Luzzu

Minn Wikipedija, l-enċiklopedija l-ħielsa
Jump to navigation Jump to search
Luzzu
The view of Marsaxlokk bay with fishing boats - luzzu.

Fi żmien l-Ordni ta’ San Ġwann, il-kajjik u l-frejgatini kienu jintużaw mil-galeri u x-xwieni biex iġorru l-merkanzija bejn abbord u l-art, iġorru suldati, ankri, ċimi, u xogħol ieħor li wieħed jistenna fil-portijiet. Karatteristiku tal-gżejjer Maltin huwa l-luzzu li għandu l-istikka jew rota tal-pruwa, darbtejn itwal minn tal-poppa. L-isem tiegħu ġej minn gozzo jew gozzu mill-Isqalli. Fis-seklu dsatax jidher li kien iċken, u evolva mill-firilla u l-kajjikk, kiber aktar u f’ħafna każi ħa posthom.

Hemm min jaħseb li dawn ilhom jeżistu f’Malta minn żmien il-Feniċi. Bħalma kienu jagħtu ismijiet u dekorazzjonijiet lid-dgħajjes tal-pass, hekk ukoll il-luzzi jagħtuhom isem, u tista’ tgħid il-biċċa l-kbira minnhom għandhom fuq il-pruwa, skolpiti jew impinħijin, par għajnejn li aħna ngħidulhom ta’ Osiride, ibbażati fuq is-superstizzjoni tal-għajn. Minbarra hekk xi drabi jkollhom xi biċċa fergħa taż-żebbuġ imbierka minn Ħadd il-Palm, marbuta taħt ir-rota fejn ġieli jkun hemm minqux sinjal tas-Salib biex iħarishom mill-ħsara. Għalkemm issa ma tantx għandhom jagħtu kas, qabel il-luzzi kien ikollhom il-lewn tal-pruwa karatteristiku taghhom bħalma kienu ta’ San Pawl il-Baħar miżbugħin bl-aħmar, ta’ Marsaxlokk bl-isfar, u ta’ Għawdex bl-iswed.

Bhalma semmejna fil-każ tad-dgħajsa tal-pass, il-lasta tal-pruwa, kienet isservi biex il-luzzu jsib il-pożizzjoni tiegħu sewwa meta tkun tidher l-art. Il-luzzu jista’ jkun minn xi ħmistax-il pied sa xi ħamsa u erbghin pied. L-akbar li kienu dawk li nbnew għas-sajd fil-beraħ u t-tagħbijiet il-kbar. Sa qabel it-Tieni Gwerra Dinija kienu għadhom jinbnew il-luzzi, iżda issa tista’ tgħid li m’għandhomx aktar. Kien ikollhom il-qlugħ tal-latini u l-arblu, iżda dawn spiċċaw għax issa jaħdmu bil-muturi.

F’Awwissu ta’ kull sena ssir ċerimonja fuq il-baħar, tat-tberik tal-luzzi f’Marsaxlokk qabel ma jitilqu għas-sajd tal-lampuki.