Mystras

Minn Wikipedija, l-enċiklopedija l-ħielsa
Jump to navigation Jump to search
Wieħed mill-monasteri ta’ Mystras

Mystras jew Mistras (bil-Grieg: Μυστρᾶς/Μιστρᾶς)[1], magħruf ukoll bħala Myzithras (Μυζηθρᾶς) fil-Ġrajja tal-Morea, huwa raħal iffortifikat u eks muniċipalità f’Laconia, il-Peloponnesos, il-Greċja. Ir-raħal antik ta’ Mystras jinsab fuq l-Għolja ta’ Taygetos, ħdejn Sparta tal-qedem, u kien il-belt kapitali tad-Despotat Biżantin tal-Morea fis-sekli 14 u 15. Mystras esperjenza perjodu ta’ prosperità u tkattir kulturali matul dak iż-żmien. Is-sit baqa’ diżabitat matul il-perjodu Ottoman, meta bi żball xi vjaġġaturi mill-Punent ħasbuha Sparta tal-qedem. Fis-snin 30 tas-seklu 19, ir-raħal ġie abbandunat u nbena r-raħal il-ġdid ta’ Sparti, bejn wieħed u ieħor xi tmien kilometri fil-Lvant.

Mir-riforma tal-gvern lokali tal-2011, Mystras jagħmel parti mill-muniċipalità ta’ Sparti bħala unità muniċipali.[2]

Storja[immodifika | immodifika s-sors]

Mystras fl-1686

Lejn l-aħħar tal-1248, William II ta’ Villehardouin, il-mexxej tal-Prinċipat Frank ta’ Achaea, ħakem lil Monemvasia, l-aħħar qawwa Biżantina li kien għad fadal fil-Morea. Dan is-suċċess malajr ġie segwit bis-sottomissjoni tat-Tsakones fuq l-Għolja ta’ Parnon, tat-tribù Slavika tal-Melingoi tal-Għolja ta’ Taygetos, u tal-abitanti tal-peniżola ta’ Mani, u b’hekk kabbar is-setgħa tiegħu fuq il-Laconia bil-ħakma tal-peniżola kollha, li kienet bdiet fl-1205, wara r-Raba’ Kruċjata.[3] Laconia ġiet inkorporata fil-Prinċipat, u l-prinċep żagħżugħ qatta’ x-xitwa tal-1248-1249 hemmhekk, iżur il-pajjiż u jagħżel is-siti għal fortifikazzjonijiet ġodda bħall-Grand Magne u Leuktron. Finalment, ħdejn ir-residenza tiegħu ta’ Lacedaemon (Sparta tal-qedem), fil-quċċata tal-Għolja ta’ Taygetos, huwa bejna l-fortizza li saret magħrufa bħala Mystras.[1][4]

Il-kastell ta’ Mystras fil-quċċata tal-għolja

F’Settembru 1259, William ta’ Villehardouin tilef il-Battalja ta’ Pelagonia u ġie maqbud flimkien ma’ ħafna min-nies nobbli tiegħu, mill-forzi tal-imperatur ta’ Niċea Mikiel VIII Palaiologos. Sentejn wara, in-Niċej reġgħu ħatfu lil Kostantinopli, temmew l-Imperu Latin u reġgħu wittew it-triq għall-Imperu Biżantin. F’dak il-punt, l-imperatur ikkonkluda ftehim mal-prinċep maqbud: William u niesu setgħu jinħelsu jekk jagħmel ġurament ta’ fedeltà u jċedi lil Monemvasia, lil Grand Magne, u lil Mystras.[5] Hekk sar u t-territorji ġew ittrasferiti fl-1262, u b’hekk Mystras saret is-sede tal-gvernatur tat-territorji Biżantini fil-Morea. Inizjalment, dan il-gvernatur (kephale) kien jinbidel kull sena, iżda wara l-1308 bdew jinħatru għal mandati itwal. Kważi mill-ewwel, malli reġa’ lura fil-Morea, William ta’ Villehardouin irrinunzja l-ġurament tiegħu lill-imperatur, u faqqgħet gwerra bejn il-Biżantini u l-Franki. L-ewwel tentattivi Biżantini biex idgħajfu l-Prinċipat ta’ Achaea fallew fil-battalji ta’ Prinitsa u ta’ Makryplagi, iżda l-Biżantini kienu stabbiliti sew fil-Laconia. Il-gwerra saret endemika, u l-Biżantini bil-mod il-mod ħelsu mill-Franki. In-nuqqas ta’ sigurtà minħabba l-attakki u l-kontroattakki ħesrem wasslet biex l-abitanti ta’ Lacedaemon jabbandunaw mill-belt esposta tagħhom u jinsedjaw lil Mystras, f’raħal ġdid li nbena taħt il-fortizza.

