Jan Vermeer

Minn Wikipedija, l-enċiklopedija l-ħielsa
Jump to navigation Jump to search
Jan Vermeer
Cropped version of Jan Vermeer van Delft 002.jpg
Ħajja
Isem propju Johannes Vermeer
Twelid Delft (en) Translate, 31 Ottubru 1632
Nazzjonalità Repubblika tal-Pajjiżi l-Baxxi
Residenza Delft (en) Translate
Mewt Delft (en) Translate, 15 Diċembru 1675
Post tad-dfin Oude Kerk (en) Translate
Familja
Konjuga/i Catharina Bolenes (en) Translate
Edukazzjoni
Lingwi Olandiż
Okkupazzjoni
Okkupazzjoni pittur
kollezzjonista tal-arti
Post tax-xogħol Delft (en) Translate
Xogħlijiet importanti Djana u n-Ninfi
Il-Ġeografiku
Il-Qaħħaba
Qaddejja tferra' l-ħalib
Kristu fid-Dar ta' Marta u Marija
L-Astronomu
Tfajla tongħos
Tfajla bl-imsielet tal-ġawhar
Influwenzat minn Carel Fabritius (en) Translate, Gabriel Metsu (en) Translate, Dirck van Baburen (en) Translateu Leonaert Bramer (en) Translate
Moviment Pittura tas-Seklu tad-Deheb Olandiż
pittura Barokka
Moviment artistiku pittura tal-ġeneru
ritratt
Tfajla bl-imsielet tal-ġawhar,

Johannes Vermeer jew Jan Vermeer /jɑn vər'meˑɪ̯r/, (Delft, 31 ta' Ottubru 1632Delft, 15 ta' Diċembru 1675) kien pittur Olandiż.

Bijografija[immodifika | immodifika s-sors]

Qaddejja tferra' l-ħalib, Rijksmuseum, Amsterdam
L-astronomu, Mużew tal-Louvre, Parigi
Sinjorina mal-qaddejja, Frick Collection, New York
Mara taħdem il-bizzilla, Mużew tal Louvre, Pariġi
Tfajla bil-buqar tal-ilma, Metropolitan Museum of Art, New York
Triq ġo Delft, Rijksmuseum, Amsterdam
Suldat ma'tfajla titbissem, Frick Collection, New York

Ftit nafu fuq il-ħajja ta' Vermeer: bħala sorsi għandna biss xi reġistri, xi ftit dokumenti uffiċjali u kummenti ta' artisti oħra. Id-data tat-twelid ma nafuhiex eżatt, nafu biss li tgħammed fil-31 ta' Ottubru 1632 fil-knisja Protestanta ta' Delft. Missieru, Reynier Vermeer, kien nissieġ tal-ħarir tal-klassi nofsanija, li kien jinnegozja wkoll fix-xogħlijiet tal-arti. Ommu Digna, li kienet minn Antwerpen, iżżewġet lil Reynier fl-1615. Fl-1641 il-familja akkwistat lukanda jisimha Mechelen, isem ta' belt fil-Belġju, li kienet tinsab fl-inħawi ta' misraħ is-suq. Reynier barra x-xogħol ta' negozjant tal-arti u ta' nissieġ beda jaħdem ukoll ta' lukandier. Meta miet missieru, fl-1652, Joannes wiret il-lukanda u n-negozji tiegħu.

Minkejja li kien minn familja Protestanta, iżżewweġ tfajla Kattolika, Catherina Bolnes, f'April tal-1653. Barra d-differenzi reliġjużi, il-familja tal-mara kienet iżjed għanja minn dik ta' Vermeer. Jidher li hu kien ikkonverta qabel iż-żwieġ, għax it-tfal tagħhom ingħataw ismijiet ta' qaddisin Kattoliċi minflok tal-ġenituri. Barra minn hekk waħda mill-pitturi tiegħu l-Allegorija tal-fidi, tirrapreżenta l-fidi fl-Ewkaristija, imma ma nafux jekk din tirreferix għall-fidi tal-artista jew ta' min ordnaha.

Ftit wara it-tieġ, il-koppja marru joqogħdu ma' omm Catherina, Maria Thins, armla tat-tajjeb, li kienet fil-kwartier Kattoliku tal-belt. Vermeer baqa' jgħix hemm mal-familja ħajtu kollha. Maria kienet importanti fil-ħajja tal-pittur, l-ewwel tifla issemmiet għaliha u kienet tgħinu bi flusha sakemm hu għamel isem fid-dinja tal-arti. Johannes u martu kellhom b'kollox 14-il tifel u tifla li tlieta minnhom mietu qabel missierhom.

