Enriku VIII tal-Ingilterra
Enriku VIII (28 Ġunju, 1491 - Jannar 28, 1547) kien Re tal-Ingilterra mill-1509 sa mewtu. Hu magħruf l-iżjed aħjar għax-xiżma mill-Papa u l-Knisja Kattolika u għax iżżewweġ sitt nisa wara xulxin.
Enriku twieled fil-Palazz ta' Greenwich u kien it-tieni iben ta' Enriku VII tal-Ingilterra u Eliżabetta ta' York. Huwa kellu ħuh wieħed, Arturu, il-Prinċep ta' Wales, u żewġ aħwa bniet, Margerita u Marija. Arturu kellu jilħaq re wara l-mewt ta' missierhom, iżda Arturu miet qabel missieru, u Enriku sar l-ewwel wieħed fil-linja għall-tron. Enriku imbagħad iżżewweġ l-armla ta' Arturu, Katerina ta' Aragona.
Żogħżija [editja]
Missier u omm, Enriku VII u Eliżabetta ta' York, ma tantx kellhom x'jaqsmu ma' wliedhom. Enriku kellu l-impjegati u l-menestrelli tiegħu, u buffu jismu John Goose. Kellu wkoll tifel li kien jissawwat minnfloku meta kien jagħmel xi ħaġa ħażina. Il-Prinċep Enriku kien iħobb il-mużika u kien jinqala' ħafna fiha. Meta kellu 10 snin kien jaf idoqq ħafna strumenti, fosthom il-fifra, l-arpa, il-vjola u t-tnabar. Enriku VIII kien ukoll studjuż, lingwista, mużiċista u atleta meta kien għadu żgħir. Huwa jaf jitkellem sewwa bil-Latin, bil-Franċiż u bl-Ispanjol. Kellu l-aħjar għalliema u tgħallem il-ġostra, il-qaws u snajja militari oħra. Enriku kien reliġjużi ħafna. Ħuh il-kbir, Arturu, iżżewweġ lill-Prinċipessa Spanjola, Catalina de Aragon, meta kellu 15-il sena. Arturu miet ftit xhur wara t-tieġ tiegħu bit-tuberkulożi, iżda xi wħud jgħidu miet bil-pesta.
Wara li miet ħuh, Enriku VIII sar ħabib ħafna ma' Catalina de Aragon. Wara żżewweġha. Kellhom xi problemi biex jiżżewġu billi fil-ktieb ta' Levitku 21, insibu "Min jiżżewweġ lill-mara ta' ħuh ikun għamel ħaġa moqżieża, għax ikun kixef l-għera ta' ħuh, u jibqa' bla wlied." Għalhekk Katarina kellha taħlef li ż-żwieġ ma' Arturu ma kienx ikkonsomat.
Iż-żagħżugħ Enriku VIII issa kien l-eredi għat-tron. Filwaqt li missieru kien ħaj kien mgħases ħafna billi r-Re kien imħasseb fuq is-siġurtà tal-eredi maskili waħdieni tiegħu. Enriku seta' joħroġ barra minn bieb privat biss, u mbagħad kien jarah minn nies speċjalment appuntati. Ħadd ma seta'jitkellem lil Enriku. Hu kien iqatta' ħafna mill-ħin tiegħu f'kamartu, li d-dħul għaliha kien mill-kamra tas-sodda ta' missieru. Enriku qatt tkellem fil-pubbliku, ħlief jbiex titwieġeb xi mistoqsija ta' missieru. Kien irażżan il-personalità entużjasta tiegħu fl-okkażjonijiet pubbliċi għax kien jibża' mill-għadab ta' missieru. Missieru ma tantx ħarrġu għar-rwol futur tiegħu bħala re, u kien jafda ħafna fil-kunsillieri tiegħu fl-ewwel snin tar-renju. Fl 1509, Enriku VII miet bit-tuberkulożi u ibnu sar ir-Re Enriku VIII. Kellu 18-il sena meta ġie nkurunat re u Katerina ġiet inkurunata reġina konsorti.
Ir-renju [editja]
 |
 |
|
|
Anne Boleyn, madwar 1534 (xellug) u Jane Seymour, pittura ta' Hans Holbein iż-żgħir, 1536-1537 (lemin)
|
||
</noinclude>
Il-ġrajja l-aktar importanti fl-Ingilterra matul ir-renju ta' Enriku kienet il-bidla tar-reliġjon tal-pajjiż. Billi l-ewwel mara tiegħu, Katerina ta' Aragona, kellhom biss tifla waħda, u ma kellu l-ebda ulied subien bħala eredi tiegħu, Enriku talab lill-Papa biex jagħtuhom divorzju. Il-Papa ma ridx. Karlu V, l-Imperatur Ruman Imqaddes li kien qawwi ħafna kien in-neputi ta' Katerina. Barra minn hekk, il-familja ta' Katerina kienet tiggverna Spanja, li kienet l-akbar pajjiż Kattoliku. Enriku imbagħad għażel ġdid Arċisqof ta' Canterbury ġdid, raġel jismu Thomas Cranmer. Enriku kien jaf li Cranmer jagħmel dak li jgħidlu, u Cranmer qabel li Enriku jista' jkollu divorzju minn ma' Katerina. Il-Papa tant irrabja li skomunika lil Enriku. Enriku pattihielu u fl-1534 għadda l-"Att tas-Supremazija", li bih ir-Re, mhux il-Papa, kien il-kap tal-knisja fl-Ingilterra. Imbagħad ġiegħel lill-qassisin u l-isqfijiet kollha jaċċettwh bħala l-mexxej il-ġdid. Kull min irrifjuta ġie kkastigat.
