Amburgu

Minn Wikipedija, l-enċiklopedija l-ħielsa
Aqbeż lejn: navigazzjoni, fittex

Amburgu (Hamburg) hija t-tieni l-ikbar belt fil-Ġermanja (wara Berlin), u għandha l-akbar popolazzjoni fost il-bliet mhux kapitali fl-Unjoni Ewropea. Amburgu hija waħda mill-Istati Federali tal-Ġermanija.

Din il-Belt tgħodd madwar 1,8 milljun ruħ, iżda dan jitla' għal 4,3 milljun ruħ jekk wieħed iqis is-subborgi tagħha. Il-port ta' Amburgu huwa t-tieni l-akbar port fl-Ewropa (wara dak ta’ Rotterdam), u jinsab fid-disa' post ta’ l-akbar portijiet tad-dinja.

Il-belt ta’ Amburgu tinsab fit-Tramuntana tal-Ġermanja u hija ċentru industrijali b’fabbriki bħal Blohm + Voss u Norddeutsche Affinerie. L-industrija tal-midja hija importanti f’Hamburg u hawn jinsabu, fost oħrajn, l-istazzjon tar-radju u t-televiżjoni Norddeutscher Rundfunk u pubblikaturi bħal Gruner + Jahr u Spiegel-Verlag. B’kollox jinsabu aktar minn 120,000 intrapriżi f’din il-belt.

Storja[editja]

Din il-belt ħadet isimha mill-ewwel bini tagħha. Dan kien kastell mibni skond l-ordni ta’ l-Imperatur Karlumanju fis-sena 808 AD. Dan kien iġib l-isem ta’ Hammaburg, fejn burg tfisser kastell, filwaqt li t-tifsira tal-kumplament tal-kelma Hamma baqgħet inċerta, l-istess bħall-lokazzjoni ta’ dan il-kastell.

Amburgu ġiet, ħafna drabi, meqruda u maħkuma. Fis-sena 845, flotta ta’ 600 vapur tal-Vikingi waslu sax-xmara Elbe u qerdu l-belt. Dak iż-żmien kienet belt ta’ madwar 500 ruħ. Fis-sena 1030, il-Belt ġiet maħruqa mir-Re Mieszko II Lambert tal-Polonja. Valdemar II tad-Danimarka rebaħ il-belt fis-sena 1201 u 1214. Amburgu għaddiet minn numru ta’ nirien kbar, l-agħar tnejn seħħu fis-snin 1284 u 1842. Fis-sena 1842, tilfu ħajjiethom 51 ruħ, inqered diversi bini importanti u 20,000 spiċċaw bla dar. Ir-rikostruzzjoni damet aktar minn 40 sena. Għal perjodu ta’ żmien qasir kienet annessa minn Napuljun I ta' Franza (1810–14). Il-forzi Russi lliberaw il-belt fis-sena 1814. Fit-Tieni Gwerra Dinjija, il-Belt soffriet numru ta’ attakki mill-ajru u ġew maqtula 42,000 nies ċivili. Fi Frar 16, 1962, kien hemm għargħar tax-xmara Elbe minħabba maltempata qawwija u 300 ruħ tilfu ħajjiethom.

Amburgu kien stat indipendenti tal-Konfederazzjoni Ġermaniża (1815–66), il-Konfederazzjoni tat-Tramuntana tal-Ġermanja (1866–71), l-Imperu Ġermaniż (1871–1918) u tar-Repubblika ta’ Weimar (1919–33). Waqt il-perjodu tal-Ġermanja Nażista, Hamburg kienet Gau mis-sena 1934 sas-sena 1945. Wara t-Tieni Gwerra Dinjija, din il-belt kienet fiż-żona Ingliża u saret stat tar-Repubblika Federali tal-Ġermanja fis-sena 1949.

Fl-ewwel nofs tas-seklu 19, saret referenza fil-proża u l-poeżija, għal qaddisa patruna bl-isem ta’ Amburgu (Hamburg) bil-Latin, Hammonia. B’hekk din saret is-simbolu tal-Belt f’dan iż-żmien. Fit-tieni nofs tas-seklu 19 il-populazzjoni ta’ Amburgu kibret b’rata qawwija. Il-Hamburg America Line saret l-akbar kumpanija tal-merkanzija transatlantika, b’Albert Ballin bħala d-direttur tagħha. Dan kien il-port minn fejn ħafna Ġermaniżi u nies mill-Ewropa tal-Lvant emigraw lejn l-Amerika u kont issib kumpaniji tan-negozju mid-dinja kollha.