Il-karriera[immodifika | immodifika s-sors]

Beda l-apprendistat tiegħu fl-1647, forsi ma' Carel Fabritius. Fid-29 ta' Diċembru 1653, Vermeer sar membru tax-Xirka ta' San Luqa. Mir-reġistri ta' din l-għaqda ta' pitturi nafu li l-artista ma setax iħallas il-miżata tas-sħubija, u dan juri li kellu problemi finanzjarji. Wara s-sitwazzjoni ttejbet, Pieter Van Ruijven, wieħed miċ-ċittadini l-iżjed għonja sar patrun tiegħu u xtara ħafna pitturi minn għandu.

F-1662 Vermeer ġie elett kap tax-Xirka u baqa' f'din il-kariga għal xi snin, sinjal li kien meqjus bħala ċittadin rispettabbli. Però fl-1672 l-invażjoni tar-Repubblika Olandiża mill-Franċiżi ġabet kriżi finanzjarja gravi u nixfet għal kollox id-domanda għal oġġetti ta' lussu bħall-pitturi u, għalhekk in-negozju ta' Vermeer bħala artista u merkant tant mar għall-agħar li kellu jissellef.

Meta miet fl-1675. Lil martu u 'l uliedu, Vermeer ħallilhom ftit flus u ħafna dejn. F'dokument martu waħħlet fl-inkwiet tal-problemi ekonomiċi għal mewtu. Catherina talbet il-Kunsill tal-belt li jieħdu d-dar u l-pitturi bħala ħlas. Dsatax-il pittura baqgħu għand Catherina u Maria, u minn dawn ftit inbiegħu biex jitħallsu l-kredituri.

Teknika[immodifika | immodifika s-sors]

Vermeer kellu l-ħila jikseb kuluri trasparenti billi japplika punti qrib xulxin fuq it-tila, teknika magħrufa bħala pointillé, li m'għandniex inħawduha ma pointillisme. It-teknika tiegħu tagħti riżultati mill-iżjed vivaċi possibbli, b'effetti, fuq kollox tal-kulur, li hu kien jirriċerka b'interess kważi xjentifiku. Kien iqis is-suġġett bħala konvenjenza: "Il-pitturi ta' Vermeer huma fil-verità naturi mejtin bin-nies".[1]

M'hemmx disinji li żgur nistgħu nattribwuhom lill-artista u l-kwadri tiegħu ma tantx jagħtu ħjiel tal-metodi preparatorji li uża.

Fil-ktieb Secret Knowledge: Rediscovering the Lost Techniques of the Old Masters (Għarfien Sigriet: Riskoperta tat-Tekniki Mitlufa tal-Pitturi l-Kbar)[2], li kiteb il-pittur famuż Ingliż David Hockney fl-2001 (rivedut 2006), informat mill-ħafna studji li għamel dwar l-użu tal-istrumenti ottiċi fil-Pittura Fjamminga, l-awtur isostni li Vermeer, bħal ħafna pitturi oħra tal-epoka, kien jinqeda ħafna bil-camera oscura biex jiddefinixxi l-fiżjonomija eżatta tal-persunaġġi rrappresentati u l-pożizzjoni preċiża tal-oġġetti fil-kompożizzjoni tal-kwadri. Skont it-"teżi Hockney-Falco" (mill-isem tal-pittur u tal-fiżiku Amerikan Charles M. Falco, li għamluha famuża), l-użu ta' dan l-istrument ottiku hu biżżejjed biex jiġġustifika in-nuqqas ta' disinji ta' tħejjija għal pitturi ta' preċiżjoni "fotografika" u fiżjonomika straordinarja ta' ħafna artisti Fjammingi, bħal Van Eyck, u wara tal-epoka barokka, bħal Caravaggio jew Velázquez, u appuntu ta' Vermeer. Imma fuq kollox, skont din it-teżi, l-użu tal-"camera oscura" tispjega wkoll xi wħud mill-effetti sorprendenti tad-dawl fil-kwadri ta' Vermeer, b'mod partikolari l-effetti kurjużi "mhux iffokati" li niltaqgħu magħhom f'xi kapolavuri tiegħu, fejn xi dettalji huma ffokati perfettament u oħrajn mhumiex, bħal effett tipiku li nsibu fit-teknika fotografika moderna.