Wara Enriku ġiegħel lill-patrijiet u s-sorijiet iħallu l-monasterji u l-kunventi u ta l-ġid u l-art tagħhom lil dawk li kienu jappoġġjawh. Il-parti l-kbira minn dawk lin ingħataw l-art u l-flus kienu Protestanti. Din il-ġrajja jsibuha fl-istorja tal-Ingilterra bħala d-"Dissoluzzjoni tal-monasterji".
Wara d-divorzju minn Katerina ta' Aragon, Enriku VIII iżżewweġ lil Anne Boleyn, li kienet iżgħar minn Katerina u kien għad jista' jkollha t-tfal. Meta Anne, bħal Katerina, kellha tifla biss u l-ebda tifel, Enriku ried jeħles minnha. Thomas Cromwell, il-ministru l-iżjed fidil lejh, għenu biex jagħmel hekk billi sab nies li xehdu li kellha maħbubin oħra u li kienet saħħara. Anne ittellgħet quddiem il-qorti li sabha ħatja u ordan li tmut bil-qtugħ tar-ras. Wara mewtha Enriku beda jfittex mara oħra.
It-tielet mara ta' Enriku kienet Jane Seymour. Ma damitx ma wellditlu tifel li semmew Edwardu. Enriku kien ferħan ħafna imma wra ftit jiem, Jane mietet. Enriku kien iħobbha ħafna tagħha u qatt tilef għal kollox in-niket tal-ma ltqajna madwar dwejjaq tiegħu fil-mewt tagħha. Tilef l-interess f'kollox u ħxien. Irrabja ma' Thomas Cromwell meta dan issuġġerixxa li għandu jerġa' jiżżeweġu wara l-mewt ta' Jane.
Wara xi ftit, Henry bidel il-ħsieb. Billi kellu iben biss, deherlu li aħjar jerġa' jiżżewweġ, u qabel li jiżżewweġ lil Anne ta' Cleves, prinċessa Ġermaniża. Meta Anne waslet l-Ingilterra, Enriku ma rahiex sabiħa daqs kemm kient fir-ritratti li kien ra, u ma kienx kuntent biha. Anne ukoll ma kienitx kuntenta, u qablet li jsir divorzju bejniethom wara ftit xhur biss. Sadattant Enriku tefa' għajnejh fil-qorti bl-isem ta' Catherine Howard, u ħaseb t hi jista li tkunlu mara tajba. Catherine Howard kienet il-kuġina tat-tieni mara ta' Enriku, Anne Boleyn. Enriku u Catherine iżżewwġu fl-1540, iżda Catherine kienet ħafna iżgħar minn Enriku u ma damitx ma xebgħet u bdiet tifflirtja ma' rġiel oħra. Meta kienu miżżewġin għal ftit aktar minn sena, Enriku sab li Catherine kellha affari ma' xi ħadd ieħor. Instabet ħatja ta' tradiment u ġiet esegwita, bħalma kienet Anne Boleyn kien ftit snin qabel.
 |
 |
|
|
Catherine Howard, minjatura ta' Hans Holbein iż-żgħir, 1540 (xellug) u Catherine Parr (lemin)
|
||
</noinclude>
Is-sitt u l-aħħar mara ta' Enriku kien jisimha Catherine Parr. Kienet mara ta' bejn tletin u erbgħin sena li kienet diġà żżewġet darbtejn. L-ewwel żewġ irġiel tagħha kienu ħafna ikbar minnha, u tnejn kienu mejtin. Enriku ħaseb li hi tkun iżjed bil-għaqal u leali min-nisa l-oħra li kellu, u ġara li kellu raġun. Catherine Parr baqgħet miżżewġa 'l Enerkiu għal iżjed minn tliet snin, sakemm miet, imma ma kellhomx tfal.
Wara li ddivorzja 'l Katerina ta' Aragona, enriku beda jbati minn ħafna mard, u qatt ma ġie f'tiegħu għal kollox. Miet fit-28 ta' Jannar 1547 u ndifen fil-Kastell ta' Windsor. enriku kien missier żewġ irġejjen u re. Dawn kienu Marija I tal-Ingilterra, Eliżabetta I tal-Ingilterra, and Edwardu VI tal-Ingilterra. Ħadd minnhom ma kellu wlied.
Iżjed Informazzjoni [editja]
- Ives, E. W. "Henry VIII (1491–1547)", f' The Oxford Dictionary of National Biography (2004).
- Pollard, A. F. Henry VIII (1905) 470 pp; edizzjoni online
- Rex, Richard. Henry VIII and the English Reformation. (1993). 205 pp.
- Ridley, Jasper. Henry VIII. (1985). 473 pp.