Il-bombi ta’ l-Alleati waqt it-Tieni Gwerra Dinjija wasslu għal numru kbir ta’ persuni ċivili imweġġin, kif ukoll għal partijiet kbar tal-Belt u tal-port meqruda. Amburgu ċediet lill-Forzi Ingliżi fit-3 ta’ April tas-sena 1945. Il-fruntieri interjuri tal-Ġermanja isseparaw il-belt minn ħafna mill-Hinterland u n-negozju internazzjonali ta’ Amburgu mar għall-agħar. Ir-reunifikazzjoni tal-Ġermanja fis-sena 1990, u d-dħul ta’ diversi stati Ewropej u Baltiċi fl-Unjoni Ewropea fis-sena 2004, wasal sabiex dan il-port, flimkien mal-Belt kollha, jikseb mill-ġdid il-pożizzjoni tiegħu bħala l-akbar port reġjonali għall-merkanzija ta’ kontejners u ċ-ċentru ewlieni kummerċjali.

Kultura u Ħajja Kontemporanja[editja]

F’Amburgu nsibu aktar minn 40 teatru, 60 mużew u 100 post u klabb tal-mużika. Fis-sena 2005 il-fuq minn 18 milljun attendew kunċerti, esibizzjonijiet, teatri, ċinema, mużewijiet u wirjiet oħra kulturali. Insibu aktar minn 8,552 kumpaniji taxxabbli –b’daqs medju ta’ 3,16 impjegat—fis-settur kulturali bħal, ma hija l-mużika, wirjiet ta’ arti artistika u letteratura.

Teatri[editja]

It-teatru pubbliku Deutsches Schauspielhaus, it-Thalia Theater, u l-Kampnagel huma magħrufa sew fil-Ġermanja u barra mill-pajjiż. The English Theatre twaqqaf fis-sena 1976 u huwa l-eqdem teatru professjonali bl-Ingliż fil-Ġermanja, bl-impjegati tiegħu kollha kelliema nattivi ta’ l-Ingliż.

Turiżmu[editja]

Żjara tipika f’Amburgu tikkonsisti minn żjara tar-Rathaus u l-knisja ta’ St. Michaelis (imsejjħa Michel), kif ukoll dawra mad-distrett ta’ l-imħażen antiki (Speicherstadt) u mall-port. Il-postijiet ta’ interess kollha jistgħu jintleħqu permezz ta’ kowċijiet turistiċi. Ħafna turisti jagħmlu dawra bid-dgħajjsa madwari il-port u/jew il-kanali (Große Hafenrundfahrt, Fleetfahrt) li jibdew mill-Landungsbrücken. Il-mużewijiet huma destinazzjoni ewlenija oħra. Filgħaxija t-turisti jistgħu jagħmlu mixja mar-Reeperbahn fid-distrett ta’ St. Pauli, li huwa meqjus bħala l-akbar distrett ta’ red lights fl-Ewropa, b’numru kbir ta’ barijiet u nightclubs. Kien hawnhekk fejn il-Beatles bdew il-karriera tagħhom, b’residenza ta’ 48 lejl fil-klabb Indra, u wara 58 lejl fil-Kaiserkeller. Oħrajn jippreferu l-parti aktar rilassanti bl-isem ta’ Schanze, fejn wieħed isib ħafna ħwienet tal-kafè, jew inkella xi barbikju fuq ix-xatt tax-xmara Elbe. F’Amburgu nsibu wkoll zu popolari bl-isem ta’ Tierpark Hagenbeck. Hawn ukoll min iżur din il-belt minħabba xi interess speċjali: għal xi wirja mużikali, xi avveniment sportiv, kungress jew fiera.

Festi u avvenimenti[editja]

Amburgu hija belt magħrufa għal ħafna festi u avvenimenti. Fosthom hemm festi fit-toroq bħall-festival gay pride Christopher Street Day u l-fiera ta’ l-Alster.. Il-Hamburger Dom hija l-akbar fiera ta’ divertiment fit-Tramuntana tal-Ġermanja u tiġi organizzata tliet darbiet fis-sena. IL-Hafengeburtstag hija fiera ta’ divertiment oħra għaċ-ċelebrazzjoni ta’ għeluq snin tal-port permezz ta’ party u parata tal-vapuri. Fil-knisja ta’ San Mikiel issir quddiesa għall-motoċiklisti.

F’Diċembru jiġu organizzati fieri tal-Milied f’ħafna lokazzjonijiet tal-Belt, fosthom fil-pjazza tal-Hamburg Rathaus. Għal min japprezza l-arti u l-kultura jiġi organizzat il-lejl tal-mużewijiet. Sa nofs il-lejl wieħed jista jżur madwar 40 mużew bil-prezz ta’ wieħed biss. Fis-sena 2008 ġie organizzat is-sitt Festival tal-Kulturi fix-xahar ta’ Settembru, għaċ-ċelebrazzjoni tal-ħajja multikulturali. Waqt il-Filmfest Hamburg jiġu preżentati numru kbir ta’ films.

