Sebastia

Sebastia
Palestina
Amministrazzjoni
Pajjiż	Palestina
Reġjun	Xatt tal-Punent
Governorate of the State of Palestine	Governorat ta' Nablus
Ġeografija
Koordinati	32.27°N 35.18°E / 32.27; 35.18
Superfiċjenti	4.80 kilometru kwadru
Demografija

Sebastia (spelluta wkoll Sebastija; bl-Għarbi: سبسطية, b'ittri Rumani: Sabastiyah; bil-Grieg: Σεβαστή, Σεβάστεια, b'ittri Rumani: Sevasti, Sevasteia; bl-Ebrajk: סבסטיה, b'ittri Rumani: Sebastiya; bil-Latin: Sebaste) huwa villaġġ Palestinjan ta' madwar 3,205 abitant, li jinsab fil-Governorat ta' Nablus tal-Istat tal-Palestina, xi 12-il kilometru fil-Grigal tal-belt ta' Nablus.

Huwa maħsub li Sebastia huwa wieħed mill-eqdem postijiet abitati kontinwament fix-Xatt tal-Punent. Fis-seklu 9 Q.K., kien magħruf bħala Samarja, u ntuża bħala l-belt kapitali tar-Renju ta' Iżrael tat-Tramuntana sa ma nqerdet mill-Imperu Neo-Assirjan għall-ħabta tas-720 Q.K. Il-belt saret ċentru amministrattiv taħt it-tmexxija tal-Assirjani, tal-Babiloniżi u tal-Persjani. Matul il-perjodu Ruman bikri, il-belt tkabbret u ġiet iffortifikata minn Erodi l-Kbir, li bidel l-isem għal Sebastia f'ġieħ l-Imperatur Awgustu. Minn nofs is-seklu 4, il-belt ġiet identifikata mill-Kristjani u mill-Musulmani bħala l-post fejn indifen Ġwanni l-Battista, u l-qabar tiegħu jingħad li llum jagħmel parti mill-Moskea ta' Nabi Yahya. Il-belt inħakmet mill-Musulmani fis-seklu 7. Il-villaġġ attwali ta' Sebastia jospita għadd ta' siti arkeoloġiċi importanti.

Etimoloġija

Fi żmien il-qedem, il-belt ta' Sebastia kienet magħrufa bħala Shomron (bl-Ebrajk: שֹׁמְרוֹן, b'ittri Rumani: Šōmrôn), isem li oriġina mit-terminu Ebrajk שֹׁמֵר šōmēr, li jfisser "għassies". Il-belt bl-isem Ebrajk tal-qedem ta' Shomron iktar 'il quddiem tat isimha lir-reġjun ċentrali tal-Art ta' Iżrael madwar il-belt ta' Shechem (illum il-ġurnata Nablus). Bil-Grieg, Shomron saret magħrufa bħala Samarja.

Skont l-istoriku tas-seklu 1 Josephus, Erodi l-Kbir bidel isem il-belt għal Sebastia f'ġieħ l-Imperatur Ruman Awgustu. L-isem Grieg sebastos, "venerabbli", huwa traduzzjoni tal-epitet Latin augustus. L-isem tal-villaġġ modern jippreserva l-isem ta' Sebaste tal-perjodu Ruman.

Storja u arkeoloġija

Ornamenti mnaqqxin tal-avorju tas-sekli 9-8 Q.K.

Bejn it-880 u s-723/22 Q.K., Samarja kienet il-belt kapitali tar-Renju Iżraelit tat-Tramuntana, magħruf ukoll bħala Samarja f'ġieħ il-belt kapitali antika tiegħu. Taħt it-tmexxija twila 4 sekli tal-Mesopotamja (723/22-322 Q.K.), il-belt laħqet l-era tad-deheb tagħha, li reġa' kien il-każ taħt ir-Re Erodi (li rrenja fit-37-4 Q.K.).

Fuq it-tumbata arkeoloġika, l-arkeologi żvelaw diversi strutturi akbar u sejbiet iżgħar bħal bċejjeċ tal-fuħħar, mill-ewwel insedjament, li jmorru lura għal Żmien il-Bronż Bikri, mill-belt Iżraelita ta' Żmien il-Ħadid, u mill-perjodu Ellenistiku, mill-perjodu Ruman u mill-perjodu Biżantin. Fis-sit tal-villaġġ modern ta' Sebastiyeh qrib it-tumbata arkeoloġika, il-bċejjeċ tal-fuħħar ġew datati li jmorru lura għal Żmien ir-Rumani Aħħari u Żmien il-Biżantini, iżda anke l-perjodu Musulman Bikri, il-perjodu Medjevali (il-ġellieda tal-Kruċjati, l-Ajjubidi, eċċ.), il-perjodu Ottoman u l-perjodu modern.