Il-vivaċità estrema tal-kuluri fil-pitturi ta' Vermeer, li għadna naraw sal-lum, ġejja mill-kura kbira li ħa l-artista fit-tħejjija taż-żebgħa taż-żejt u fit-tfittxija għall-aħjar pigmenti li seta' jsib f'dik l-epoka. Bħala eżempju ta' dan hemm il-ħafna użu li għamel Vermeer tal-ikħal ultramarine, miksub mill-lapislazzuli, li kien iqum ħafna. Dan użah fil-pitturi kollha tiegħu mhux biss pur imma wkoll fl-isfumaturi tal-kuluri intermedji. Anki fis-snin meta kien fi stat finanzjarju ħażin ħafna, dan il-kulur li kien jiswa ħafna, baqa' jużah.[3]

Fix-xogħlijiet tiegħu allura insibu atmosfera eċċezzjonali. "Il-ħajja siekta tal-oġġetti tidher riflessa f'mera ċara; mill-firxa tad-dawl mal-ġewwieni dieħel mit-twieqi mbexxqin, mill-logħob tar-riflessi, mill-effetti tat-trasparenza, penombri u dawl minn wara..."[4]

Il-pitturi foloz[immodifika | immodifika s-sors]

Fil-bidu tas-seklu 200 kien hemm proliferazzjoni kbira fis-swieq tal-arti ta' pitturi ta' Vermeer foloz. Dawn kien qiegħed ipinġihom wieħed mill-iżjed falzaturi famużi tal-aħħar seklu, l-Olandiż Han van Meegeren. Dan il-falzatur ta' ħila kbira uża l-istess tekniki tal-pittura tal-artista biex ħoloq ħafna kwadri b'kompożizzjonijiet oriġinali għal kollox u rnexxielu jgħaddihom bħala xogħlijiet awtentiċi ta' Vermeer, tant li ħafna kollezzjonisti famużi u xi wħud mill-mużewijiet mill-iżjed importanti tal-Ewropa kisbu dawn il-kwadri għall-kollezzjonijiet tagħhom.[5]

Bla dubju dan il-fenomenu famuż għenu n-nuqqas stramb ta' sorsi dokumentali u ta' studji fil-fond tax-xogħlijiet u tal-figura tal-artista Olandiż, li sal-aħħar tas-seklu 19 kien intnessa u kważi ntilfet kull traċċja tal-istorja artistika tal-pittur. Il-kritika moderna ta' Vermeer bdieha l-istudjuż Franċiż Théophile Thoré-Bürger. Minn dan il-punt 'l hawn, il-figura tiegħu gawdiet attenzjoni dejjem tikber mill-kritiċi u mill-pubbliku li issa għandu fama internazzjonali.

Bibliografija[immodifika | immodifika s-sors]

  • Erik Larsen, Jan Vermeer: catalogo completo, Borgo S. Croce, Octavo, 1996. ISBN 88-8030-074-1
  • John Michael Montias, Vermeer: l'artista, la famiglia, la città, Torino: Einaudi, 1997. ISBN 88-06-12192-8
  • Roberto Diodato, Vermeer, Góngora, Spinoza - L'estetica come scienza intuitiva, Bruno Mondadori, 1997, 310 pagine, ISBN 88-424-9438-0
  • Norbert Schneider, Vermeer: 1632-1675: i sentimenti dissimulati, Koln, Taschen, 2001. ISBN 3-8228-0972-1
  • Anthony Bailey, Il maestro di Delft: storia di Johannes Vermeer, genio della pittura, Milano, Rizzoli, 2003. ISBN 88-17-87306-3
  • Liedtke, Walter (2009). The Milkmaid by Johannes Vermeer. New York: The Metropolitan Museum of Art. ISBN 978-1-58839-344-9
  • Liedtke, Walter A. (2001). Vermeer and the Delft School. Metropolitan Museum of Art. ISBN 978-0-87099-973-4
  • Kreuger, Frederik H. (2007). New Vermeer, Life and Work of Han van Meegeren. Rijswijk: Quantes. pp. 54, 218 and 220 give examples of Van Meegeren fakes that were removed from their museum walls. Pages 220/221 give an example of a non–Van Meegeren fake attributed to him. ISBN 978-90-5959-047-2
  • Schneider, Nobert (1993). Vermeer. Cologne: Benedikt Taschen Verlag. ISBN 3-8228-6377-7
  • Sheldon, Libby; Nicola Costaros (February 2006). Johannes Vermeer’s ‘Young woman seated at a virginal. The Burlington Magazine (vol. CXLVIII ed.) (1235).
  • Steadman, Philip (2002). Vermmeer's Camera, the truth behind the masterpieces. Oxford University Press. ISBN 0-19-280302-6
  • Wadum, J. (1998). "Contours of Vermeer". In I. Gaskel and M. Jonker. Vermeer Studies. Studies in the History of Art. Washington/New Haven: Center for Advanced Study in the Visual Arts, Symposium Papers XXXIII. pp. 201–223..
  • Wheelock, Arthur K., Jr. (1981,1988). Jan Vermeer. New York: Abrams. ISBN 0-8109-1737-8.

