2014

Minn Wikipedija, l-enċiklopedija l-ħielsa
Aqbeż lejn: navigazzjoni, fittex

Il-Ġnus Magħquda għażlet din is-sena bħala s-Sena tal-Kristallografija (xjenza dwar il-Kristalli), tal-bdiewa fil-familja u tal-ġżejjer żgħar.

Jannar[editja]

  • Jispiċċaw ir-restrizzjonijiet tas-suq fuq il-Bulgarija u r-Rumanija. Il-Latvia ddaħħal l-ewro.
  • Laqgħa kbira ta’ politiċi, negozjanti kbar u ċelebritajiet f’Davos, l-Isvizzera, imsejħa mill-World Economic Forum.
  • Tibda s-sena Ċiniża taż-Żiemel. Dawk iċ-Ċiniżi li jitwieldu fis-Sena taż-Żiemel huma meqjusin bħala nies mill-aħjar fis-soċjetà. Jista’ jkun li jkunu bla sabar.
  • Laqgħa ta’ mexxejja biex jistudjaw kif matul din is-sena jieqfu r-restrizzjonijiet fl-Ewropa ta’ ġarr ta’ ilma fl-ajruportijiet.
  • Dan ix-xahar mietu:
  • 5: Eusebio, plejer tal-futbol Portugiż
  • 11: Ariel Sharon, Priministru Israeljan
  • 20: Claudio Abbado, direttur tal-orkestra Taljan
  • 20: Wistin Abela, Deputat Priministru Malti

Frar[editja]

  • 13: Il-Belġju jsir l-ewwel pajjiż fid-dinja li jdaħħal l-ewtanasja mingħajr limitu ta' età.
  • 14: Il-Prim Ministru Taljan Enrico Letta jirriżenja.
  • 22: Matteo Renzi jsir Prim Ministru tal-Italja.
  • 28: Ir-Russja tinvadi l-Krimea, reġjun awtonomu tal-Ukrajna.
  • F’Sochi fil-Baħar l-Iswed tar-Russja jibda bil-kbir il-Logħob Olimpiku tax-Xitwa.
  • Is-Super Bowl XLVIII, finali tal-futbol Amerikan, se tintlagħab fil-Metlife Stadium, New Jersey. Din hi l-ewwel darba li din il-finali se tintlagħab fi stadium miftuħ għall-elementi.
  • Fans tal-Fab Four, John, Paul, George u Ringo, jiċċelebraw il-50 sena tal-Beatles No 1 Hit “I wanna hold your hand.”
  • F’Ottubru 2013, il-President tal-Istati Uniti, Barack Obama, innomina lil Janet Yellen biex tkun Chairperson tar-Riservi Federali. Jekk tiġi konfermata ssir l-ewwel mara li tokkupa din il-kariga.
  • Paramediċi mid-dinja kollha jħejju ruħhom għat-23 ta’ Frar fejn titfakkar il-World Sword Swallowers’ Day (dawk li jiddelettaw li jibilgħu x-xwabel)
  • Dan ix-xahar mietu:
  • 2: Philip Seymour Hoffman, attur Amerikan
  • 10: Shirley Temple, attriċi Amerikana

Marzu[editja]

  • 8: It-titjira Malaysia Airlines 370 tgħib fi vjaġġ lejn Bejing, b'227 persuna abbord.
  • 11: Il-Prim Ministru tal-Libja Ali Zeidan jitwarrab mis-setgħa mill-Parlament. Jaħrab mill-pajjiż. Iktar tard jiġi rrapurtat li kien Malta taħt il-protezzjoni tal-Gvern Malti li iżda jiċħad.
  • 24: Ir-Russja sospiża mill-G8 wara l-okkupazzjoni tal-Krimea.
  • Il-Karnival ta’ Rio, Brażil, jasal fit-tmiem bi briju mill-aqwa tant li jissejjaħ l-isbaħ spettaklu fid-dinja.
  • Hollywood jifrex it-tapit aħmar biex fuqu jimxu r-rebbieħa tal-Academy Awards. Programm twil u varjat li ilu jsir 86 sena.
  • Il-Kometa Holmes, l-ikbar kometa fis-sistema solari, li f’Ottubru tas-sena 2007, wieħed seta’ jaraha mingħajr teleskopju, tasal fl-iktar naħa qrib ix-xemx.
  • Mexxejja Reġjonali se jiltaqgħu f’konferenza internazzjonali biex jaraw flimkien twieqi ġodda ta’ opportunità fil-Congo.
  • 5: Il-250 Anniversarju mit-Twelid ta' Mikiel Anton Vassalli, Missier l-Ilsien Malti.

