São Luís
| São Luís | |||
|---|---|---|---|
 Brażil | |||
 | |||
| |||
| Amministrazzjoni | |||
| Stat sovran | Brażil | ||
| Unità federali tal-Brażil | Maranhão | ||
| Kap tal-Gvern |
Edivaldo Holanda Júnior (en)  | ||
| Kodiċi postali |
65000-000 | ||
| Ġeografija | |||
| Koordinati | 2°31′48″S 44°18′10″W / 2.53°S 44.3028°WKoordinati: 2°31′48″S 44°18′10″W / 2.53°S 44.3028°W | ||
  São Luís São Luís (Brazil) | |||
 | |||
| Superfiċjenti | 827.141 kilometru kwadru | ||
| Għoli | 4 m | ||
| Fruntieri ma' |
Paço do Lumiar (en) , Bacurituba (en) , São José de Ribamar (en) , Alcântara (en) , Axixá (en) , Bacabeira (en) , Cajapió (en) u Rosário (en) | ||
| Demografija | |||
| Popolazzjoni | 1,037,775 abitanti (2022) | ||
| Informazzjoni oħra | |||
| Fondazzjoni | Is-SibtambUTCIs-Sibt | ||
| Kodiċi tat-telefon |
98 | ||
| bliet ġemellati | St. Louis | ||
| saoluis.ma.gov.br | |||
São Luís (pronunzja bil-Portugiż Brażiljan: [ˌsɐ̃w luˈis]; li litteralment tfisser "San Alwiġi") hija l-belt kapitali u l-ikbar belt tal-istat Brażiljan ta' Maranhão. Il-belt tinsab fil-gżira ta' Upaon-açu jew Ilha de São Luís, fil-Baía de São Marcos (Bajja ta' San Mark), estensjoni tal-Oċean Atlantiku li tifforma l-estwarju ta' Pindaré, Mearim, Itapecuru u xmajjar oħra. Il-koordinati tagħha huma 2.53° Nofsinhar, 44.30° Punent. São Luís għandha t-tieni l-ikbar estensjoni marittima fi ħdan l-istati Brażiljani. L-estensjoni marittima tagħha hi ta' 640 kilometru (397 mil). Il-belt waħedha għandha popolazzjoni ta' xi 1,088,057 ruħ (skont iċ-ċensiment tal-2024). Iż-żona metropolitana għandha popolazzjoni li tlaħħaq il-1,536,017 ruħ, u hija kklassifikata bħala l-15-il ikbar belt fil-Brażil.
São Luís, li oriġinarjament inħolqot bħala Saint-Louis-de-Maragnan, hija l-unika belt kapitali statali fil-Brażil li ġiet stabbilita minn Franza u hija waħda mit-tliet bliet kapitali statali Brażiljani li jinsabu fuq gżejjer (l-oħrajn huma Vitória u Florianópolis). Iċ-ċentru storiku tal-belt (li jmur lura għas-seklu 17) għandu l-pjanta tat-toroq oriġinali li għadha ppreservata u tniżżl fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1997.[1]
Il-belt għandha żewġ portijiet marittimi ewlenin: il-Port ta' Madeira u l-Port ta' Itaqui, u minnhom tiġi esportata parti sostanzjali mill-minerali tal-ħadid tal-Brażil, li joriġinaw mir-reġjun pre-Amażoniku. L-industriji prinċipali tal-belt huma metallurġiċi b'Alumar u Vale. São Luís tospita l-Università Federali ta' Maranhão u l-Università Statali ta' Maranhão.
São Luís kienet il-belt fejn twieldu l-kantanta Brażiljana famuża tas-samba Alcione, il-kittieba Brażiljani Aluísio Azevedo, Ferreira Gullar u Josué Montello, il-plejer tal-futbol naturalizzat Belġjan Luís Oliveira, u l-mużiċist João do Vale, li kien kantant tal-mużika popolari Brażiljana.
Oriġinarjament, il-belt kienet villaġġ kbir tat-tribù Tupinambá. L-ewwel Ewropej li insedjaw l-inħawi kienu l-Franċiżi, fl-1612, li kellhom f'moħħhom li jistabbilixxu ċ-ċentru ta' kolonja hemmhekk imsejħa Franza Ekwinozjali, taħt il-kmand ta' Daniel de la Touche, Seigneur de la Ravardière, u l-Ammirall François de Razilly. Huma bnew forti msejjaħ Saint-Louis de Maragnan f'ġieħ ir-Re Lwiġi XIII u l-antenat qaddis tiegħu Lwiġi IX, u l-kostruzzjoni tiegħu mmarka d-data tal-istabbiliment tal-belt, jiġifieri t-8 ta' Settembru. Il-Portugall ħakem l-insedjament fl-1615 fil-battalja ta' Guaxenduba u biddel isem il-belt għal São Luís.
