Aqbeż għall-kontentut

Sabha, il-Libja

Minn Wikipedija, l-enċiklopedija l-ħielsa
Sabha, il-Libja
 Libja

Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'.
Amministrazzjoni
Stat sovranLibja
District of LibyaSabha District (en) Ittraduċi
Ismijiet oriġinali سَبْهَا
Ġeografija
Koordinati 27°02′N 14°26′E / 27.03°N 14.43°E / 27.03; 14.43Koordinati: 27°02′N 14°26′E / 27.03°N 14.43°E / 27.03; 14.43
Lua error in Module:Location_map at line 485: Unable to find the specified location map definition: "Module:Location map/data/Libya" does not exist.
Għoli 463 m
Demografija
Popolazzjoni 99,028 abitanti (2012)

Sabha jew Sebha /ˈ s ɛ b . h ɑː / ( Arabic : سبها ) hija belt oasi fil-Lbiċ tal -Libja, [1] madwar 640 kilometru fin-nofsinhar ta' Tripoli . Storikament kienet il-belt kapitali tar-reġjun ta' Fezzan u t -Territorju Militari ta' Fezzan-Ghadames u hija l-belt kapitali tad- Distrett ta' Sabha . [2] Il-Bażi tal-Ajru ta' Sabha, fin-nofsinhar tal-belt, hija installazzjoni tal -Forza tal-Ajru Libjana li fiha diversi ajruplani MiG-25 .

Sabha kien fejn trabba u rċieva edukazzjoni sekondarja l-eks ħakkiem tal-Libja, Muammar Gaddafi, u fejn aktar tard involva ruħu wkoll fl-attiviżmu politiku. [3] Wara l- Gwerra Ċivili Libjana u l-instabbiltà li rriżultat fil-pajjiż, Sabha allegatament kibret fl-importanza bħala belt fejn jinbiegħu l-iskjavi . [4] Madankollu, investigazzjoni mill-Kummissjoni Nazzjonali għad-Drittijiet tal-Bniedem fil-Libja (NCHRL) żvelat li filwaqt li kien hemm skjavitù illegali, ir-rapporti kienu esaġerati, peress li l-irkant tal-iskjavi kien rari u ma kienx isir pubbliku. [5] Il-belt inħatfet minn forzi leali lejn l- Armata Nazzjonali Libjana (LNA) u l-mexxej tagħha Khalifa Haftar f'Jannar 2019, [6] [7] iżda xi politiċi fiż-żona biddlu l-lealtà tagħhom lejn il- Gvern tal-Kunsens Nazzjonali (GNA) f'Mejju 2020. [8]

Storja

[immodifika | immodifika s-sors]

Fi żminijiet storiċi, Sabha kienet ċentru ewlieni tal-kummerċ tal-karavans Libjani. [9] L-Oasi ta' Sabha, ħdejn Sabha, kienet is-sit tat-test tar-rokits OTRAG, wara li t-tnedija ma kinitx aktar possibbli f'Shaba North fiż-Zaire (issa r-Repubblika Demokratika tal-Kongo ). Fl-1 ta' Marzu 1981, rokit OTRAG b'għoli massimu ta' 50 kilometres (31 mi) tnieda. Kien ukoll sit ta' ttestjar remot għall-programm Spazjali Sovjetiku mill-1984 sal-1991.


F'rapport tal-2004 mill-Aġenzija Internazzjonali tal-Enerġija Atomika, il-bażi ta' Sabha kienet marbuta mal-programm ta' armi nukleari tal-Libja. F'Settembru 2011, il-forzi Kontra Gaddafi ħatfu lil Sabha bħala parti mill-kampanja ta' Fezzan. Ma nstab l-ebda sinjal ta' programm ta' armi nukleari.

F'April 2017, il-BBC irrappurtat li kien hemm suq tal-iskjavi għall-migranti Afrikani f'Sabha. [10]

F'Jannar 2019, il-forzi leali lejn il-mexxej tal-LNA Khalifa Haftar nedew operazzjoni biex jieħdu l-kontroll ta' Sabha u rnexxielhom jidħlu fil-belt sa tmiem ix-xahar. [6] Fid-29 ta' Jannar 2019, tħabbar li Haftar irnexxielu jaqbad lil Sabha. [7] Fi Frar 2019, il-forzi ta’ Haftar dehru jippatrulljaw il-viċinanzi tal-belt. [11] [7] Sat-2 ta' Mejju 2020, politiċi u attivisti leali lejn il-gvern ibbażat fi Tripoli kienu ħabbru l-appoġġ tagħhom lill-GNA, [8] u l-belt bħalissa tinsab...  taħt il-kontroll tal-gvernijiet muniċipali favur il-GNA. [12]

