Utent:CeylonChingu/Lupus
| Lupus | |
|---|---|
 | |
| Young woman with the typical butterfly rash found in lupus | |
 | |
| Pronunciation | |
| Specialty | Rheumatology |
| Symptoms | Painful and swollen joints, fever, chest pain, hair loss, mouth ulcers, swollen lymph nodes, feeling tired, red rash[1] |
| Usual onset | 15–45 years of age[1][2] |
| Duration | Long term[1] |
| Causes | Unclear[1] |
| Diagnostic method | Based on symptoms and blood tests[1] |
| Medication | NSAIDs, corticosteroids, immunosuppressants, hydroxychloroquine, methotrexate[1] |
| Prognosis | 15 year survival ~80%[3] |
| Frequency | 2–7 per 10,000[2] |
Lupus, teknikament magħruf bħala lupus eritematosu sistemiku ( SLE ), huwa marda awtoimmuni fejn is- sistema immunitarja tal-ġisem tattakka bi żball tessut b'saħħtu f'ħafna partijiet tal-ġisem. Is-sintomi jvarjaw bejn in-nies u jistgħu jkunu ħfief għal severi.[1] Sintomi komuni jinkludu ġogi bl-uġigħ u minfuħin, deni, uġigħ fis-sider, telf ta’ xagħar, ulċeri fil-ħalq, limfonodi minfuħin, sensazzjoni ta’ għeja, u raxx aħmar li jkun l-aktar komuni fuq il-wiċċ.[1] Spiss ikun hemm perjodi ta’ mard, imsejħa aggravamenti, u perjodi ta’ remissjoni li matulhom ikun hemm ftit sintomi.[1]
Il-kawża mhix ċara. Huwa maħsub li jinvolvi l-ġenetika flimkien ma' fatturi ambjentali.[4] Fost tewmin identiċi, jekk wieħed minnhom ikun affettwat, hemm ċans ta’ 24% li l-ieħor ikun affettwat ukoll.[1] L-ormoni sesswali femminili, id-dawl tax-xemx, it-tipjip, in-nuqqas ta’ vitamina D, u ċerti infezzjonijiet huma wkoll maħsuba li jżidu r-riskju.[4] Il-mekkaniżmu jinvolvi rispons immuni minn awtoantikorpi kontra t-tessuti ta’ persuna stess.[1] Dawn huma l-aktar komuni antikorpi antinukleari u jirriżultaw f'infjammazzjoni.[1] Id-dijanjosi tista’ tkun diffiċli u hija bbażata fuq taħlita ta’ sintomi u testijiet tal-laboratorju.[1] Hemm numru ta’ tipi oħra ta’ lupus eritematosu inkluż lupus eritematosu diskoid, lupus tat-trabi tat-twelid, u lupus eritematosu kutanju subakut.[1]
M'hemm l-ebda kura. It-trattamenti jistgħu jinkludu NSAIDs, kortikosterojdi, immunosuppressanti, idrossiklorokwina, u metotreksat.[1] Għalkemm il-kortikosterojdi huma effettivi malajr, l-użu fit-tul jirriżulta f'effetti sekondarji.[5] Il-mediċina alternattiva ma ntwerietx li taffettwa l-marda.[1] L-istennija tal-ħajja hija aktar baxxa fost in-nies bl-SLE.[6] L-SLE żżid b'mod sinifikanti r-riskju ta' mard kardjovaskulari, u din hija l-aktar kawża komuni ta' mewt.[4] Bit-trattament modern madwar 80% ta’ dawk affettwati jgħixu aktar minn 15-il sena.[3] In-nisa bil-lupus ikollhom tqaliet li huma ta’ riskju ogħla iżda fil-biċċa l-kbira tagħhom ikunu ta’ suċċess.[1]
Ir-rata ta' SLE tvarja bejn il-pajjiżi minn 20 sa 70 għal kull 100,000.[2] In-nisa fl-età li jista’ jkollhom it-tfal huma affettwati madwar disa’ darbiet aktar spiss mill-irġiel.[4] Filwaqt li l-aktar komuni jibda bejn l-etajiet ta' 15 u 45 sena, firxa wiesgħa ta' etajiet tista' tiġi affettwata.[2] Dawk ta’ dixxendenza Afrikana, Karibew, u Ċiniża huma f’riskju ogħla minn nies bojod.[4][2] Ir-rati tal-mard fid-dinja li qed tiżviluppa mhumiex ċari.[7] Lupus hija l-kelma Latina għal "lupu": il-marda ngħatat dan l-isem fis-seklu 13 għax kien maħsub li r-raxx jidher qisu gidma ta' lupu.[8]
Referenzi
[immodifika | immodifika s-sors]- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 http://www.niams.nih.gov/health_info/Lupus/default.asp. Parametru mhux magħruf
|archive-date=injorat (għajnuna); Parametru mhux magħruf|website=injorat (għajnuna); Parametru mhux magħruf|title=injorat (għajnuna); Parametru mhux magħruf|access-date=injorat (għajnuna); Parametru mhux magħruf|date=injorat (għajnuna); Parametru mhux magħruf|archive-url=injorat (għajnuna);|title=nieqes jew vojt (għajnuna) Mudell:Webarchive - 1 2 3 4 5 : 308–318. Ċitazzjoni journal għandha bżonn
|journal=(għajnuna);|title=nieqes jew vojt (għajnuna) - 1 2 The Cleveland Clinic Intensive Review of Internal Medicine (5 ed.). Lippincott Williams & Wilkins. 2012. p. 969. ISBN 9781451153309. Arkivjat mill-orġinal fl-7 January 2020. Miġbur 13 June 2016.
- 1 2 3 4 5 : 1878–88. Ċitazzjoni journal għandha bżonn
|journal=(għajnuna);|title=nieqes jew vojt (għajnuna) - ↑ : i100–i113. Ċitazzjoni journal għandha bżonn
|journal=(għajnuna);|title=nieqes jew vojt (għajnuna) - ↑ : 2108–15. Ċitazzjoni journal għandha bżonn
|journal=(għajnuna);|title=nieqes jew vojt (għajnuna) - ↑ : 2. Ċitazzjoni journal għandha bżonn
|journal=(għajnuna);|title=nieqes jew vojt (għajnuna) - ↑ Chabner, Davi-Ellen (2013). The Language of Medicine. Elsevier Health Sciences. p. 610. ISBN 978-1455728466. Arkivjat mill-orġinal fl-2020-01-07. Miġbur 2020-08-04.