Mohamed Bouazizi

Minn Wikipedija, l-enċiklopedija l-ħielsa
Jump to navigation Jump to search
Mohamed Bouazizi
French support Bouazizi.jpg
Ħajja
Isem propju طارق الطيب محمد البوعزيزي
Twelid Sidi Bouzid (en) Translate, 29 Marzu 1984
Nazzjonalità Tuneżija
Mewt Ben Arous (en) Translate, 4 Jannar 2011
Manjiera tal-mewt suwiċidju
Okkupazzjoni
Okkupazzjoni bejjiegħ tat-triq
Premjijiet
List

Tarek el-Tayyib Mohamed Ben Bouazizi (bl-Għarbi: محمد البوعزيزي‎; Sidi Bouzid, 29 ta' Marzu 1984Ben Arous, 4 ta' Jannar 2011), magħruf sempliċement bħala Mohamed Bouazizi, kien bejjiegħ tal-ħaxix Tuneżin li fis-17 ta' Diċembru 2010 ta n-nar lilu nnifsu wara li sofra inġustizzja mill-pulizija. Fi ftit jiem sar magħruf mad-dinja kollha u meqjus bħala s-simbolu tar-rivoluzzjoni li seħħet f'ħafna pajjiżi Għarab, l-aktar dawk fl-Afrika ta' Fuq.

Tfulija[immodifika | immodifika s-sors]

Mohamed Bouaziz, magħruf f'daru bħala Basboosa (Beżbuża), twieled fid-29 ta' Marzu, 1984, f'Sidi Bouzid, it-Tuneżija. Missieru, bennej, miet b'attakk f'qalbu meta Tarek kien għad kellu biss tliet snin. Xi żmien wara, ommu Manoubia żżewġet lil ħu missieru, imma saħħet zijuh ma tantx kienet tajba u peress li ma setax imur għax-xogħol b'mod regolari, Tarek ta' għaxar snin kellu jibda joħroġ jaħdem biex ikun jista' jgħin lil ommu u lis-sitt ħutu. Għamel diversi xogħlijiet iżda x-xewqa tiegħu kienet minn dejjem li jiggradwa. Dan xtaqu kemm għalih kif ukoll għal ħutu l-oħra iżda l-qagħda ħażina tal-familja tiegħu ġegħlitu, ta' dsatax-il sena, jħalli l-iskola żgħira fejn kien jattendi f'Sidi Salah biex ikun jista' jaħdem full-time.

Xogħol u inġustizzja[immodifika | immodifika s-sors]

Iżda f'Sidi Bouzid, belt f'nofs it-Tuneżija, il-korruzzjoni u l-qgħad huma problema kbira. F'belt ta' kważi erbgħin elf ruħ, 30% tal-ħaddiema huma bla xogħol. Iż-żagħżugħ applika għal diversi xogħlijiet, fosthom mal-armata, imma dejjem sab il-bibien magħluqin. Għalhekk iddeċieda li jibda jbigħ il-ħaxix u l-frott fit-toroq fejn kien jaqla' mal-mitt ewro fix-xahar. Minnhom kien jgħajjex il-familja u jħallas għall-miżata ta' oħtu li bdiet tattendi l-università. Kellu ukoll xewqa li jixtri vann li jkun jista' jdur ibigħ bih.

Iżda xi uffiċjali tal-pulizija korrotti ma ħallewx bi kwietu. Sa minn meta kien għadu żgħir il-pulizija kienu jaqbdu miegħu. Mhux l-ewwel darba li kkonfiskawlu l-ħxejjex tiegħu għax kienu jgħidulu li ma kellux permess ibigħ. Iżda l-verità hi li Tarek ma kellux imnejn ixaħħam lill-pulizija biex iħalluh ibigħ fit-toroq.

Il-ħruq u l-mewt[immodifika | immodifika s-sors]

Nhar is-17 ta' Diċembru 2010, Tarek iddejjen madwar €150 biex ikun jista' jixtri xi prodotti ħalli jbigħhom, iżda hekk kif rama l-karretta, il-pulizija kkonfiskawlu l-prodotti. Pulizija mara tatu daqqa ta' ħarta, beżqitlu, ikkonfiskatlu l-miżien, qalbitlu l-ħaxix u l-frott u offendietlu lil missieru mejjet. Pulizija oħra li kienu magħhom komplew jgħajruh u jsawtuh.

Iż-żagħżugħ, umiljat u mbikki rħielha lejn l-uffiċċju tal-gvernatur lokali biex jipprotesta għal dan l-aġir abbużiv tal-pulizija. Il-gvernatur irrifjuta li jiltaqa' miegħu u hawn Tarek ma felaħx iktar ibati inġustizzji u qallu: "Jekk ma taranix, naħraq lili nnifsi." Siegħa biss wara li ġara l-abbuż tal-pulizija, Tarek iddisprat mar xtara landa petrol u ta n-nar lilu nnifsu quddiem l-istess bini tal-gvern. Lil ommu għall-ewwel qalulha li kien iddaħħal l-isptar għax marad. Meta saret taf verament x'ġara taha ħass ħażin. "Veru kien kuntent dakinhar", irrakkuntat ommu iżjed tard, "ma kienx jorqod ħafna minħabba x-xogħol imma kien kuntent. Jum qabel kien mar jixtri l-affarijiet u filgħodu ħareġ biex ibigħhom". Kienet l-aħħar darba li ratu ħaj u b'saħħtu. "Aħna nies fqar f'Sidi Bouzid. M'għandniex flus imma għandna d-dinjità tagħna u d-dinjità ħaduhielu b'daqqa ta' ħarta u kliem mhux xieraq."

