp tal-ħaxix, il-gremxula vivipara), speċijiet Iranjani-Turanjani (iż-żrinġ tal-imraġ), speċijiet tan-Nofsinhar tal-Ewropa (iż-żrinġ aġli), speċijiet Ewro-Mediterranji (il-gremxula ħadra Ewropea), speċijiet Mediterranji (il-gremxula tal-ħajt komuni) u speċijiet Balkani (il-gremxula tal-ħajt ta' Erhard).

a view of Pirin
Ħabitat tipiku tal-Park Nazzjonali ta' Pirin.

Fil-park hemm sitt speċijiet ta' ħut: il-karpjun komuni, is-sallura Ewropea (meqjusa estinta), il-vajrun tal-Punent, it-trota kannella, it-trota qawsalla u t-trota ħamra. L-għadd limitat ta' speċijiet huwa ddeterminat mill-elevazzjoni għolja tal-park. Il-lagi glaċjali, in-nixxigħat u l-flussi għoljin tax-xmajjar huma abitat minn ftit speċijiet ta' ħut. Il-vajrun tal-Punent jgħix biss fil-lagi ta' Kremenski u fil-fatt jaf jirrappreżenta speċi ġdida mhux deskritta.

L-għadd ta' speċijiet ta' invertebrati identifikati fil-Park Nazzjonali ta' Pirin jammonta għal 2,091 speċi, jiġifieri 40 % tal-4,500 speċi li huwa stmat li jgħixu fil-park. Ma tantx hemm wisq riċerka fuqhom u ma hemmx biżżejjed data biex jiġu vvalutati l-parametri kwalitattivi u kwantitattivi saħansitra tal-popolazzjonijiet prinċipali tal-ispeċijiet endemiċi u relitti. Hemm 218-il speċi endemika, 176 speċi relitt u 294 speċi rari.

L-Araneae huma rrappreżentati bi 321 speċi jew 35 % tal-ispeċijiet totali tal-Bulgarija. Il-brimb jippreferu x-xaqlibiet tal-Grigal u huma diversifikati l-iktar fil-foresti koniferi. Hemm 36 speċi ta' Myriapoda jew 20 % tal-ispeċijiet totali tal-Bulgarija. Dawn huma mifruxa fil-foresti u huma inqas frekwenti fiż-żoni sotto-Alpini u Alpini. Hemm 89 speċi ta' molluski u jirrappreżentaw 27 % tal-ispeċijiet totali tal-Bulgarija (eskluż il-molluski tal-baħar). 2 % biss tal-Ephemeroptera tal-Bulgarija jinsabu fil-park — żewġ speċijiet. L-għadd ta' speċijiet ta' Orthopterida jammonta għal 63 speċi jew madwar 30 % tal-ispeċijiet totali tal-pajjiż. L-ikbar diversità tinstab fil-widien tax-xmajjar Banderitsa u Damyanitsa. Il-Plecoptera huma rrappreżentati b'40 speċi, li jiffurmaw 40 % tad-diversità tal-Bulgarija. Hemm 323 speċi ta' Heteroptera jew 32 % tal-ispeċijiet magħrufa li jgħixu fil-Bulgarija. Dawn huma diversifikati l-iktar fil-partijiet tat-Tramuntana tal-park, fir-Riżerva ta' Bayuvi Dupki-Dzhindzhiritsa. Il-Coleoptera huma rrappreżentati b'639 speċi u dan in-numru huwa stmat li se jiżdied għal 1,800-1,900 speċi. In-Neuropterida huma rrappreżentati b'25 speċi jew 20 % tad-diversità totali tal-Bulgarija. Hemm 36 speċi ta' Hymenoptera, li jinsab l-iktar fl-elevazzjonijiet iktar baxxi. Hemm 59 speċi ta' Trichoptera jew 24 % tal-ispeċijiet totali tal-pajjiż. Hemm 449 speċi ta' Lepidoptera, inkluż 116-il speċi ta' farfett u 333 speċi ta' kamla. Uħud mill-iżjed friefet spettakolari huma l-Apollo tal-muntanji (Parnassius apollo), l-Apollo mċajpar (Parnassius mnemosyne), l-Eros blu falz (Polyommatus eroides), l-Alkon blu tal-muntanji (Phengaris rebeli), l-Arjon blu kbir (Phengaris arion), in-Nymphalis xanthomelas, il-Boloria titania, il-Coenonympha rhodopensis, l-Euphydryas cynthia, eċċ.

a series of jagged mountain peaks with a pinkish fog rising on the left side
L-iżjed mogħdija diffiċli bil-mixi tal-park tgħaddi tul ix-xifer tal-irdum ta' Koncheto.

