Abu al-Fida

Minn Wikipedija, l-enċiklopedija l-ħielsa
Jump to navigation Jump to search
Abu al-Fida
أبوالفداء.jpg
Emir ta' Hama

1300 - 1331
Al-Muzaffar Mahmud II (en) Translate - Al-Afdal Muhammad (en) Translate
Ħajja
Isem propju أبو الفداء
Twelid Damask, Novembru 1273
Grupp etniku Kurdi
L-ewwel lingwa Għarbi
Mewt Hama, 27 Ottubru 1331
Familja
Ulied
Edukazzjoni
Lingwi Għarbi
Okkupazzjoni
Okkupazzjoni ġeografu
storiku
astronomu
astrologu
politiku
mexxej
kittieb
Xogħlijiet importanti Taqwim al-Buldan (en) Translate
Concise History of Humanity (en) Translate

Abu al-Fida (bl-Għarbi: أبو الفداء‎; Abū al-Fidāʾ; Latinizzat ukoll bħala Abulfeda, magħruf ukoll bħala Ismāʿīl b. ʿAlī b. Maḥmūd b. Muḥammad b. ʿUmar b. Shāhanshāh b. Ayyūb b. Shādī b. Marwān[1] (bl-Għarbi: إسماعيل بن علي بن محمود بن محمد بن عمر بن شاهنشاه بن أيوب بن شادي بن مروان‎), twieled f'Novembru 1273 u miet fis-27 ta' Ottubru 1331.[2] Huwa kien ġeografu u storiku Kurd tal-era tal-Mamluk[3], prinċep Ayyubid u gvernatur lokali ta' Hama, illum parti mis-Sirja.[4]

Il-krater Abulfeda fuq il-Qamar, issemma għalih.

Ħajja[immodifika | immodifika s-sors]

Abu al-Fida twieled f'Damask[5], fejn missieru Malik ul-Afdal, ħu l-Emir Al-Mansur Muhammad II ta' Hama, kien fittex il-kenn wara li ħarab mill-Mongoli. Abu al-Fida b'hekk kien in-neputi ta' Al-Muzaffar II Mahmud, li kien in-neputi ta' Al-Muzaffar Umar, neputi ta' Saladin u proneputi ta' Ayyub (għaldaqstant oriġinarjament ta' dixxendenza Kurda).[6][7]

Fi tfulitu huwa ddedika lilu nnifsu għall-istudju tal-Koran u tax-xjenzi, iżda minn meta għalaq għoxrin sena 'l quddiem, huwa kien involut kważi b'mod kostanti fi spedizzjonijiet militari, l-iktar kontra dawk li kienu qed iwettqu l-kruċjati.[8]

Fl-1285 huwa kien preżenti fl-assedju ta' fortizza tal-Kavallieri ta' San Ġwann u pparteċipa fl-assedji ta' Tripli, Acre u Qal'at ar-Rum. Fl-1298 huwa daħal fis-servizz tas-Sultan tal-Mamluk Malik al-Nasir u wara tnax-il sena ngħata r-riedni tal-governorat ta' Hama. Fl-1312 huwa sar prinċep bit-titlu ta' Malik us-Salhn, u fl-1320 irċieva t-titlu ereditarju ta' sultan Malik ul-Mu'ayyad.[8]

Huwa miet fl-1331.[8]

Xogħlijiet[immodifika | immodifika s-sors]

Ġeografija[immodifika | immodifika s-sors]

Taqwim al-Buldan ("Skizz tal-Pajjiżi"), bħall-biċċa l-kbira tal-istorja, huwa bbażat fuq ix-xogħlijiet tal-predeċessuri ta' Abu al-Fida, fosthom ix-xogħlijiet ta' Tolomew u Muhammad al-Idrisi. Introduzzjoni twila dwar diversi kwistjonijiet ġeografiċi hija segwita minn tmienja u għoxrin taqsima, b'format ta' tabelli, dwar il-bliet u l-irħula ewlenin fid-dinja. Wara kull isem, jingħataw il-lonġitudni, il-latitudni, il-klima, l-ortografija, u mbagħad osservazzjonijiet ġeneralment meħuda minn kitbiet ta' awturi preċedenti. Partijiet minn dan ix-xogħol ġew ippubblikati u tradotti saħansitra diġà fl-1650 fl-Ewropa.[8] Fix-xogħlijiet tiegħu Abu al-Fida jsemmi korrettament il-latitudni u l-lonġitudni tal-belt ta' Quanzhou fiċ-Ċina.[9]