Iż-żagħżugħ ittieħed għall-kura fiċ-ċentru mediku ta' Sidi Bouzid, imma l-ħruq tiegħu tant kien gravi li ttieħed lejn l-isptar ta' Sfax li jinsab sebgħin mil bogħod. Minn hemm kien trasferit għar-raħal ta' Ben Arous, fejn ġimgħatejn wara mar jarah il-President Tuneżin Ben Ali.

Tmintax-il jum wara l-inċident, jiġifieri fl-4 ta' Jannar 2011, iż-żagħżugħ miet kawża tal-ħruq estensiv li sofra.

Funeral u inkjesta[immodifika | immodifika s-sors]

Għall-funeral tiegħu huwa stmat attendew iktar minn 5,000 ruħ fejn il-pulizija ma ħallietx lin-nies jgħaddu mill-post fejn Tarek ta n-nar lilu nnifsu. Waqt il-marċ bit-tebut lejn il-qabar, bosta nstemgħu jaħilfu li kienu se jpattuha lil dawk li wasslu għall-mewt tiegħu.

Biex itaffi r-rabja tal-poplu, il-gvern Tuneżin fetaħ inkjesta dwar x'wassal liż-żagħżugħ biex jagħti n-nar lilu nnifsu. Dan wara li qraba tal-vittma allegaw li waħda mill-pulizija, Faida Hamdi, tatu daqqa ta' ħarta, beżqitlu, ikkonfiskatlu l-miżien, qalbitlu l-ħaxix u l-frott u offendietlu lil missieru. Madanakollu, ħu Hamdi ċaħad li oħtu jew xi pulizija oħra ttrattawh ħażin u sostna li kulma għamlu kienu li ħadulu l-affarijiet. Hamdi spiċċat kienet arrestata f'żewġ okkażjonijiet, l-ewwel wara ż-żjara tal-President Tuneżin fl-isptar u t-tieni wara laqgħa li l-istess President kellu ma' omm u waħda minn ħut Tarek. Madanakollu, inħelset u ħuha qal li Hamdi nżammet mill-awtoritajiet biex jipproteġuha u mhux biss jinvestigawha.

Protesti[immodifika | immodifika s-sors]

Il-protesti kontra l-gvern li bdew f'Sidi Bouzid malajr infirxu fl-irħula l-oħra sakemm waslu anke f'Tuneż. Ir-rabja tal-poplu tant kienet kbira li fl-14 ta' Jannar il-President Ben Ali ħarab mal-familja tiegħu, wara 23 sena jmexxi l-pajjiż. Floku daħlet tmexxija ġdida imma ħafna ċittadini baqgħu jħossuhom injorati.

Meta Tarek ta n-nar lilu nnifsu huwa mhux biss firex il-protesti f'pajjiżi oħra, ewlenin fosthom l-Eġittu u l-Libja, imma anke wassal biex persuni oħra spiċċaw għamlu bħalu. Fl-Alġerija, ċertu Mohsen Bouterfif ukoll ta n-nar lilu nnifsu wara li laqgħa li kellu ma' sindku fit-13 ta' Jannar 2011 ma wasslitux biex isib impjieg u dar fejn jgħix. Fl-Eġittu, Abdou Abdel-Meneim Jaafar ukoll ta n-nar lilu nnifsu quddiem il-Parlament. U fl-Għarabja Sawdita, raġel ta' 65 sena miet wara li wkoll ta n-nar lilu nnifsu. Dan it-tip ta' aġir wasal ukoll fl-Ewropa fejn fil-11 ta' Frar 2011 Noureddine Adnane, bejjiegħ Marokkin tal-monti, ta n-nar lilu nnifsu f'Palermo wara li kellu l-oġġetti tiegħu konfiskati mill-pulizija. Missier ta' tliet itfal, Adnane miet l-għada kawża tal-ġrieħi li sofra.

Il-mod kif Tarek ta n-nar lilu nnifsu fakkar lil ħafna f'Jan Palach. Palach kien student d'dik li kienet iċ-Ċekoslovakkja li fl-1968 ħaraq lilu nnifsu biex jipprotesta kontra t-tmexxija komunista tal-pajjiż li snin wara nqasam fi tnejn, ir-Repubblika Ċeka u s-Slovakkja. Fil-fatt Tarek qiegħed jitqies bħala l-"Palach Għarbi".

Minn meta miet ritratt tiegħu twaħħal mal-monument tal-mużajk li hemm barra l-uffiċċju fejn ta n-nar lilu nnifsu u d-data ta' meta ġara dan l-inċident tpinġiet biż-żebgħa fuq divesi ħitan. Familjari u ħbieb tiegħu jiftakruh bħala bniedem sempliċi li ma kellux ħin biex isegwi l-futbol u l-mużika, li kien iħobb il-familja u li ried jiżżewweġ. Oħtu Basma ta' 16-il sena tgħid li mindu miet, il-familja spiċċat qisha ġisem bla ruħ. "Kien bniedem ġeneruż. Meta ġieli kien jirrabja miegħi, wara kien jiġi u jitlobni naħfirlu. Fil-ħin ħieles kien joqgħod id-dar mal-familja u l-ħolma tiegħu kienet li jarana mmorru l-università".