Mill-1348 sa meta l-Ottomani arrendew fil-31 ta’ Mejju 1460, ir-raħal ta’ Mystras kien ir-residenza ta’ Despota li kien il-mexxej tal-Morea Biżantina, magħrufa bħala d-“Despotat tal-Morea”. Din kienet epoka tad-deheb għar-raħal; skont l-Oxford Dictionary of Byzantium, ir-raħal ta’ Mystras “għadda minn rinaxximent kulturali notevoli, inkluż it-tagħlim ta’ Georgius Gemistus Pleton [..], u attira għadd ta’ artisti u arkitetti tal-ogħla kwalità”.

Waħda mill-knejjes antiki ta’ Mystras

L-affreski fil-Knisja u Monasteru ta’ Peribleptos, li jmorru lura għal bejn l-1348 u l-1380, huma rari ħafna u huma ta’ żmien l-aħħar ċiklu tal-Biżantini; għalhekk, huma kruċjali biex l-istudjużi jkunu jistgħu jifhmu l-arti Biżantina.

Mystras kien ukoll l-aħħar ċentru ta’ studji tal-Biżantini; il-filosfu Neoplatonist Georgius Gemistus Pleton għex hemmhekk sa mewtu fl-1452. Hu u studjużi oħra bbażati f’Mystras influwenzaw ir-Rinaxximent Taljan, speċjalment wara li akkumpanja lill-imperatur Ġwanni VIII Palaiologos sa Firenze fl-1439.[5]

L-aħħar imperatur Biżantin, Kostantinu XI Palaiologos, kien despota f’Mystras qabel ma tela’ fuq it-tron. Demetrius Palaeologus, l-aħħar despota tal-Morea, arrenda u ta r-raħal lill-imperatur Ottoman Mehmed II fl-1460. Bħala Mezistre, ir-raħal kien is-sede ta’ sanjak Tork. Il-Venezjani okkupaw ir-raħal mill-1687 sal-1715, għalkemm l-Ottomani kellhom il-kontroll tar-raħal sal-1821 u sal-bidu tal-Gwerra Griega għall-Indipendenza. Ir-raħal ġie abbandunat taħt ir-Re Otto u minflok ġie popolat ir-raħal il-ġdid ta’ Sparti.[1]

Sit ta’ Wirt Dinji[immodifika | immodifika s-sors]

Wieħed mill-affreski ta’ Mystras

Fl-1989, il-fdalijiet, inkluż il-fortizza, il-palazz, il-knejjes u l-monasteri, tas-sit arkeoloġiku ta’ Mystras, ġew iddeżinjati bħala Sit ta’ Wirt Dinji tal-UNESCO.[6]

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta’ tliet kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (ii) “Wirja ta’ skambju importanti ta’ valuri umani, tul perjodu ta’ żmien jew fi ħdan żona kulturali fid-dinja, dwar l-iżviluppi fl-arkitettura jew it-teknoloġija, l-arti monumentali, l-ippjanar tal-bliet jew id-disinn tal-pajsaġġ”; il-kriterju (iii) “Xhieda unika jew minn tal-inqas eċċezzjonali ta’ tradizzjoni kulturali jew ta’ ċivilizzazzjoni li għadha ħajja jew li għebet”; u l-kriterju (iv) “Eżempju straordinarju ta’ tip ta’ bini, ta’ grupp ta’ siti jew ta’ pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem”.[6]

Ġeografija[immodifika | immodifika s-sors]

Ir-raħal antik ta’ Mystras jinsab fuq l-Għolja ta’ Taygetos. Is-sit arkeoloġiku jinsab ferm iktar fil-għoli mill-villaġġ modern ta’ Mystras u mill-belt ta’ Sparti. Il-ħdura tal-madwar hija magħmula l-iktar minn siġar taż-żnuber u ċipressi. Fir-reġjun hemm ukoll xi xmajjar u lagi żgħar.[7]