Klima

[immodifika | immodifika s-sors]

Minħabba l-post tagħha fid-Deżert tas-Saħara, Sabha għandha klima deżertika sħuna ( Köppen BWh ), b'xtiewi ħfief b'varjazzjoni għolja fit-temperatura matul il-jum, u sjuf sħan ħafna b'temperaturi li jilħqu 40 °C (104 °F) regolarment u kważi l-ebda preċipitazzjoni. It-temperatura medja annwali hija ta 22.7 °C (72.9 °F), it-temperatura medja massima annwali hija 30.2 °C (86.4 °F) u t-temperatura baxxa medja annwali hija ta 15.2 °C (59.4 °F) . Ġunju huwa l-iktar xahar sħun, bl-ogħla medja ta’ 39.2 °C (102.6 °F), l-ogħla medja ta' 31.4 °C (88.5 °F) u l-ogħla medja baxxa ta’ 23.6 °C (74.5 °F) . Jannar huwa l-iktar xahar kiesaħ, bl-inqas medja għolja ta’ 18.9 °C (66.0 °F), l-inqas medja ta' 11.7 °C (53.1 °F) u l-inqas medja baxxa ta' 4.5 °C (40.1 °F).


Sabha tirċievi biss 8.2 millimetri (0.32 pulzier) ta' xita fuq 2.9 ijiem ta' preċipitazzjoni, mingħajr xita f'Lulju u Awissu u ftit li xejn preċipitazzjoni matul il-bqija tas-sena. Ottubru, l-iktar xahar bix-xita, jirċievi 2.1 millimetri (0.083 pulzier) ta' xita fuq 0.6 ijiem ta' preċipitazzjoni. L-umdità hija baxxa matul is-sena kollha, b'April ikollu umdità ta' 22% biss u Jannar ikollu umdità ta' 42%. Sabha tirċievi ammonti abbundanti ta' xemx, b'medja ta' 3526 siegħa ta' xemx fis-sena, bl-aktar xemx fis-sajf u l-inqas fix-xitwa. Lulju jirċievi l-aktar xemx minn kwalunkwe xahar b'medja ta' 375 siegħa, filwaqt li Diċembru u Frar it-tnejn jirċievu l-inqas b'252 siegħa.

Urbaniżmu

[immodifika | immodifika s-sors]
Kuntrast bejn id-daqs tal- belt antika ta' Sabha u l-belt moderna.

Sabha hija famuża għall-kastell ta' Fort Elena, [13] li huwa l-kastell li jidher fuq wara tal-karta tal-flus ta' għaxar dinari tal-Libja. Fort Elena qabel kien magħruf bħala Fortezza Margherita, mibni matul il- perjodu kolonjali Taljan . Bħalissa l-forti mibni fl-Italja huwa istituzzjoni militari. [14] L-Università ta' Sabha tinsab fil-belt. Kien involut fi studji fuq il-post fid-deżert. [15] Hemm bosta kanali ta' irrigazzjoni, li jintużaw biex jipprovdu ilma ħelu għat-tkabbir tal-għelejjel. [9]

Trasport

[immodifika | immodifika s-sors]

Il-belt hija servuta mill- Ajruport ta' Sabha, li ġie espansi fl-aħħar tas-snin sebgħin. [16]

Rapporti ta' rkanti ta' skjavi

[immodifika | immodifika s-sors]

Fl-2017, l- Aġenzija tal-Migrazzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti rrappurtat li Sabha kienet inbidlet f'belt moderna tal-irkant tal-iskjavi. Kull skjav (l-aktar migranti minn pajjiżi fin-nofsinhar tal-Libja, speċjalment in-Niġerja ) kien jinbiegħ għal madwar US$325, b'rapporti sa 1000 bejgħ bħal dan kull xahar. [17] Filwaqt li dan l-aspett ta' Sabha kien inżamm taħt kontroll matul ir-renju ta' Muammar Gaddafi, reġa' qam rasu minħabba t-taqlib fil-Libja kkawżat mill-gwerra ċivili. Il-biċċa l-kbira tal-migranti ġew hawn jaħarbu minn kundizzjonijiet daqstant traġiċi lura d-dar fil- Burkina Faso, in-Niġerja u pajjiżi Afrikani ġirien oħra. [4] Madankollu, il-Kummissjoni Nazzjonali għad-Drittijiet tal-Bniedem fil-Libja (NCHRL) żvelat li r-rapporti tal-midja dwar l-iskjavitù kienu esaġerati u li l-irkant tal-iskjavi ma kienx pubbliku, kif issuġġerit mis-CNN. [5] L-irkant tal-iskjavi li ġew skoperti wera li kienu rari. [5]