Renju ta' Iżrael/Samarja

Il-fdalijiet tal-palazz irjali ta' Sebastia.

Fis-sekli 9 u 8 Q.K., Samarja kienet il-belt kapitali tar-Renju Iżrael tat-Tramuntana. Skont il-Bibbja bl-Ebrajk, Omri, is-sitt re ta' Iżrael (li rrenja fit-880–870 Q.K.), xtara għolja li kien sidha individwu (jew klan) jismu Shemer għal żewġ biċċiet (talenti) tal-fidda, u bena l-belt kapitali tagħha fuq il-quċċata wiesgħa tagħha, minflok Tirzah, it-tieni belt kapitali ta' Iżrael (1 Rejiet 16:24).

Skont xi studjużi Bibbliċi, l-iżjed referenza bikrija għal insedjament f'dan is-sit jaf kien ir-raħal ta' Shamir, li skont il-Bibbja bl-Ebrajk kien jospita lill-imħallef Tola fis-seklu 12 Q.K. (Imħallfin 10:1-2).

Jingħad li Omri ta d-dritt lill-Arameani biex "jagħmlu t-toroq f'Samarja" bħala sinjal ta' sottomissjoni (1 Rejiet 20:34). Dan x'aktarx li jfisser li kien ingħata permess lill-merkanti Arameani biex ikomplu jagħmlu l-kummerċ fil-belt. Dan jimplika l-eżistenza ta' popolazzjoni Arameana konsiderevoli, li sejħulha Shamerain.

Fis-720 Q.K., Samarja sfat f'idejn l-Imperu Neo-Assirjan wara assedju ta' 3 snin, u dan temm ir-Renju ta' Iżrael. Wara l-waqgħa tar-renju, Samarja saret ċentru amministrattiv taħt it-tmexxija Neo-Assirjana, Neo-Babiloniża u Akemenida (Persjana).

Saru bosta skoperti arkeoloġiċi importanti f'Samarja tal-qedem. Dawn kienu jinkludu palazz irjali Iżraelit li jmur lura għas-sekli 9 u 8 Q.K. Hawnhekk instabu 500 biċċa tal-avorju mnaqqax, u dan wassal biex xi studjużi jidentifikaw l-istruttura mal-"palazz imżejjen bl-avorju" msemmi fil-Bibbja (1 Rejiet 22:39).

L-Ostraka ta' Samarja, kollezzjoni ta' 102 ostraki miktubin bl-alfabett Paleo-Ebrajk ġiet żvelata minn George Andrew Reisner tal-Mużew ta' Harvard tal-Lvant Qarib tal-Qedem.

Perjodu Ellenistiku

It-teatru Ruman ta' Sebastia.

Samarja (Shomron) inħakmet minn Alessandru l-Kbir fit-331 Q.K. Curtius jirrapporta li Alessandru qered il-belt u keċċa lill-abitanti Samaritani wara li Andromachus, il-gvernatur tas-Sirja nqatel hemmhekk. Il-belt ġiet stabbilita mill-ġdid bħala kolonja militari Maċedonjana. Il-papiri ta' Wadi Daliyeh huma dokumenti li x'aktarx kienu tas-Samaritani li ġew eżiljati minn Alessandru, li qagħdu għall-kenn fl-għerien ta' dan il-wied, fejn bosta minnhomm mietu iktar 'il quddiem. Kien wara l-ħakma ta' Alessandru li l-isem tal-belt ġie Ellenizzat u sar Samarja.

Matul il-Gwerer ta' Diadochi, Samarja, li dak iż-żmien primarjament kienet forti insedjat mill-Maċedonjani, reġgħet inqerdet skont Josephus, li kkwota lil Polibju. Dan sar minn Tolomew I Soter meta ġie mġiegħel jarrendi s-sit lil Antigonus I Monophthalmus, li baqa' f'idejh għal żmien qasir qabel ma reġa' primarjament safa taħt it-tmexxija Tolemajka. Il-belt reġgħet inbniet u minn dak iż-żmien 'il quddiem ġiet popolata primarjament mill-Maċedonjani u mill-Sirjani-Feniċi Ellenizzati.