April[editja]

  • Elezzjonijiet fl-Indja. L-ikbar fl-istorja tad-dinja. 815 miljun ruħ imsejħa biex jivvutaw.
  • Elezzjonijiet presidenzjali fl-Afghanistan.
  • Elezzjonijiet fl-Afrika t’Isfel.
  • Elezzjonijiet fl-Iraq.
  • Fin-Niġerja, Boko Haram ħataf 276 studenta Insara.
  • Eklissi sħiħ tal-qamar jidher fl-Awstralja, fil-Paċifiku u fl-Amerika.
  • Fil-maratona ta’ Boston, l-Istati Uniti, se jieħdu sehem 36,000 atleta. Se ssir kommemorazzjoni kbira għal dawk li nqatlu bil-bombi fit-tellieqa tas-sena 2013.
  • Papa Ġwanni XXIII u Papa Ġwanni Pawlu II jiġu ddikjarati qaddisin.
  • L-450 sena mit-twelid ta’ Shakespeare jiġi ċċelebrat mad-dinja kollha. Kien fis-26 ta’ April, 1564, meta John Bretchgirdle Viċi-Kappillan niż­żel fir-reġistru tal-parroċċa ta’ Stratford il-magħmudija tal-poeta: “Gulielmus filius Joannes Shakespeare”. Il-festival “Globe to Globe” jibda fit-23 ta’ April. Se jippreżentaw id-dramm “Ha­mlet” f’200 pajjiż l-istess atturi. Dan it-‘tour’ jispiċċa fit-23 ta’ April 2016 – l-400 sena mill-mewt ta’ Shakespeare.

Mejju[editja]

  • 18: Kolp ta' Stat fil-Libja. Il-Ġeneral Khalifa Haftar ibbumbarda Bengażi u okkupa Tripli. Il-Parlamento ġie ddikjarat xolt, fost ġlied bejn il-forzi armati u l-milizzji Iżlamiċi.
  • 22: Kolp ta' Stat fit-Tajlandja mill-Eżerċtu.
  • Malta u Ċipru jfakkru l-għaxar anniversarju tas-sħubija tagħhom fl-Unjoni Ewropea.
  • Elezzjonijiet għall-Parlament tal-Ewropa fi 28 pajjiż. F'Malta ż-żewġ Partiti l-kbar iġibu 3 siġġijiet kull wieħed, bil-Partit Laburista iġib maġġoranza assoluta ta' voti.
  • Elezzjonijiet fl-Ukrajna. Petro Oleksijovyč Porošenko isir President.
  • Elezzjonijiet għal President fil-Colombia u l-Malawi.
  • Elezzjonijiet fl-Afrika t’Isfel. Jacob Zuma jibqa’ President.
  • Fil-Brażil, f’Inhotim, tinfetaħ il-mekka tal-arti: Istituto de Arte Contemporanea, mużew fil-beraħ ta’ skulturi. Inhotim hu ġnien botaniku mifrux fuq 5,000 ettaru ta’ art li fih 24 paviljun. F’dawn il-paviljuni hemm esibiti xogħolijiet ta’ artisti ta’ fama kemm Brażiljani kif ukoll barranin fosthom Doug Aitken, Matthew Barney u Chris Burden.

Ġunju[editja]

  • 2: Titħabbar l-abdikazzjoni tar-Re ta' Spanjol Juan Carlos, li ħalla x-xettri f'idejn ibnu Felipe.
  • 3: Bashar al Assad ikkonfermat President tas-Sirja, bi gwerra ċivili għaddejja.
  • 29: Jitwaqqaf il-grupp terrristiku bl-isem ta' Kaliffat tas-Sirja u tal-Iraq (magħruf bħala ISIS), mill-Kaliff Abu Bakr al-Baghdadi.
  • L-Iskoċċiżi jfakkru s-700 sena tar-rebħa tagħhom fuq l-Ingliżi fil-Battalja ta’ Bannockburn.
  • Id-dilettanti tal-futbol isegwu t-Tazza tad-Dinja fil-Brażil, mirbuħa mill-Ġermanja. Il-Global Line Technology tarma għall-ewwel darba 14-il ‘high speed cameras’ għall-World Cup biex juru tassew jekk il-ballun ikunx daħal fix-xibka.
  • Il-belt ta’ Sarajevo tfakkar il-100 sena minn meta ġie maqtul l-eredi tat-tron tal-Imperu Aw­stro-Ungeriż, l-Arċiduka Franz Ferdinand u l-mara tiegħu Sofia, Dukessa ta’ Hohenberg. Il-qtil tagħhom kien waħda mill-kawżi tal-Ewwel Gwerra Dinjija.