Referenzi

[immodifika | immodifika s-sors]
  1. ↑ Malcolm, Peter; Losleben, Elizabeth (2004). Libya. Marshall Cavendish. p. 10. ISBN 978-0-7614-1702-6.
  2. ↑ Francesca Davis DiPiazza (2006). Libya in Pictures. Twenty-First Century Books. ISBN 0-8225-2549-6.
  3. ↑ Blundy, David; Lycett, Andrew (1987). Qaddafi and the Libyan Revolution. Boston and Toronto: Little Brown & Co. ISBN 978-0-316-10042-7.
  4. 1 2 Graham-Harrison, Emma (10 April 2017). "Migrants from west Africa being 'sold in Libyan slave markets'". The Guardian. Arkivjat mill-orġinal fl-22 June 2017. Miġbur 21 June 2017. Żball fl-użu tar-referenzi: Invalid <ref> tag; name "emma" defined multiple times with different content.
  5. 1 2 3 Assad, Abdulkader (Nov 18, 2017). "Libyan human rights body upset over CNN report of slave auctions in Libya". Żball fl-użu tar-referenzi: Invalid <ref> tag; name "libyaobserver" defined multiple times with different content.
  6. 1 2 Cherif, Youssef (8 April 2019). "How far can Haftar get with his Tripoli offensive?". Al Jazeera. Żball fl-użu tar-referenzi: Invalid <ref> tag; name "aljazeerareports" defined multiple times with different content.
  7. 1 2 3 "Libya: Haftar's LNA Captures The Southern City Of Sabha". Al Shahid News. 29 January 2019. Arkivjat mill-oriġinal fl-27 April 2020.Manutenzjoni CS1: url mhux tajjeb (link) Żball fl-użu tar-referenzi: Invalid <ref> tag; name "actualdate" defined multiple times with different content.
  8. 1 2 Golden, Rabia (5 May 2020). "Activists and officials from Sabha announce support to GNA". The Libya Observer. Żball fl-użu tar-referenzi: Invalid <ref> tag; name "auto" defined multiple times with different content.
  9. 1 2 DiPiazza, Francesca (1 September 2005). Libya in Pictures. Twenty-First Century Books. p. 19. ISBN 978-0-8225-2549-3. Miġbur 26 November 2016. Żball fl-użu tar-referenzi: Invalid <ref> tag; name "DiPiazza2005" defined multiple times with different content.
  10. ↑ "African migrants sold in Libya 'slave markets', IOM says". BBC News. 11 April 2017. Arkivjat mill-orġinal fl-11 April 2017. Miġbur 11 April 2017.
  11. ↑ https://foreignpolicy.com/2019/04/01/while-you-werent-looking-general-haftar-has-been-taking-over-libya-oil-united-nations/. Parametru mhux magħruf |last= injorat (għajnuna); Parametru mhux magħruf |title= injorat (għajnuna); Parametru mhux magħruf |date= injorat (għajnuna); Parametru mhux magħruf |first= injorat (għajnuna); Parametru mhux magħruf |journal= injorat (għajnuna); Ċitazzjoni journal għandha bżonn |journal= (għajnuna); |title= nieqes jew vojt (għajnuna)
  12. ↑ Golden, Rabia (5 May 2020). "New governing council formed for the Sabha Municipality". The Libya Observer. Arkivjat mill-orġinal fl-6 November 2023.
  13. ↑ Martin, B. G. (1984) "Ahmad Rasim Pasha and the Fazzan Slave Trade, 1881-1896" pp. 64-65 in Willis, John Ralph (ed.) (1984) Slaves and Slavery in Muslim Africa: The Servile Estate Cass, London, pp. 51-82, ISBN 0-7146-3201-5
  14. ↑ "Salvare la Fortezza Margherita" (bit-Taljan). Agcnews.eu. 25 March 2014. Miġbur 26 November 2016.
  15. ↑ Worsley, D. (19 December 2000). Geological Exploration in Murzuq Basin. Elsevier. p. 112. ISBN 978-0-08-053246-2.
  16. ↑ Translations on Near East and North Africa. Joint Publications Research Service. 1977. p. 31.
  17. ↑ Hoad, Phil (19 June 2017). "Sabha in the spotlight: the city where migrants are sold as slaves". The Guardian. Arkivjat mill-orġinal fl-20 June 2017. Miġbur 21 June 2017.
Miksub minn "https://mt.wikipedia.org/w/index.php?title=Sabha,_il-Libja&oldid=331389"