Perjodu tal-Makkabej

Mill-113 Q.K., il-Qassis Għoli Lhudi John Hyrcanus beda kampanja militari estensiva kontra Samarja. Hyrcanus qiegħed it-tmun tal-assedju ta' Samarja f'idejn uliedu s-subien Antigonus u Aristobulus. Is-Samaritani sejħu għall-għajnuna u eventwalment ingħataw 6,000 suldat mit-truppi ta' Antiochus IX Cyzicenus. Għalkemm l-assedju dam għal sena twila u diffiċli, Hyrcanus ma qatax qalbu. Fl-aħħar mill-aħħar Samarja ġiet megħluba u nqerdet. L-abitanti ta' Samarja saru skjavi. Malli ħakem l-eks reġjuni tas-Selewċidi, Hyrcanus implimenta poltika ta' inċitament biex il-popolazzjonijiet mhux Lhud jadottaw drawwiet Lhud.

Perjodu Ruman

Wara li Gneus Pompeo Manju reġa' bena r-raħal fit-63 Q.K., is-Samaritani Ellenizzati u d-dixxendenti tas-suldati Maċedonjani abitaw il-belt.

L-Imperatur Ruman Awgustu ta Samarja lill-Erodi l-Kbir, ir-re klijent Ruman tal-Ġudea, wara t-telfa ta' Antnin u Kleopatra. Erodi bena l-belt mill-ġdid fis-27 Q.K. u semmiha "Sebastia" f'ġieħ l-imperatur. Erodi bena żewġ tempji fil-belt: wieħed iddedikat lil Awgustu, li kien inbena fuq pjattaforma olzata fl-akropoli tal-belt; x'aktarx li kien influwenzat mill-Forum ta' Ċesri f'Ruma. It-tieni tempju ġie ddedikat lil Kore. Fil-belt inbena wkoll stadium kbir, li ġie insedjat minn 6,000 kolonjalista veteran, x'aktarx mhux Lhud, li ġġieldu spalla ma' spalla ma' Erodi u għenuh jaċċerta t-tron. Iktar 'il quddiem, fis-7 Q.K. u wara l-proċediment f'Berytus, Erodi ordna li uliedu subien Alessandru u Aristobulus IV jiġu ttrasportati lejn Sebastia u jiġu ġustizzjati u mgħallqa għal tradiment.

Teodożju II jikkolloka l-ġustizzjar ta' Ġwanni l-Battista minn Erodi f'Sebastia, filwaqt li Josephus jikteb li seħħ f'Machaerus fil-Lvant tax-xmara Ġordan. Skont it-tradizzjoni Kristjana bikrija, il-katavru tiegħu ndifen f'Sebastia, flimkien mal-profeti Elisha u Obadiah, u fforma grupp ta' qima madwaru u l-qabar qabel is-seklu 4 Q.K. Philostorgius u Rufinus ifakkru li Ġuljan l-Apostata (361–363) ta ordnijiet biex jinħarqu r-relikwi tal-profeti f'Sebastia, u li l-irmied ġie rkuprat minn patrijiet minn Ġerusalemm. Fis-sit tal-qabar inbniet knisja, li kien fiha l-fdalijiet tagħhom, u żarha Egeria fit-384.

Sebastia kienet saret ukoll is-sit ta' veskovat sa żmien il-Kunsill ta' Kalċedon fl-451, u kienet dipendenza tal-arċisqof ta' Ċesarija. John Rufus iddeskriva l-knisja u l-qabar tal-martri fil-512, u kiteb li Elisha u Ġwanni l-Battista ndifnu f'"żewġ twiebet miksijin bid-deheb u bil-fidda, u li quddiemhom kien hemm lampi dejjem imqabbdin bin-nar". Il-knisja u l-qabar tal-martri kienu għadhom jeżistu meta San Willibald żar is-sit fis-723, iżda sat-808, il-knisja ġiet irrapportata li "ġġarrfet" u kien baqa' biss il-qabar, x'aktarx minħabba t-terremot tal-Galilea tas-749. Fil-mużajk ta' Umm er-Rasas tidher din il-knisja fil-Knisja ta' San Stiefnu ta' Umm er-Rasas.