Filmografija[immodifika | immodifika s-sors]

  • A Zed & Two Noughts (1985), film dirett minn Peter Greenaway. L-istorja fiha għadd kbir ta' riferimenti għal Vermeer.
  • Girl with a Pearl Earring (2003), diretto minn Peter Webber, ibbażat fuq ir-rumanz bl-istess isem ta' Tracy Chevalier.
  • All the Vermeers in New York (1990), film dirett minn Jon Jost.
  • Brush with fate (2003), film televiżiv dirett minn di Brent Shields. Il-film isegwi l-ħajja ta' pittura immaġinarja ta' Vermeer hija u tgħaddi minn idejn diversi nies. Il-film hu bbażata fuq ir-rumanz Girl In Hyacinth Blue ta' Susan Vreeland,

Xogħlijiet kollha magħrufa jew attribwiti lil Vermeer[immodifika | immodifika s-sors]

Titlu Ġeneru Teknika Rimarki Daqs Data Nru[6] Kollezzjoni Nru tal-inventarju Xbieha
L-Allegorija tal-Fidi Allegorija żejt fuq it-tila 114,3 × 88,9 1671-1674 (ca.) 35 The Metropolitan Museum of Art, New York 32.100.18
Vermeer - Allegorie op het Geloof (1671-1674).jpg
L-Arti tal-Pittura Allegorija żejt fuq it-tila iffirmata 120 × 100 1665-1666 (ca.) 19 Kunsthistorisches Museum, Vjenna GG_9128
Jan Vermeer - The Art of Painting - Google Art Project.jpg
L-Astronomu Pittura tal-ġeneru żejt fuq it-tila iffirmata 51,5 × 45,5 1668 (iddatat) 27 Mużew tal-Louvre, Pariġi RF 1983-28
Jan Vermeer - The Astronomer.JPG
Kristu fid-dar ta' Marta u Marija Pittura ta' suġġett bibliku żejt fuq it-tila iffirmata 160 × 142 1654-1656 (ca.) 2 National Gallery of Scotland, Edinburgu NG 1670
Johannes (Jan) Vermeer - Christ in the House of Martha and Mary - Google Art Project.jpg
Il-Kunċert[7] Pittura tal-ġeneru żejt fuq it-tila iffirmata 72,5 × 64,7 1664-1667 (ca.) 20 Isabella Stewart Gardner Museum, Boston
Vermeer The Concert.jpg
Mara bil-kullana tal-ġawhar Pittura tal-ġeneru żejt fuq it-tila iffirmata 55 × 45 1662-1665 (ca.) 17 Staatliche Museen Preussischer Kulturbesitz, Gemäldegalerie, Berlin
Jan Vermeer van Delft 008.jpg
Mara taħdem il-bizzilla Pittura tal-ġeneru żejt fuq it-tila, imwaħħla fuq tavla iffirmata 24 × 21 1669-1670 (ca.) 32 Mużew tal-Louvre, Pariġi MI 1448
Jan Vermeer van Delft 016.jpg
Diana u sħaba Pittura b'suġġett mitoloġiku żejt fuq it-tila iffirmata 97,8 × 104,6 1653-1656 (ca.) 1 Mauritshuis, L-Aja
Vermeer - Diana and Her Companions.jpg
Ir-ruffjana Pittura tal-ġeneru żejt fuq it-tila iffirmata 143 × 130 1656 (daté) 4 Staatliche Kunstsammlungen, Gemäldegalerie Alte Meister, Dresden
Jan Vermeer van Delft 002.jpg
Mara bil-ljutu Pittura tal-ġeneru żejt fuq it-tila 51,4 × 45,7 1662-1665 (ca.) 14 The Metropolitan Museum of Art, New York 25.110.24
Vermeer - Woman with a Lute near a window.jpg
Mara liebsa l-ikħal taqra ittra Pittura tal-ġeneru żejt fuq it-tila 46,5 × 39 1662-1665 (ca.) 16 Rijksmuseum, Amsterdam C-251
Vermeer, Johannes - Woman reading a letter - ca. 1662-1663.jpg
Mara bil-miżien Pittura tal-ġeneru żejt fuq it-tila 42,5 × 38 1662-1665 (ca.) 18 National Gallery of Art, Washington 1942.9.97
Woman-with-a-balance-by-Vermeer.jpg
Tfajla bil-kappell aħmar Ritratt żejt fuq tavla iffirmata 23,2 × 18,1 1665-1666 (ca.) 28 National Gallery of Art, Washington 1937.1.53
Vermeer - Girl with a Red Hat.JPG
Il-ġeografu Pittura tal-ġeneru żejt fuq it-tila iffirmata 52 × 45 1669 (daté) 29 Städel Museum, Franfurt, Franza 1149
Jan Vermeer van Delft 009.jpg
Tfajla bil-buqar tal-ilma Pittura tal-ġeneru żejt fuq it-tila 45,7 × 40,6 1662-1665 (ca.) 15 The Metropolitan Museum of Art, New York 89.15.21
Jan Vermeer van Delft 019.jpg
Tfajla tikteb ittra Pittura tal-ġeneru żejt fuq it-tila iffirmata 45 × 39,9 1665-1666 (ca.) 24 National Gallery of Art, Washington 1962.10.1