Il-ktieb fih ukoll l-ewwel spjegazzjoni magħrufa tal-paradoss taċ-ċirkumnavigazzjoni. Abu al-Fida kiteb li persuna li kienet twettaq ċirkumnavigazzjoni tad-dinja lejn il-Punent kienet tgħodd jum inqas minn osservatur stazzjonarju, ladarba tkun qed tivvjaġġa fl-istess direzzjoni bħall-moviment apparenti tax-xemx fis-sema. Persuna li kienet twettaq ċirkumnavigazzjoni tad-dinja lejn il-Lvant kienet tgħodd jum iktar minn osservatur stazzjonarju. Dan il-fenomenu ġie kkonfermat żewġ sekli wara, meta l-ispedizzjoni ta' Magellan-Elcano (1519-1522) ikkompletat l-ewwel ċirkumnavigazzjoni. Wara tbaħħar lejn il-Punent madwar id-dinja minn Spanja, l-ispedizzjoni għaddiet minn Cabo Verde għall-provvisti nhar l-Erbgħa, id-9 ta' Lulju 1522 (skont il-ħin abbord). Madankollu, in-nies lokali qalulhom li fil-fatt kien il-Ħamis, l-10 ta' Lulju 1522.[10]

Storja[immodifika | immodifika s-sors]

L-Istorja Konċiża tal-Umanità (bl-Għarbi: المختصر في أخبار البشر‎;Tarikh al-Mukhtasar fi Akhbar al-Bashar, jew Is-Sommarju tal-Istorja tar-Razza Umana, jew L-Istorja ta' Abu al-Fida; تاريخ أبى الفداء) tiegħu nkitbet bejn l-1315 u l-1329 bħala kontinwazzjoni ta' L-Istorja Kompluta ta' Ali ibn al-Athir (għall-ħabta tal-1231). Inkitbet bħala annali estiżi mill-ħolqien tad-dinja sal-1329.[11]

Hija maqsuma f'żewġ partijiet, waħda li tkopri l-istorja tal-Arabja pre-Iżlamika u l-oħra li tkopri l-istorja tal-Iżlam sal-1329. Inżammet aġġornata minn storiċi Għarab oħra, fosthom Ibn al-Wardi sal-1348, u Ibn al-Shihna sal-1403. Ġiet tradotta bil-Latin, bil-Franċiż u bl-Ingliż u kienet ix-xogħol ewlieni tal-istorjografija Musulmana li kienet tintuża mill-Orjentalisti tas-seklu 18, fosthom Jean Gagnier (1670-1740) u Johann Jakob Reiske (1754).[12]

Referenzi[immodifika | immodifika s-sors]

  1. ^ Reza, Enayatollah; Negahban, Translated by Farzin (2015-10-16). Abū al-Fidāʾ (bl-Ingliż). Brill. Miġbur 2021-10-27.
  2. ^ Gibb, H. A. R. (1986). "Abu'l Fidā". The Encyclopaedia of Islam. Volume 1: A-B. Leiden: Brill. p. 119.
  3. ^ Field, Henry (1939). Field Museum of Natural History. 29. Field Museum of Natural History of Chicago. p. 79. ISBN 9785873406647.
  4. ^ Selin, Helaine (1997-07-31). Encyclopaedia of the History of Science, Technology, and Medicine in Non-Westen Cultures (bl-Ingliż). Springer Science & Business Media. pp. 7–8. Ċitazzjoni għandu parametr mhux magħruf u vojt: |iktar= (għajnuna)
  5. ^ Chambers Biographical Dictionary, ISBN 0-550-18022-2, p. 5.
  6. ^ The Kurds: A Concise Handbook, p. 45.
  7. ^ Jett, Stephen C. (2017). Ancient Ocean Crossings: Reconsidering the Case for Contacts with the Pre-Columbian Americas. University of Alabama Press. p. 30. ISBN 9780817319397.
  8. ^ a b c d Abulfeda. Volume 1. Miġbur 2021-10-27.
  9. ^ The Travels of Ibn Batūta: With Notes, Illustrative of the History, p. 211.
  10. ^ Winfree, Arthur T. (2001). The Geometry of Biological Time (2nd ed.). New York: Springer Science & Business Media. p. 10. ISBN 978-1-4757-3484-3.
  11. ^ Helaine Selin, Encyclopaedia of the History of Science, Technology, and Medicine in Non-Westen Cultures (1997), p. 7.
  12. ^ Henricus Orthobius Fleischer, Abulfedae historia anteislamica, arabice: E duobus codicibus bibliothecae regiae Parisiensis, 101 et 615, F.C.W.Vogel (1831).