Perjodu Medjevali

Sebastia kienet is-sede tal-isqof fir-Renju ta' Ġerusalemm tal-ġellieda tal-Kruċjati. Tissemma fil-kitbiet ta' Yaqut al-Hamawi (1179–1229), il-ġeografu Sirjan, li jikkollokaha bħala parti mid-distrett militari ta' Filastin fil-provinċja tas-Sirja, xi jumejn bogħod minn dik il-belt, fid-Distett ta' Nablus. Huwa jikteb ukoll li: "Hemmhekk hemm l-oqbra ta' Żakkarija u Yahya, ibnu, u ta' bosta profeti u rġiel sagri".

Saladin żar Sebastia matul l-ispedizzjoni tiegħu fil-Palestina ċentrali fl-1184. Dak iż-żmien l-isqof ta' Sebastia ħeles 80 ħabsi Musulman biex jiżgura s-sikurezza tar-raħal.

Niccolò da Poggibonsi, patri Taljan li żar Sebaste fl-1347, kiteb li r-raħal kien jinsab fi stat ta' fdalijiet, u li kienu jgħixu hemmhekk "xi Saraċeni u ftit Samaritani".

Perjodu Ottoman

Sebastia skont l-Istħarriġ tal-Palestina tal-PEF li sar fl-1871–1877.

Sebastia ġie inkorporat fl-Imperu Ottoman fl-1517 flimkien mal-Palestina kollha, u fl-1596 deher fir-reġistri tat-taxxa bħala Nahiya ta' Jabal Sami, parti minn Sanjak Nablus. Il-villaġġ kellu popolazzjoni ta' 20 unità domestika u 3 għożżieba, kollha Musulmani. L-abitanti tal-villaġġ ħallsu t-taxxi fuq il-qamħ, ix-xgħir, l-għelejjel tas-sajf, is-siġar taż-żebbuġ, id-dħul okkażjonali, il-mogħoż u/jew il-ġarer tan-naħal; total ta' 5,500 akçe.

Skont l-esploratur Franċiż Victor Guérin, Sebastia kellu inqas minn elf abitant meta żar il-villaġġ fl-1870. Fl-1870/1871 (1288 AH), ċensiment Ottoman elenka l-villaġġ fin-nahiya (sottodistrett) ta' Wadi al-Sha'ir.

Fl-1882, l-Istħarriġ tal-Punent tal-Palestina tal-PEF iddeskriva lil Sebastia bħala "villaġġ kbir u li qed jiffjorixxi, magħmul minn djar tal-ġebel u tat-tajn, fuq l-għolja ta' Samarja tal-qedem. Il-pożizzjoni tiegħu hija waħda mill-ifjen; l-għolja hija għolja xi 400 sa 500 pied 'il fuq mill-wied fit-Tramuntana, u l-villaġġ huwa iżolat fuq kull naħa għajr il-Lvant, fejn teżisti roqgħa dejqa xi 200 pied 'l isfel mill-quċċata tal-għolja. Fil-quċċata hemm promontorju ċatt, u fit-tarf tal-Lvant tiegħu jinsab il-villaġġ; il-promontorju jestendi lejn il-Punent għal iktar minn nofs mil. Mill-promontorju titfaċċa għolja ogħla, fil-Punent tal-villaġġ, u minnha wieħed jista' jitpaxxa b'veduta mill-ifjen saħansitra sal-Baħar Mediterran. L-għolja kollha tikkonsisti minn ħamrija ratba, u hija mtarrġa sal-quċċata nett. Fit-Tramuntana ma fihiex veġetazzjoni u għandha lewn abjad, b'xaqlibiet weqfin, u ftit siġar taż-żebbuġ; teżisti speċi ta' daħla mal-ġenb tagħha, magħmula kollha minn raba' agrikolu, b'siġar daqsxejn iktar baxxi. Fin-Nofsinhar hemm għalqa mill-isbaħ tas-siġar taż-żebbuġ, b'raba' mtarraġ li jiksi għalkollox il-ġnub tal-għolja, u roqgħa żgħira ta' raba' mtarraġ fil-beraħ, għat-tkabbir tax-xgħir, lejn il-Punent u fil-quċċata. Il-villaġġ innifsu huwa mibni bl-addoċċ u modern, bi fdalijiet tal-Katidral ta' San Ġwann tal-ġellieda tal-Kruċjati lejn il-Majjistral.

Kartolina tal-ħabta tal-1925 bil-kolonni ta' Sebastia.