A Lady Writing by Johannes Vermeer, 1665-6.png
It-tfajla bil-flawt Ritratt żejt fuq tavla attribué à JV 20 × 17,8 1665-1670 (ca.) 22 National Gallery of Art, Washington 1942.9.98
Jan Vermeer van Delft 020.jpg
It-tfajla bl-imsielet tal-ġawhar Ritratt żejt fuq it-tila iffirmata 44,5 × 39 1665-1667 (ca.) 23 Mauritshuis, L-Aja
Johannes Vermeer (1632-1675) - The Girl With The Pearl Earring (1665).jpg
Tfajla b'tazza nbid Pittura tal-ġeneru żejt fuq it-tila iffirmata 78 × 67 1659-1660 (ca.) 13 Herzog Anton Ulrich-Museum, Brunswick 316
Jan Vermeer van Delft 006.jpg
Qaddejja tferra' l-ħalib Pittura tal-ġeneru żejt fuq it-tila 45,45 × 40,6 1658-1661 (ca.) 10 Rijksmuseum, Amsterdam A-2344
VermeerMilkmaid.jpg
Lezzjoni tal-mużika Pittura tal-ġeneru żejt fuq it-tila iffirmata 73,3 × 64,5 1662-1664 (ca.) 21 Kollezzjoni tar-Reġina Eliżabetta II, Buckingham Palace, Londra RCIN 405346
Jan Vermeer van Delft 014.jpg
Lezzjoni tal-mużika interrotta Pittura tal-ġeneru żejt fuq it-tila 39,37 × 44,45 1658-1661 (ca.) 9 The Frick Collection, New York 1901.1.125
Vermeer Girl Interrupted at Her Music.jpg
L-ittra ta' mħabba Pittura tal-ġeneru żejt fuq it-tila iffirmata 44 × 38,5 1669-1670 (ca.) 26 Rijksmuseum, Amsterdam A-1595
Vermeer, Johannes - The Loveletter.jpg
Tfajla taqra ittra ħdejn it-tieqa Pittura tal-ġeneru żejt fuq it-tila traces de signature (?) 83 × 64,5 1657-1659 (ca.) 7 Staatliche Kunstsammlungen, Gemäldegalerie Alte Meister, Dresden
Jan Vermeer van Delft 003.jpg
Sinjorina mal-qaddejja Pittura tal-ġeneru żejt fuq it-tila 90,17 × 78,74 1666-1667 (ca.) 25 The Frick Collection, New York[8] 1919.1.126
Vermeer Lady Maidservant Holding Letter.jpg
Suldat ma' tfajla titbissem Pittura tal-ġeneru żejt fuq it-tila 50,48 × 46,04 1657 (ca.) 6 [The Frick Collection, New York 1911.1.127
Jan Vermeer van Delft 023.jpg
Ritratt ta' tfajla Ritratt żejt fuq it-tila 44,5 × 40 1665-1674 (ca.) 36 The Metropolitan Museum of Art, New York
Vermeer-Portrait of a Young Woman.jpg
L-isqaq Veduta żejt fuq it-tila iffirmata 54,3 × 43,5 1657-1661 (ca.) 12 Rijksmuseum, Amsterdam A-2860
Jan Vermeer van Delft 025.jpg
Santa Prassida Pittura b'suġġett reliġjuż żejt fuq it-tila iffirmata 101,6 × 82,6 1655 (daté) 3 Barbara Piasecka Johnson Collection
Vermeer saint praxedis.jpg
Mara bilqiegħda mal-ispinetta Pittura tal-ġeneru żejt fuq it-tila iffirmata 51,5 × 45,5 1670-1675 (ca.) 37 National Gallery, Londra NG2568
Jan Vermeer van Delft 005.jpg
Mara bilwieqfa ħdejn l-ispinetta Pittura tal-ġeneru żejt fuq it-tila iffirmata 51,7 × 45,2 1670-1673 (ca.) 30 National Gallery, Londra NG1383
Jan Vermeer van Delft - Lady Standing at a Virginal - National Gallery, London.jpg
Mara tikteb ittra mal-qaddejja Pittura tal-ġeneru żejt fuq it-tila iffirmata 71,1 × 58,4 1670-1671 (ca.) 33 National Gallery of Ireland, Dublin, Irlanda
DublinVermeer.jpg
Mara ddoqq il-kitarra Pittura tal-ġeneru żejt fuq it-tila iffirmata 53 × 46,3 1669-1672 (ca.) 34 Kenwood House, Londra
Jan Vermeer van Delft 013.jpg
Tfajla bilqiegħda ma' virġinal[9] Pittura tal-ġeneru żejt fuq it-tila 25,2 × 20 1670 (ca.) 31 Kollezzjoni privata
Vermeer virginal.jpg
Tfajla rieqda Pittura tal-ġeneru żejt fuq it-tila iffirmata 87,6 × 76,5 1656-1657 (ca.) 5 The Metropolitan Museum of Art, New York
Vermeer young women sleeping.jpg
Tazza nbid Pittura tal-ġeneru żejt fuq it-tila 65 × 77 1658-1661 (ca.) 8 Gemäldegalerie, Berlin
Jan Vermeer van Delft 018.jpg
Veduta ta' Delft Veduta żejt fuq it-tila iffirmata 98,5 × 115,7 1660-1661 (ca.) 11 Mauritshuis, L-Aja
Vermeer-view-of-delft.jpg

