Aqbeż għall-kontentut

Supra (festa)

Minn Wikipedija, l-enċiklopedija l-ħielsa
Tpinġija ta' supra tal-Georgia ta' Castelli.

Supra (bil-Georgian: სუფრა [supʰɾa]) hija festa tradizzjonali tal-Georgia u hija parti mill-kultura soċjali tal-pajjiż. Hemm żewġ tipi ta' supra: supra festiva (ლხინის სუფრა, [lxinis supʰra]), imsejħa keipi; u supra kiebja (ჭირის სუფრა, [tʃʼɪrɪs sʊpʰra]), imsejħa kelekhi, li ssir dejjem wara d-dfin.

It-tradizzjonijiet tas-supra, bħala parti importanti tal-kultura soċjali tal-Georgia, tniżżlu fil-lista tal-Wirt Kulturali Intanġibbli tal-Georgia fl-2017.[1]

Etimoloġija

[immodifika | immodifika s-sors]

Bil-lingwa tal-Georgia, "supra" litteralment tfisser "dvalja". Il-kelma ġiet mislufa mill-kelma Persjana sofre (li wkoll tfisser "dvalja"), li min-naħa tagħha ġiet mislufa fil-qedem mill-Għarbi (سفره).[2] Il-kelma Persjana ġiet mislufa wkoll bit-Tork (fost lingwi oħra) bħala sofra.[3] Il-qorti tal-Georgia f'Tiflis (illum il-ġurnata Tbilisi), li kienet tinsab fi ħdan ir-Renju ta' Kartli, kienet tinkorpora parti sostanzjali mill-prattiki ċerimonjali u mit-terminoloġija mit-tradizzjonijiet Safavidi matul it-tmexxija ta' żmien is-Safavidi; kien f'din l-epoka storika li t-terminu sab ruħu fil-vokabolarju tal-lingwa tal-Georgia.[4]

Storja

[immodifika | immodifika s-sors]
Il-ħbieb ta' Begos ta' Niko Pirosmani, pittura tas-snin 10 tas-seklu 20. Tamada b'kantsi (qarn) f'idu fil-mument li se jgħolli tazza f'keipi (supra kiebja).

Filwaqt li l-festini u x-xorb tal-inbid huma ddokumentati fix-xogħlijiet notevoli tal-letteratura tal-qorti tal-Georgia, pereżempju f'Il-Kavallier bil-Ġilda tal-Pantera u Amiran-Darejaniani, kif ukoll fir-rakkonti bikrin tal-ivvjaġġar, it-tradizzjoni li wieħed jgħolli tazza għal xewqat sbieħ bħalma jsir illum il-ġurnata ma kinitx teżisti f'dawk il-perjodi. It-termini bil-Georgian għal "wieħed li jgħolli tazza", jiġifieri tamada u t’olumbaši, rispettivament ta' oriġini Torka u Ċirkassjana (bit-Tork: tulumbaş), ma jidhrux fir-rekords storiċi qabel is-seklu 19. Barra minn hekk, it-terminu "supra" stess, b'referenza għal bankett, ma kienx għadu tfaċċa, mill-inqas bħala terminu b'referenza għall-festa; fit-traduzzjoni Medjevali bil-Georgian tal-ktieb ta' Ferdowsi Shahnameh ("Il-Ktieb tar-Rejiet"), supra tirreferi biss għal dvalja jew mejda tal-ikel, u tirrifletti s-sors Persjan tagħha, sofre, fit-test oriġinali. L-espressjonijiet bil-Georgian għal festini fiż-żminijiet pre-Ksaristi huma identifikati bħala nadimi u p’uroba (li oriġinat minn p’uri li tfisser "ħobż", li normalment tintuża b'referenza għal kull tip ta' ikel servut f'ikla).

L-istoriku John R. Perry isostni li l-oriġini tad-drawwa fil-Georgia u tat-terminu "supra" jaf imorru lura għall-influwenza eżerċitata mis-Safavidi tal-Iran. Il-membri tal-qorti Georgiani tas-shahs Safavidi ġew influwenzati mill-festini tax-xorb tas-Safavidi, imsejħa "sohbat" jew kumpanija, u l-bankett iktar formali, magħruf bħala "sofre", li kien jinkludi ritwal li kien isir mill-mastru taċ-ċerimonji, u b'hekk adattaw dawn l-elementi għall-użu domestiku tagħhom. Il-forma Safavidi tal-festini tax-xorb, ikkaratterizzati minn ritwali, issawret mill-impatt kulturali tan-nomadi tal-isteppi tal-Asja Interna, speċifikament il-popli Mongoli u Torok.[5] Perry jinnota li filwaqt li s-sofre Iranjana kontemporanja evolviet f'forma iktar ristretta, is-supra tal-Georgia żammet it-tradizzjonijiet tal-Asja Interna fir-reġjun tal-Kawkasu, u b'hekk isservi bħala legat dejjiemi tat-tmexxija Safavida. L-adattament Georgian tal-verżjoni Safavida min-naħa l-oħra jaf influwenzat il-prattika analoga Russa li wieħed jgħolli tazza, wara l-annessjoni Russa tal-Georgia.[6]

Skont il-filologu Levan Bregadze, l-iżjed okkorrenza bikrija tat-terminu bil-Georgian għal "wieħed li jgħolli tazza", sadγegrdzelo (li litteralment tfisser "b'xewaqt għal ħajja twila"), jaf tmur lura għal nofs is-seklu 19 f'poeżija ta' Grigol Orbeliani, ispirata mix-xogħol tal-poeta Russu Vasily Zhukovsky wara l-invażjoni tar-Russja min-naħa ta' Napuljun. Bregadze jsostni li l-verżjoni kontemporanja tas-supra tal-Georgia ssib l-għeruq tagħha fil-bidu tas-seklu 19, wara l-annessjoni Russa tal-Georgia, u sal-aħħar tas-seklu 19 saret mifruxa mat-territorju kollha li llum il-ġurnata jagħmel parti mill-Georgia.