Hemm sarkofagu mat-triq lejn il-Grigal, iżda sa issa ma ġewx innutati oqbra mħaffrin fil-blat fuq l-għolja, għalkemm jaf huma moħbijin taħt ir-raba' attwali. Hemm ċimiterju kbir ta' oqbra mħaffrin fil-blat lejn it-Tramuntana, fuq in-naħa l-oħra tal-wied. L-inħawi ta' Samarja għandhom provvista tajba tal-ilma. Fix-xhur ta' Lulju u Awwissu tal-1872 instabet nixxiegħa fil-wied fin-Nofsinhar tal-għolja, ġejja mill-fawwara ta' Ain Harun, li tipprovdi l-ilma tax-xorb, u ftit ilma jiġi ddevjat minnha għal mitħna żgħira. Taħt il-fawwara hemm ġonna bil-ħxejjex. Lejn il-Lvant hemm fawwara oħra msejħa Ain Kefr Ruma, u l-wied hawnhekk huwa mimli bl-ilma għal parti mis-sena, filwaqt li jeżistu fawwariet oħra iktar 'il fuq. L-inħawi tat-tfesdiq tal-villaġġ jinsabu fil-promontorju, fil-Majjistral tad-djar. L-abitanti huma kemxejn fuq tagħhom bħala karattru, u milli jidher huma għonja u sidien ta' artijiet tajbin ħafna. Hemm ukoll isqof Grieg, li madankollu mhux residenti; il-maġġoranza tal-abitanti huma Musulmani, iżda hemm uħud li huma Kristjani Ortodossi Griegi".

Bejn l-1915 u l-1938, Sebastia kien moqdi minn żewġ stazzjonijiet tul il-linja ferrovjarja ta' Afula–Nablus–Tulkarm tal-Wied ta' Jezreel: l-istazzjon ta' Mas'udiya f'salib it-toroq, madwar 1.5 kilometru lejn il-Punent tal-villaġġ, u l-istazzjon ta' Sabastiya, madwar 1.5 kilometru lejn in-Nofsinhar.

Is-sit ġie skavat għall-ewwel darba mill-Ispedizzjoni ta' Harvard, li inizjalment ġiet immexxija minn Gottlieb Schumacher fl-1908 u mbagħad minn George Andrew Reisner fl-1909 u fl-1910; bl-assistenza tal-arkitett C.S. Fisher u D.G. Lyon.

Perjodu tal-Mandat Brittaniku

Żewġ stazzjonijiet ferrovjarji li ma baqgħux jintużaw qrib Sebastia fl-1942.

Fiċ-ċensiment tal-Palestina tal-1922, imwettaq mill-awtoritajiet tal-Mandat Brittaniku, Sabastia kellu popolazzjoni ta' 572 ruħ; 10 Kristjani u 562 Musulman. Il-popolazzjoni kibret fiċ-ċensiment tal-1931 għal 753 ruħ; 2 Lhud, 20 Kristjan u 731 Musulman, f'total ta' 191 dar.

Fl-istatistika tal-1945, il-popolazzjoni ta' Sebastia kienet ta' 1,020 ruħ; 980 Musulman u 40 Kristjan, b'5,066 dunam ta' art, skont stħarriġ uffiċjali tal-art u tal-popolazzjoni. Minn din l-art, 1,284 dunam kienu pjantaġġuni u art irrigabbli, 3,493 dunam kienu jintużaw għaċ-ċereali, filwaqt li 90 dunam kienu art bil-bini.

It-tieni spedizzjoni kienet magħrufa bħala l-Ispedizzjoni Konġunta, konsorzju ta' ħames istituzzjonijiet immexxi minn John Winter Crowfoot bejn l-1931 u l-1935; bl-assistenza ta' Kathleen Mary Kenyon, Eliezer Sukenik u G.M. Crowfoot. L-istituzzjonijiet ewlenin kienu l-Iskola Brittanika tal-Arkeoloġija f'Ġerusalemm, il-Fond għall-Esplorazzjoni tal-Palestina u l-Università Ebrajka. Fis-snin 60 tas-seklu 20 twettqu skavi fuq skala żgħira taħt it-tmexxija ta' Fawzi Zayadine f'isem id-Dipartiment tal-Antikitajiet tal-Ġordan.

Perjodu tat-tmexxija tal-Ġordan

Meta faqqgħet il-Gwerra tal-1948 bejn l-Għarab u Iżrael, u wara l-Ftehimiet tal-Armistizju tal-1949, il-villaġġ ta' Sebastia safa taħt it-tmexxija tal-Ġordan. Fl-1961, il-popolazzjoni tiegħu kienet ta' 1,345 ruħ.

Wara l-1967

Il-fdalijiet tal-istazzjon ferrovjarju ta' Mas'udiya.