Referenzi[immodifika | immodifika s-sors]

  1. ^ Ernst Gombrich, La storia dell'arte, tr. Maria Luisa Spaziani, 1ª ed. Torino, Einaudi, 1966; Milano, Phaidon Press, 2009. ISBN 978-0-7148-5722-0
  2. ^ Secret Knowledge: Rediscovering the lost techniques of the Old Masters (2006), Thames and Hudson, London, ISBN 0-500-28638-8
  3. ^ Silvia Danesi Squarzina, Vermeer, Firenze, Art e dossier Giunti, 1990. ISBN 88-09-76133-2
  4. ^ Le Garzantine, Arte, ed. 2002, pag. 1270.
  5. ^ Frank Wynne, Io ero Vermeer: ascesa e caduta del più grande falsario del ventesimo secolo, Milano, Ponte alle Grazie, 2007. ISBN 978-88-7928-881-1
  6. ^ Klassifikazzjoni skont l-ordni kronoloġika
  7. ^ Misruqa fil-lejl tat-18 ta' Marzu 1990, il-pittura qatt ma reġgħet instabet.
  8. ^ Pittura misruqa u misjuba darbtejn
  9. ^ L-attribuzzjoni ta' din il-pittura mhijiex ċerta

Ħoloq esterni[immodifika | immodifika s-sors]