Peress li ma tantx kien hemm wisq żmien biex il-Franċiżi jibnu belt, kien hemm kemxejn ta' kontroversja dwar id-data reali tal-istabbiliment tal-belt, u jekk ġietx stabbilita mill-Franċiżi jew mill-Portugiżi.
São Luís ġiet invaduta u okkupata mill-Olandiżi f'Novembru 1641 bħala parti minn invażjoni Olandiża usa' tal-Brażil. Qawwa ta' 1,000 suldat taħt Jan Cornelisz Lichthart (li miet fl-1646), l-ammirall tal-Kumpanija Olandiża tal-Punent tal-Indja, waslet fil-belt. L-Olandiżi serqu r-rikkezzi tal-belt, b'mod partikolari x-xbihat u l-istrutturi Kattoliċi. Il-ġlied fil-bliet baqa' għaddej għal 27 xahar. L-Olandiżi arrendew kontra José Constantino Gomes de Castro u abbandunaw Maranhão fit-28 ta' Frar 1644.
Fl-1677, il-belt saret is-sede tad-Djoċesi Kattolika Rumana l-ġdida ta' São Luís do Maranhão.
Kien biss meta dawk l-invażjonijiet waqfu għalkollox li l-gvern kolonjali ddeċieda li joħloq l-istat ta' Grão-Pará e Maranhão, independenti mill-bqija tal-pajjiż. Sa dak iż-żmien, l-ekonomija kienet ibbażata fuq l-agrikoltura, b'mod partikolari l-esportazzjoni tal-kannamiela, tal-kawkaw u tat-tabakk. Il-kunflitti fost l-elit lokali wasslu għar-Rewwixta ta' Beckman. Din faqqgħet minħabba t-taqbida bejn il-Ġiżwiti u s-sidien tal-art. Il-Ġiżwiti kienu kontra l-iskjavitù tal-Indjani u s-sidien tal-art kienu kontra t-trattament inġust min-naħa tal-awtoritajiet Portugiżi; is-sitwazzjoni wasslet għal rewwixta kontra l-Portugiżi, immexxija mill-aħwa Manoel u Tomás Beckman u damet sal-intervent tat-truppi Portugużi taħt il-kmand tal-Ġeneral Gomes Freire de Andrade. Wara ftit ġlied, ir-ribelli ġew megħluba u l-aħwa Beckman ġew arrestati. Wara proċediment qasir ġew mgħallqa. L-aħħar kliem ta' Manoel Beckman fil-forka kienu "Pelo Povo do Maranhão morro contente" ("Biswit il-poplu ta' Maranhão se mmur hieni"). Din il-frażi żżejjen is-sala prinċipali tal-binja tal-Kunsill Statali.
Ftit wara li faqqgħet il-Gwerra Ċivili Amerikana, ir-reġjun beda jipprovdi l-qoton lill-Gran Brittanja. Il-ġid iġġenerat minn din l-attività ntuża biex tiġi mmodernizzata l-belt; biex l-irġiel reliġjużi jmorru jgħallmu fl-iskejjel tagħha; u biex tiġi ssupplimentata l-provvista tal-ilma. Il-belt saret it-tielet l-iżjed belt popolata fil-pajjiż. Sa tmiem is-seklu 19, l-agrikoltura bdiet tmur lura u minn hemm 'il quddiem il-popolazzjoni tal-belt ippruvat tfittex modi oħra biex taqla' l-għajxien tagħha.
Illum il-ġurnata, São Luís għandha l-ikbar wirt ta' arkitettura Portugiża kolonjali u l-iżjed waħda ppreservata fl-Amerka Latina kollha. Il-gżira hija magħrufa bħala l-"Gżira tal-Imħabba" u bħala l-"Ateni Brażiljana", minħabba l-bosta poeti u kittieba tagħha, fosthom Sotero dos Reis, Aluísio Azevedo, Graça Aranha, Gonçalves Dias (l-iżjed famuż), Josué Montello, Ferreira Gullar u oħrajn. Il-belt hija magħrufa wkoll bħala l-"Ġamajka Brażiljana" minħabba l-popolarità tal-mużika reggae.
Il-kompożizzjoni anċestrali ta' São Luís, skont studju tad-DNA, hi kif ġej: 42 % Ewropea, 39 % Amerikana Nattiva u 19 % Afrikana.
Ekonomija
[immodifika | immodifika s-sors]
Sa nofs is-seklu 19, l-ekonomija ta' Maranhão kienet waħda mill-iktar għanja fil-pajjiż. Madankollu, wara l-Gwerra Ċivili fl-Istati Uniti, meta tilef l-ispazju tiegħu fl-esportazzjoni tal-qoton, l-istat qabad it-triq tan-niżla. Kien biss wara l-aħħar tas-snin 60 tas-seklu 20 li l-istat beda jingħata inċentivi u joħroġ mis-seklużjoni, permezz ta' kollegamenti bit-toroq u ferrovjarji ma' reġjuni oħra.
