Il-Merkant ta’ Venezja
Il-Merkant ta' Venezja (bl-Ingliż: The Merchant of Venice) hija traġikummiedja miktuba minn William Shakespeare, maħsuba li nkitbet bejn l-1596 u l-1598. Għalkemm fl-Ewwel Folju hija klassifikata bħala kummiedja, id-dramm hu magħruf l-iktar għax-xeni drammatiċi tiegħu, u għal Shylock u għad-diskors famuż 'Lhudi m'għandux għajnejn'. Famuż ukoll id-diskors ta' Portia fuq il-'kwalità tal-ħniena'. Minkejja li d-dramm mhuwiex imsemmi għalih, Shylock, huwa l-iktar karattru magħruf tad-dramm.
Werrej |
[editja] Sinopsi
Antonio, merkant Venezjan, jilmenta ma' sħabu fuq melankonija li ma setax ifisser. Ħabibu Bassanio għandu bżonn ħafna flus biex jista' jieħu lil Portia, tfajla għanja li kienet tgħix f'Belmonte. Bassanio jitlob lil Antonio jisilfu somma flus biex ikun jista' jivjaġġa kif jixraq għal għand Portia. Antonio ikun jixtieq imma ma jistax għax flusu huma kollha investiti f'numru ta' iġfna li għadhom ibaħħru.
Antonio jissuġġerixxi lil Bassanio jissellef mingħand wieħed mill-użuraj tal-belt u jsemmi lil Antonio bħala dak li jiggarantixxi l-flus lura tas-self. F'Belmonte, Portia tinsab imnikkta fuq it-testment ta' missierha li kien jistipula li hi kellha tiżżewweġ lir-raġel li jagħżel il-kaxxa t-tajba.
F'Venezja, Antonio u Bassanio ikellmu lil Shylock, użuraj Lhudi, biex jissellfu mingħandu. Shylock kellu lanżita antika għal Antonio u għall-Insara, li kienu ilhom jinsultawh lilu u lil-Lhud l-oħra ħabba l-użura, is-self ta' flus b'imgħax għoli, u għax Antonio kien jimmina n-negozju tiegħu billi kien jislef mingħajr imgħax. Antonio ma jiskużax ruħu, imma Shylock jislef xorta lil Bassanio tlett elef dukat mingħajr interessi. Iżda Shylock iżid li jekk il-flus ma jintraddux, hu jkun intitolat għal libbra minn ġisem Antonio ("libbra laħam"). Minkejja t-twissijiet ta' Bassanio, Antonio jaċċetta għax it-tliet iġfna kienu se jġibu ġid tliet darbiet iktar. Il-qaddej ta' Shylock, Launcelot iħalli lil sidu biex imur jaħdem għal Bassanio, u bint Shylock, Jessica tippjana biex taħrab ma' ħabib ta' Antonio, Lorenzo. Wara lejl ta' festi, Bassanio u sieħbu Gratiano jitilqu għal Belmonte, fejn Bassanio kien qed jittama li jieħu lil Portia b'martu.
F'Belmonte, Portia tilqa' lill-Prinċep tal-Marokk, li ġie jipprova jiżżewwiġha imma jagħżel il-kaxxa tad-deheb li ma kinitx il-kaxxa t-tajba. F'Venezja, Shylock ikun infurjat li bintu ħarbet b'elfejn dukat u biċ-ċurkett ta' martu mejta, imma jifraħ li l-iġfna ta' Antonio kienu għerqu u dalwaqt seta' jitlob dak li ftiehem. F'Belmont, il-prinċep ta' Aragona ukoll iżur lil Portia imma jagħżel il-kaxxa tal-fidda.
Bassanio jasal għand Portia, jagħżel il-kaxxa taċ-ċomb bla ma jagħtiha ċans tgħidlu x'intgħażel qabel. Gratiano jieħu grazzja ma' Nerissa, il-qaddejja ta' Portia. Isir allura tieġ doppju. Jingħaqdu magħhom ukoll bla mistenni Lorenzo u Jessica. Iżda l-ferġ inqata' ħesrem kif waslet l-aħbar li Antonio kien tilef l-iġfna u ma setax jagħti l-flus lura lil Shylock. Bassanio u Gratiano imorru mill-ewwel Venezja biex jippruvaw isalvaw ħajjet Antonio. Portia tgħid lil Nerissa li huma se jmorru ukoll libsin ta' rġiel.