Mill-Gwerra ta' Sitt Ijiem fl-1967, il-villaġġ ta' Sebastia nżamm taħt okkupazzjoni militari ta' Iżrael, filwaqt li l-Awtorità Palestinjana hija l-awtorità ċivili tal-inħawi.

Illum il-ġurnata, il-villaġġ ta' Sebastia fih moskea prinċipali, magħrufa bħala l-Moskea ta' Nabi Yahya, u fiha hemm il-fdalijiet ta' katidral tal-ġellieda tal-Kruċjati li huwa maħsub li nbena fuq l-oqbra tal-profeti Elisha, Obediah u Ġwanni l-Battista biswit il-pjazza pubblika. Hemm ukoll oqbra rjali Rumani, xi binjiet Medjevali u bosta binjiet ta' żmien l-Ottomani li għadhom fi stat tajjeb ta' preservazzjoni. L-arkeologi mill-Ġordan irrestawraw ukoll it-teatru Ruman qrib il-villaġġ.

Fl-aħħar tal-1976, il-moviment tal-insedjaturi ta' Iżrael, Gush Emunim, ipprova jistabbilixxi insedjament fl-istazzjon ferrovjarju Ottoman. Il-gvern ta' Iżrael ma approvax l-insedjament u l-grupp li tneħħa mis-sit iktar 'il quddiem stabbilixxa l-insedjament ta' Elon Moreh biswit Nablus.

Is-sit tal-qedem ta' Sebastia jinsab eżatt 'il fuq miż-żona bil-bini tal-villaġġ modern max-xaqliba tal-Lvant tal-għolja. F'Lulju 2023, ġuvni ta' 19-il sena, Fawzi Makhalfeh, inqatel mis-suldati ta' Iżrael fil-villaġġ, f'dak li l-Awtorità Palestinjana ddeskriviet bħala ġustizzjar, u r-residenti ddeskrivewh bħala att ta' terroriżmu.

Bandiera tal-Palestina tittajjar qrib id-daħla tal-Għolja ta' Sebastia fl-2022.

Fl-2024, il-militar ta' Iżrael okkupa s-sit, darab lil xi abitanti u ħataf l-art illegalment fil-quċċata tal-għolja u l-pjazza tal-villaġġ. Skont ir-residenti, il-militar ta' Iżrael żied l-inkursjonijiet, l-arresti u l-ħtif vjolenti tal-art fis-sit mis-7 ta' Ottubru 2023. F'Awwissu 2024, il-militar ta' Iżrael ħataf il-villaġġ għal żmien qasir, att deskritt bħala okkorrenza ta' rutina mir-residenti. F'Novembru 2025, Iżrael ħabbar pjanijiet ta' esproprjazzjoni ta' 1,800 dunam (1.8 kilometru kwadru jew 0.69 mili kwadri) ta' art madwar is-sit arkeoloġiku, u b'hekk dan sar l-ikbar sit arkeoloġiku esproprjat fix-Xatt tal-Punent. Il-gvern ta' Iżrael qal li din il-mossa saret biex is-sit jiġi protett mis-serq. L-organizzazzjoni għall-wirt, Emek Shaveh, qalet li "s-sit innifsu jinsab taħt is-sigurtà u l-kontroll ċivili ta' Iżrael, li jfisser li kieku ried, l-uffiċjal tal-persunal għall-arkeoloġija seta' alloka r-riżorsi u l-persunal sabiex jissorvelja l-ħarsien tas-sit, is-serq, eċċ.". L-Awtorità Palestinjana qalet li l-esproprjazzjoni kienet annessjoni ulterjuri tax-Xatt tal-Punent.

Sit ta' Wirt Dinji

Il-villaġġ ta' Sebastia ġie ddeżinjat bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO f'Lulju 2026 u ġie kklassifikat minnufih bħala sit fil-periklu.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' kriterju wieħed tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (iii) "Xhieda unika jew minn tal-inqas eċċezzjonali ta' tradizzjoni kulturali jew ta' ċivilizzazzjoni li għadha ħajja jew li għebet".

Demografija

Uħud mir-residenti ta' Sebastia għandhom oriġini minn Azzun Atma u l-inħawi qrib Ġerusalemm.

Sede ekkleżjastika

L-Arċidjoċesi ta' Sebastia tagħmel parti mill-Patriarkat Ortodoss Grieg ta' Ġerusalemm. Theodosios (Hanna) ilu l-arċisqof tas-sede mill-2005.