Il-Park Nazzjonali ta' Pirin huwa destinazzjoni turistika popolari. Iċ-ċentru tal-informazzjoni prinċipali tal-park jinsab f'Bansko u jospita wirja interattiva tal-foresti tal-park, sabiex il-viżitaturi jsiru midħla tal-fatti dwar il-veġetazzjoni u l-organiżmi selvaġġi tal-park. Barra minn hekk hemm kamra tal-projezzjonijiet b'tagħmir multimedjali li tesa' 30 persuna bilqiegħda. Mill-2002 fit-territorju tal-park hemm 1,837 sodda, inkluż 885 sodda fir-rifuġji tal-muntanji, 214-il sodda fil-lukandi, 124 sodda fil-vilel u 615-il sodda fl-istabbilimenti ta' dipartimenti differenti tal-amministrazzjoni statali. Uħud mir-rifuġji jinkludu Bezbog; l-ikbar wieħed u l-iżjed wieħed modern, Banderitsa, inbena fl-1915 fuq ordni tal-Ksar Ferdinandu I tal-Bulgarija; u Vihren.

Hemm 20 mogħdija tal-mixi mmarkati fil-park. Il-Mogħdija Nru 1 hija parti mill-mogħdija E4 Ewropea fuq distanza twila u taqsam minn naħa għall-oħra tal-park tul l-itinerarju: Rifuġju ta' Predel–Rifuġju ta' Yavorov–Rifuġju ta' Vihren–Lag ta' Tevno–Rifuġju ta' Pirin–Bwar tal-Ħaxix ta' Popov. L-iżjed mogħdija tal-mixi diffiċli tgħaddi tul il-quċċata tal-katina muntanjuża ta' Koncheto f'elevazzjonijiet ta' madwar 2,810 metri, bejn il-qċaċet ta' Banski Suhodol (2,884 metru) u Kutelo (2,908 metri). In-naħa tal-Majjistral ta' Koncheto hija kważi vertikali u fonda 300-400 metru, filwaqt li n-naħa tal-Lbiċ hija inqas wieqfa (bejn wieħed u ieħor 30 grad) iżda tlaħħaq fond ta' 800 metru.

Żvilupp u riskji ambjentali

[immodifika | immodifika s-sors]

Hemm bosta fatturi li jheddu l-ekosistemi fil-park. Il-barrieri tal-blat, in-nirien fl-artijiet selvaġġi, il-qtugħ tas-siġar industrijali u illegali, l-insib, l-użu eċċessivi tal-mogħdijiet bil-mixi, l-aċċess tal-vetturi, u l-iżjed l-istabbilimenti tal-iskijjar li poġġew il-park taħt stress sinifikanti.

Mill-bidu tas-snin 90 tas-seklu 20 kien hemm żvilupp kostanti tal-infrastruttura tal-iskijjar tul il-Grigal tal-katina muntanjuża tal-park, l-iktar fir-raħal ta' Bansko, li sar destinazzjoni internazzjonali ewlenija għax-xitwa. Fl-2003, parti forestali kbira tal-quċċata ta' Todorka u s-siġar fl-irdumijiet fil-qrib ġew maqtugħin biex tibda l-kostruzzjoni tal-infrastruttura tal-iskijjar. Ir-raħal illum il-ġurnata għandu 13-il lift għall-iskijjar u 75 kilometru ta' xaqlibiet għall-iskijjar. It-tkabbir tal-istabbilimenti tal-iskijjar seħħ minkejja li l-leġiżlazzjoni tal-park tipprojbixxi tali attività fil-limiti tal-park. Mill-bidu tal-kostruzzjoni, Bansko esperjenza għargħar kbar mix-xmara Glazne li faret minħabba l-intervent uman.

F'Diċembru 2017, il-gvern Bulgaru, mingħajr twissija minn qabel, qabad u biddel il-leġiżlazzjoni tal-park sabiex il-qtugħ tas-siġar kummerċjali u l-kostruzzjoni tat-toroq u tal-binjiet fi ħdan 50 % tal-park isir legali. Dan qajjem mewġa ta' protesti kontra t-tnawwir tas-Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO, li komplew għaddejjin matul Frar u Marzu 2018. Il-protesti ġew appoġġati minn Ska Keller, il-Viċi President tal-Grupp tal-Ħodor/EFA fil-Parlament Ewropew. F'Novembru 2017, id-WWF għan-Natura u organizzazzjonijiet nongovernattivi lokali oħra ressqu kawża kontra l-Ministeru Bulgaru għall-Ambjent u l-Ilma peress li skonthom il-pjanijiet għall-iżvilupp taż-żona kienu kontra r-regolamenti ambjentali.