Shylock ma jkun irid bl-ebda mod jeħles lil Antonio, u l-kwistjoni tispiċċa l-qorti. Id-Doġe ta' Venezja jgħid li ġab espert legali, li kienet Portia liebsa ta' avukat raġel. Portia titlob lil Shylock juri ħniena, imma hu jibqa' jinsisti għal libbra laħam minn Antonio. Bassanio joffri lil Shylock id-doppju tal-flus li kellu jtih, imma Shylock jinsisti li jsir kif miktub.
Portia teżamina l-kuntratt u ssib li kien jorbot. Shylock ifaħħar għerfha iżda meta jasal il-waqt mistenni, Portia tfakkru li dan jista' jagħmlu bla ma joħroġ demm minn Antonio għax il-kuntratt ma kienx jintitolah għad-demm. Malajr malajr, Shylock jaċċetta li jieħu l-flus ta' Bassanio minflok, iżda Portia tinsisti li Shylock jieħu dak li hemm miktub jew xejn affattu. Portia tgħidlu li huwa ħati li ppjana l-qtil ta' ċittadin Venezjan, u dan kien ifisser li ried jagħti nofs il-propjetà tiegħu lill-Istat u n-nofs l-ieħor lil Antonio. Id-Doġe jieħu biss multa flok il-propjetà ta' Shylock u Antonio ukoll jaħfirlu b'żewġ kundizzjonijiet: li Shylock isir Nisrani, u li jħalli fit-testment il-propjetà kollha tiegħu lil Lorenzo u Jessica. Shylock jaċċetta.
Bassanio, li ma kienx għaraf it-travestiment ta' Portia jagħtiha ċ-ċurkett li hu kien wegħedha li mhu se jtih lil ħadd. Gratiano jagħmel l-istess ma' Nerissa, li kienet libset ta' skrivana ta' Portia. Iż-żewġ nisa jmorru lura Belmonte, fejn isibu lil Lorenzo u Jessica jiddikjaraw imħabbithom fid-dawl tal-qamar.
Meta Bassanio u Gratiano jirritornaw l-għada, in-nisa tagħhom jakkużawhom li ċ-ċrieket tagħhom tawhom lil ħaddieħor. Iżda mbagħad jgħidulhom x'kien ġara fil-fatt. Lorenzo u Jessica jifirħu b'dak li wirtu minn Shylock, u tasal ukoll l-aħbar li l-iġfna ta' Antonio kienu waslu lura.
[editja] Temi Ewlenin
[editja] Egoiżmu Versus Imħabba
Mal-ewwel daqqa t'għajn, id-differenza bejn il-karattri Insara u Shylock tidher li hi li l-Insara jivvalorizzaw iktar ir-relazzjonijiet umani min-negozju, filwaqt li Shylock jimpurtah biss mill-flus. Merkanti bħal Antonio isellfu l-flus bla imgħax u jirriskjaw ħajjithom għal min iħobbu, filwaqt li Shylock jiddispra għax tilef il-flus u joħroġ fit-triq jgħajjat, “O, id-dukati tiegħi! O, binti!” (Att II, Xena VIII). Qisu jidher li għalih flusu jiswew daqs bintu. Iżda mbagħad Shylock f'Att III, Xena I, iweġġa' iktar bil-fatt li bintu serqitlu ċurkett li kienet tatu martu qabel ma mietet milli għall-valur monetarju taċ-ċurkett. Il-fatt li ried libbra laħam u mhux flus juri li l-mibegħda li kellu lejn ċerti nies kienet ikbar mix-xeħħa. L-Insara Portia u Bassanio isiru jħobbu lil xulxin, iżda fil-bidu Bassanio jfittixha għax ikollu tilja dejn u jkollu bżonn flusha. Bassanio jgħid Antonio biex iħares lejn il-flus li sellfu bħala investment, kwistjoni ta' negozju iktar milli ta' mħabba. Finalment, Shylock jistqarr b'mod elokwenti li l-Lhud huma bnedmin daqs kemm huma l-Insara, imma l-Insara bħal Antonio jobogħdu lil-Lhud għas-sempliċi fatt li huma Lhud. Il-karattri Insara jitkellmu iktar minn imħabba u ħniena iżda mhumiex dejjem konsistenti fil-mod kif juru dawn il-kwalitajiet.