L-ikliet pubbliċi kbar fil-Georgia qatt ma jsiru mingħajr supra; meta ma jkunx hemm imwejjed, is-supra ssir mal-art.

Regoli

[immodifika | immodifika s-sors]
Mejda kbira lesta għal supra f'ristorant tal-Georgia fi Tbilisi.

Ikunu xi jkunu d-daqs u t-tip, supra dejjem titmexxa minn tamada jew wieħed li jgħolli tazza għal xewqat sbieħ matul il-festa. It-tamada jiġi elett mill-mistednin tal-bankett jew jintgħażel mill-ospitant. Tamada ta' suċċess irid ikollu ħila retorika kbira u jkun kapaċi jikkonsma ammont kbir ta' alkoħol mingħajr ma juri sinjali ta' sakra.[7][8][9]

Waqt l-ikla, it-tamada jgħolli tazza għal xewqat sbieħ, u mbagħad jitkellem fit-tul dwar xi suġġett marbut max-xewqat sbieħ. Il-mistednin jgħollu t-tazzi tagħhom, iżda ma jixorbux. Wara li t-tamada jkun tkellem, iċ-ċerimonja tkompli, u kulħadd jgħolli tazza ġeneralment fid-direzzjoni kontra l-arloġġ (lejn il-lemin). Il-mistieden li jmiss li jkun jixtieq jitkellem jgħolli t-tazza tiegħu, iżommha ftit fl-għoli, u mbagħad jixrob minnha. Jekk xi mistieden ma jkunx jixtieq jitkellem, dan jista' jixrob mit-tazza tiegħu wara li xi kliem ikun laqtuh b'mod partikolari.

Meta wieħed jgħolli tazza għal xewqat sbieħ, ma hemm xejn ħażin li wieħed jibqa' jiekol, iżda t-taħdit imur kontra l-etikett. Ladarba kull min ikun jixtieq jitkellem dwar is-suġġett ikun għamel dan, it-tamada jerġa' jgħolli tazza għal xewqat sbieħ, u ċ-ċiklu jerġa' jibda mill-ġdid. Xi temi tradizzjonali popolari jinkludu xewqat sbieħ dwar Alla, il-Georgia, il-familja, Omm Alla, diversi qaddisin, il-ħbieb, l-antenati, eċċ. Is-suġġett ta' kull darba li wieħed jgħolli tazza għal xewqat sbieħ jiddependi mit-tamada, li għandu jkun kapaċi jadatta d-diskors tiegħu skont l-okkażjoni.

Meta wieħed jgħolli tazza għal xewqat sbieħ f'keipi, jintuża t-terminu sadghegrdzelo (bil-Georgian: სადღეგრძელო, [sadɣɛɡrdzɛlɔ]), filwaqt li meta wieħed jgħolli tazza għal xewqat sbieħ f'kelekhi, jintuża t-terminu shesandobari (bil-Georgian: შესანდობარი, [ʃɛsandɔbarɪ]).

Referenzi

[immodifika | immodifika s-sors]
  1. ↑ "UNESCO Culture for development indicators for Georgia (Analytical and Technical Report)" (PDF).
  2. ↑ Tuite, K. (2010). "The Autocrat of the Banquet Table: the political and social significance of the Georgian supra". In Vamling, K. (ed.). Language, History and Cultural Identities in the Caucasus. Papers from the conference, June 17-19 2005, Malmö University. Malmö: Dept. of International Migration and Ethnic Relations, Malmö University. pp. 9–35. ISBN 978-91-7104-088-6.
  3. ↑ "sofra". Nişanyan Sözlük (bit-Tork). Miġbur 2026-05-17.
  4. ↑ Perry, John R. (1996). "Persian during the Safavid Period: Sketch for an Etat de Langue". In Melville, Charles (ed.). Safavid Persia: The History and Politics of an Islamic Society. I.B. Tauris & Co Ltd. p. 277.
  5. ↑ Perry, John R. (2011). "Cultural currents in the Turco-Persian world of Safavid and post-Safavid times". In Mitchell, Colin P. (ed.). New Perspectives on Safavid Iran: Empire and Society. Routledge. pp. 87–88.
  6. ↑ Perry, John R. (2011). "Cultural currents in the Turco-Persian world of Safavid and post-Safavid times". In Mitchell, Colin P. (ed.). New Perspectives on Safavid Iran: Empire and Society. Routledge. p. 88.
  7. ↑ Mühlfried, Florian (2006). Postsowjetische Feiern: Das Georgische Bankett im Wandel (bil-Ġermaniż). Stuttgart: ibidem-Verlag.
  8. ↑ Manning, Paul (2012). Semiotics of Drink and Drinking. New York: Continuum. ISBN 9781441160188.
  9. ↑ Muehlfried, Florian (2008). "Sharing the same blood – culture and cuisine in the Republic of Georgia". Anthropology of Food (S3). doi:10.4000/aof.2342.
Miksub minn "https://mt.wikipedia.org/w/index.php?title=Supra_(festa)&oldid=330115"