Il-Hamburg Messe and Congress toffri lokazzjoni għal diversi fieri kummerċjali, bħal per eżempju il-Hanseboot, wirja internazzjonali tad-dgħajjes, jew Du und deine Welt, esibizzjoni kbira tal-konsumatur. Isiru wkoll avveniment sportivi bħall-kompetizzjoni taċ-ċikliżmu Vattenfall Cyclassics, il-Maratona ta’ Amburgu, l-akbar maratona tal-Ġermanja wara dik ta’ Berlin, it-turnament tat-tenis bl-isem ta’ Hamburg Masters u sports ta’ l-ekkwestriju bħad-Deutsches Derby.

Sport[editja]

F’Hamburg insibu numru ta’ timijiet sportivi u matul is-sena jsiru ħafna attivitajiet sportivi. Hamburger SV, huwa tim tal-futbol fil-Bundesliga, li rebaħ ħafna titli lokali kif ukoll il-European Cup fis-sena 1983. Dan it-tim jilgħab fil-HSH Nordbank Arena. FC St. Pauli huwa klabb ieħor tal-futbol li jilgħab fit-tieni diviżjoni fl-istadju Millerntor-Stadion. Il-Hamburg Freezers jirrapreżentaw lill-Hamburg fid-DEL, il-lega tal-ħoki tas-silġ fil-Ġermanja. It-tim ta’ HSV Handball jilgħab fil-lega tal-ħandbol u jilgħab fil- Color Line Arena. F’din il-Belt insibu timijiet ta’ ħafna sports ieħor, bħal dak tar-rugbì, volibol u tenis. Matul is-sena isiru turnament u avvenimenti tat-tenis, sports ekkwestriju, maratoni u kompetizzjonijiet bħall-Vattenfall Cyclassics, u triathlon ITU. L-arena HSH Nordbank intużat fit-Tazza tad-Dinja tas-sena 2006. Fis-sena 2010 ser jintlgħab il-finali tal-UEFA Cup f’din l-arena.

Ekonomija[editja]

Il-prodott gross domestiku ta’ Amburgu huwa ta’ €88,9 billjun, l-akbar wieħed fil-Ġermanja u hawn insibu 120,000 intrapriża. Fis-sena 2007, d-dħul medju ta’ l-impjegati kien ta’ €30,937. L-akbar unità ekonomika ta’ Amburgu huwa l-port, li wara r-reunifikazzjoni tal-Ġermanja, kiber b’rata mgħaġġla. Amburgu, fiimkien mal-Bliet ta’ Seattle u Toulouse, hija lokazzjoni importanti għall-industrija ajruspazjali ċivili. Il-kumpanija Airbus, li għandha impjanta ta’ l-immuntar f’Amburgu, timpjega aktar minn 13,000 ruħ fid-distrett ta’ Finkenwerder. L-industrija kbira tinkludi l-produzzjoni ta’ l-azzar, l-aluminju, r-ram u numru ta’ ta’ tarzni bħal Blohm + Voss.

Midja[editja]

Industriji importanti oħra huma kumpaniji tal-midja b’aktar minn 70,000 impjegat. Is-sezzjoni Norddeutscher Rundfunk tan-netwerk tat-televiżjoni u r-radju ARD hija bbażata f'Amburgu; kif ukoll stazzjonijiet kummerċjali tat-televiżjoni Hamburg 1 and Tide TV. Insibu wkoll diversi stazzjonijiet reġjonali tar-radju bħal Radio Hamburg, kif ukoll numru kbir ta’ kumpaniji tal-pubblikazzjoni kbar li jinkludu Axel Springer AG, Gruner + Jahr, Bauer Media Group. Ħafna gazzetti u magazins nazzjonali bħal ma huma Der Spiegel u Die Zeit jiġu ppubblikati hawnhekk, kif ukoll gazzetti ta’ xi interess speċjali bħal Financial Times Deutschland. Il-Hamburger Abendblatt hija gazzetta reġjonali li toħroġ kuljum b’distribuzzjoni kbira. Insibu numru ta’ kumpaniji tal-mużika (l-akbar waħda hija Warner Bros. Records Germany) u kumpaniji ta’ l-Internet (per eżempju., AOL, Adobe Systems u Google Germany, u anke kumpaniji tal-Web 2.0 bħal Qype).