Lulju[editja]

  • 17: It-titjira Malaysia Airlines 17 b'298 persona abbord titwaqqa' b'missila waqt li kienet għaddejja minn fuq l-Ukrajna u r-Russja.
  • 17: Israel jibda sensiela ta' attakki fuq l-Istrixxa ta' Gaża.
  • L-Italja tieħu l-presidenza tal-Unjoni Ewropea.
  • It-Tour de France jibda f’Yorkshire, l-Ingilterra. Din hi l-101 edizzjoni tat-tellieqa tar-roti. Ir-rotta hi twila 3,600 kilometru u tispiċċa f’Pariġi.
  • Elezzjoni għal President fl-Indonesja.
  • Il-Logħob tal-Com­monwe­alth jibda fi Glasgow, l-Iskozja. Dan il-logħob ilu jsir 20 sena.
  • Fil-Filippini jiftaħ l-ikbar ‘stadium’ imsaqqaf “Philippine Are­na” u jesa’ 55,000 ruħ.

Awwissu[editja]

  • 1: IL-Brigata Ansar al Sharia, milizzja Iżlamika, twaqqaf emirat Iżlamiku f'Bengażi. Il-Ġenerale Haftar telaq lejn l-Eġittu.
  • 10: Elezzjonijiet fit-Turkija. Recep Tayyip Erdoğan isir President.
  • Jitfakkar il-50 anniversarju ta’ “Mary Poppins”, il-famuż film ta’ Disney.
  • Madwar 3,500 atleta żgħa­żagħ bejn il-15 u t-18-il sena jikkompetu fil-logħob Olimpiku tas-Sajf f’Nanjing, fiċ-Ċina.
  • Jitfakkar il-100 anniversarju tal-Gwerra tal-Ingilterra kontra l-Ġermanja. Jitwaqqaf monument fil-White Cliffs ta’ Dover li jfakkar li seba’ miljun ruħ li mietu fil-gwerer bejn l-1914 ­– 1918, 1939 – 1945.
  • Festi f’għeluq il-mitt sena tal-Panama Canal.
  • In-Nigerja tiċċelebra l-100 sena bħala pajjiż magħqud.

Settembru[editja]

  • Votazzjoni f’re­feren­dum fl-Iskozja biex jagħżlu jekk l-Iskozja tibqax parti mir-Renju Unit tal-Ingilterra.
  • L-Amerikani jfakkru l-kant u l-mużika ta’ “The Star-Spangled Banner”, miktuba minn Francis Scott Key kif intemmet il-gwerra mal-Ingilterra ġo Fort Mc­Henry. Il-mexxejja tad-dinja jinġabru fi New York għall-Assemblea Nazzjonali tal-Ġnus Magħ­quda. Il-Logħob tal-Asja iżanżnu ‘slogan’ “Diversità tinsab hawn” waqt il-ftuħ tal-logħob f’Inc­heon fil-Korea t’Isfel. Dilettanti tal-golf mid-dinja kollha jinġabru fi Gleneagles, l-Iskozja, għar-Ryder Cup.
  • New York tiftaħ il-One World Trade Centre 13-il sena wara l-attakki terroristiċi tal-11 ta’ Settembru, 2001.

Ottubru[editja]

  • Il-Fond Monetarju Internazzjonali u l-Bank Dinji jiltaqgħu f’Washington DC, l-Istati Uniti għal-laqgħa annwali tagħhom. Elezzjonijiet għal President fil-Brażil.
  • Swansea, l-Ingilterra, tfakkar il-100 sena mit-twelid tal-poeta Dylan Thomas. F’Sanya, iċ-Ċina għall-ewwel darba se jsir il-kampjonat tal-World Bridge Series. Għall-ewwel darba mhux se jsir fl-Ewropa jew fl-Istati Uniti. Laqgħat ta’ mexxejja jistudjaw sewwa d-dawl elettriku għal 12-il biljun ruħ li jibqgħu bla ebda dawl filgħaxija.

Novembru[editja]

  • Ċelebrazzjonijiet biex ifakkru l-25 anniversarju mill-waqgħa tal-ħajt ta’ Berlin. Dakinhar waqa’ wkoll il-Komuniżmu.
  • Fi Brisbane, l-Awstralja, issir il-laqgħa tal-20-il kbar.
  • Għall-ewwel darba fi 22 sena se ssir il-Grand Prix tal-Formula One fil-Messiku.

Diċembru[editja]

  • It-truppi Amerikani jmorru lura lejn pajjiżhom għax l-International Security Force tispiċċa l-missjoni tagħha fl-Afghanistan. Il-Ministri tal-Ambjent jiltaqgħu fil-Perù għal-laqgħa annwali tal-Ġnus Magħquda biex jiddiskutu t-tibdil tal-klima. Se joħroġ il-film famuż “The Hobbit Three and Back Again”. Fil-London Museum tinfetaħ sala ġdida b’xogħolijiet ta’ Bansky, Sarah Lucas u Jeff Coons.
  • L-Iraq iħassar tliet ‘zeros’ mill-valur tad-dinar.