Sit ta' Wirt Dinji

[immodifika | immodifika s-sors]

Il-Park Nazzjonali ta' Pirin ġie ddeżinjat bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1983.[1]

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' tliet kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (vii) "Post fejn iseħħu fenomeni naturali tal-għaġeb jew fejn hemm żoni ta' ġmiel naturali u ta' importanza estetika eċċezzjonali"; il-kriterju (viii) "Eżempju straordinarju li jirrappreżenta stadji importanti tal-istorja tad-dinja, inkluż it-trapass tal-ħajja, il-proċessi ġeoloġiċi kontinwi sinifikanti fl-iżvilupp tat-tipi differenti ta' art, jew il-karatteristiċi ġeomorfiċi jew fiżjografiċi sinifikanti"; u l-kriterju (ix) "Eżempju straordinarju li jirrappreżenta proċessi ekoloġiċi u bijoloġiċi kontinwi sinifikanti fl-evoluzzjoni u fl-iżvilupp ta' ekosistemi u ta' komunitajiet ta' pjanti u ta' annimali terrestri, tal-ilma ħelu, kostali u tal-baħar".[1]

Biblijografija

[immodifika | immodifika s-sors]
  • Димитрова (Dimitrova), Людмила (Lyudmila) (2004). Pirin National Park. Management Plan (Национален парк "Пирин". План за управление) (in Bulgarian). и колектив. София (Sofia): Ministry of Environment and Water, Bulgarian Foundation "Biodiversity".
  • Дончев (Donchev), Дончо (Doncho); Каракашев (Karakashev), Христо (Hristo) (2004). Теми по физическа и социално-икономическа география на България (Topics on Physical and Social-Economic Geography of Bulgaria) (bil-Bulgaru). София (Sofia): Ciela. ISBN 954-649-717-7.
  • Perry, Julian (2010). Walking in Bulgaria's National Parks. Cicerone. ISBN 978-1-85284-574-2.
  • Gachev, Emil (2011). "Inter-annual size variations of Snezhnika Glacieret (the Pirin Mountains, Bulgaria) in the last ten years" (PDF). Studia Geomorphologica Carpatho-Balcanica. Polish Academy of Sciences. XLV: 47–68. ISSN 0081-6434.
  • Grunewald, Karsten; Scheithauer, Jörg (2010). "Europe's southernmost glaciers: response and adaptation to climate change" (PDF). Journal of Glaciology. International Glaciological Society. 56 (195): 129–142. doi:10.3189/002214310791190947. ISSN 0022-1430. S2CID 130305078.
  1. ^ a b ċ d Centre, UNESCO World Heritage. "Pirin National Park". UNESCO World Heritage Centre (bl-Ingliż). Miġbur 2023-06-12.
  2. ^ "UNESCO - MAB Biosphere Reserves Directory". web.archive.org. 2015-08-19. Arkivjat mill-oriġinal fl-2015-08-19. Miġbur 2023-06-13.Manutenzjoni CS1: BOT: url-oriġinali status mhux magħruf (link)
  3. ^ Димитрова (Dimitrova), Людмила (Lyudmila) (2004). Pirin National Park. Management Plan (Национален парк "Пирин". План за управление) (bil-Bulgaru). и колектив. София (Sofija): Ministry of Environment and Water, Bulgarian Foundation "Biodiversity". p. 32.
  4. ^ "Регистър на ЗТ и ЗЗ". web.archive.org. 2016-10-10. Arkivjat mill-oriġinal fl-2016-10-10. Miġbur 2023-06-13.Manutenzjoni CS1: BOT: url-oriġinali status mhux magħruf (link)
  5. ^ "Pirin national park". web.archive.org. 2016-09-14. Arkivjat minn l-oriġinal fl-2016-09-14. Miġbur 2023-06-13.
  6. ^ Димитрова (Dimitrova), Людмила (Lyudmila) (2004). Pirin National Park. Management Plan (Национален парк "Пирин". План за управление) (bil-Bulgaru). и колектив. София (Sofija): Ministry of Environment and Water, Bulgarian Foundation "Biodiversity". p. 36.
  7. ^ "Natura 2000" (PDF). Arkivjat minn l-oriġinal (PDF) fl-2016-10-10. Miġbur 2023-06-13.
  8. ^ "Birdlife Data Zone". web.archive.org. 2016-04-04. Arkivjat mill-oriġinal fl-2016-04-04. Miġbur 2023-06-13.Manutenzjoni CS1: BOT: url-oriġinali status mhux magħruf (link)
  9. ^ Димитрова (Dimitrova), Людмила (Lyudmila) (2004). Pirin National Park. Management Plan (Национален парк "Пирин". План за управление) (bil-Bulgaru). и колектив. София (Sofija): Ministry of Environment and Water, Bulgarian Foundation "Biodiversity". p. 38.