Sottodiviżjonijiet[immodifika | immodifika s-sors]

L-unità muniċipali ta’ Mystras hija sottodiviża fil-komunitajiet li ġejjin:

  • Agia Eirini
  • Agios Ioannis Lakedaimonas
  • Anavryti
  • Barsinikos
  • Longastra
  • Magoula
  • Mystras
  • Paroreio
  • Soustianoi
  • Trypi

Is-sede tal-muniċipalità ta’ Mystras tinsab f’Magoula.

Popolazzjoni storika[immodifika | immodifika s-sors]

Sena Distrett Muniċipali Unità Muniċipali
1981 920 -
1991 525 4,592
2001 807 4,608
2011 832 4,265[8]

Nies notevoli[immodifika | immodifika s-sors]

Pittura ta’ Georgius Gemistus Pleton

Nies li twieldu f’Mystras[immodifika | immodifika s-sors]

  • Georgius Gemistus Pleton (magħruf l-iktar bħala Pleton) (1355-1452), filosfu u studjuż
  • Manuel Kantakouzenos, l-ewwel despota tal-Morea

Nies li ndifnu f’Mystras[immodifika | immodifika s-sors]

Pjanta[immodifika | immodifika s-sors]

  • Mappa ta’ Mystras
    1. Daħla prinċipali;
  • 2. Metropoli;
  • 3. Knisja Evanġelista;
  • 4. Knisja ta’ San Teodoru;
  • 5. Hodigitria-Afendiko;
  • 6. Bieb ta’ Monemvasia;
  • 7. Knisja ta’ San Nikola;
  • 8. Palazz tad-despota u pjazza;
  • 9. Bieb ta’ Nauplia;
  • 10. Daħla ta’ fuq taċ-ċittadella;
  • 11. Knisja ta’ Hagia Sophia;
  • 12. Palazz żgħir;
  • 13. Ċittadella;
  • 14. Mavroporta;
  • 15. Pantanassa;
  • 16. Knisja tat-Tassjarki;
  • 17. Residenza ta’ Ġwanni Phrangopoulos;
  • 18. Monasteru ta’ Peribleptos;
  • 19. Knisja ta’ San Ġorġ;
  • 20. Dar Krevatas;
  • 21. Marmara (daħla);
  • 22. Aï-Yannakis;
  • 23. Dar Laskaris;
  • 24. Knisja ta’ San Kristofru;
  • 25. Fdalijiet;
  • 26. Knisja ta’ San Kyriaki.

Referenzi[immodifika | immodifika s-sors]

  1. ^ a b c Gregory, Timothy E.; Ševčenko, Nancy Patterson (1991). "Mistra". In Kazhdan, Alexander (ed.). The Oxford Dictionary of Byzantium. Oxford University Press. pp. 1382–1385. ISBN 978-0-19-504652-6.
  2. ^ "Kallikratis law Greece Ministry of Interior" (PDF).
  3. ^ Bon, Antoine (1969). La Morée franque. Recherches historiques, topographiques et archéologiques sur la principauté d'Achaïe (in French). Paris: De Boccard. pp. 72-73.
  4. ^ Bon, Antoine (1969). La Morée franque. Recherches historiques, topographiques et archéologiques sur la principauté d'Achaïe (in French). Paris: De Boccard. pp. 73 u 104.
  5. ^ a b Bon, Antoine (1969). La Morée franque. Recherches historiques, topographiques et archéologiques sur la principauté d'Achaïe (in French). Paris: De Boccard. pp. 122-125.
  6. ^ a b Centre, UNESCO World Heritage. "Archaeological Site of Mystras". UNESCO World Heritage Centre (bl-Ingliż). Miġbur 2021-05-17.
  7. ^ "Geography of Mystras, Greece | Greeka". Greekacom (bl-Ingliż). Miġbur 2021-05-17.
  8. ^ ""Απογραφή Πληθυσμού - Κατοικιών 2011. ΜΟΝΙΜΟΣ Πληθυσμός" (in Greek). Hellenic Statistical Authority".