Fl-aħħar tas-seklu 18, iż-żieda fid-domanda internazzjonali għall-qoton biex tiġi ssodisfata l-industrija tat-tessuti tal-Ingilterra flimkien ma' tnaqqis fil-produzzjoni minħabba l-Gwerra Rivoluzzjonarja fl-Istati Uniti pprovdew l-ambjent perfett biex tiġi stimolata l-produzzjoni tal-qoton f'Maranhão. Il-kumpaniji tat-trasport marittimu bl-istim bħal Southampton & Company Maranha u Maranha Shipping Company, li wettqu t-trasport tal-qoton mill-istati ta' Georgia u Alabama, bdew joperaw bejn São Luís u Londra, u dan wassal għall-produzzjoni ta' Caxias u Baixada Maranhão. Sal-bidu tas-seklu 20, São Luís kienet għadha tesporta l-qoton lejn l-Ingilterra bil-baħar permezz tar-rotta estiża lejn Iquitos u l-kumpanija Maranha Liverpool Shipping Company.
Matul dan il-perjodu tad-deheb tal-ekonomija ta' Maranhão, São Luís kellha effervexxenza kulturali sew. Il-belt kienet iktar qisha l-bliet kapitali Ewropej minn bliet Brażiljani oħra. Kienet l-ewwel waħda li laqgħet opra Taljana u kull ġimgħa kienet tirċievi l-aħħar aħbarijiet dwar il-letteratura Franċiża. Il-produtturi għonja tal-qoton u n-negozjanti lokalio bagħtu lil uliedhom jistudjaw Recife, Salvador, Rio de Janeiro u saħansitra fl-Ewropa.
Infetħu l-Port ta' Alumar, il-Port ta' Itaqui u l-Port ta' Ponta da Madeira, attwalment it-tieni l-iżjed fond fid-dinja, it-tieni biss wara dak ta' Rotterdam, u huma fost l-iżjed traffikużi fil-pajjiż. Dan tal-aħħar iservi bħala ċentru għall-produzzjoni industrijali u għall-wasla tal-minerali tal-ħadid mil-Linja Ferrovjarja ta' Carajás, imħaddma minn Companhia Vale do Rio Doce. Barra minn hekk, jiġu esportati wkoll il-fażola tas-sojja mkabbra fin-Nofsinhar ta' Maranhão u fil-Brażil Ċentrali, u ttrasportati mil-Linja Ferrovjarja ta' Carajás u mil-Linja Ferrovjarja mit-Tramuntana għan-Nofsinhar. Il-prossimità tal-portijiet mas-swieq strateġiċi fl-Ewropa u fl-Amerka ta' Fuq wasslu biex jitqiesu bħala alternattiva attraenti għall-esportazzjoni tal-merkanzija, iżda jbatu minn żieda fit-trasport marittimu kostali.
L-ekonomija ta' São Luís hija bbażata fuq l-ipproċessar tal-aluminju (ALUMAR), l-industrija tal-pellets (VALE), il-produzzjoni tal-ikel u t-turiżmu. São Luís għandha l-ikbar PDG fl-istat, u tospita żewġ universitajiet pubbliċi (l-UFMA u l-UEMA) u diversi istituzzjonijiet edukattivi u kulleġġi privati. Skont l-aħħar data mill-istħarriġ tal-IBGE, São Luís għandha PDG ta' R$9,340,944,000.00, u tokkupa l-14-il post fost il-bliet kapitali statali.
F'Alcântara, fil-qrib, hemm iċ-Ċentru Spazjali ta' Alcântara.
Sit ta' Wirt Dinji
[immodifika | immodifika s-sors]Iċ-Ċentru Storiku ta' São Luís ġie ddeżinjat bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1997.[1]
Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' tliet kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (iii) "Xhieda unika jew minn tal-inqas eċċezzjonali ta' tradizzjoni kulturali jew ta' ċivilizzazzjoni li għadha ħajja jew li għebet"; il-kriterju (iv) "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem"; u l-kriterju (v) "Eżempju straordinarju ta' insedjament uman tradizzjonali, ta' użu tal-art jew ta' użu tal-baħar, li jirrappreżenta kultura (jew kulturi), jew interazzjoni umana mal-ambjent, speċjalment meta jkun sar vulnerabbli minħabba l-impatt ta' bidla irreversibbli".[1]
Il-gżira ta' Upaon-Açu tinsab bejn żewġ sistemi ta' estwarji kbar li huma l-bajjiet ta' São Marcos fin-naħa tal-Punent u ta' São José fin-naħa tal-Lvant fir-reġjun ċentrali ta' Golfão Maranhense. Iż-żewġ bajjiet huma interkonnessi fil-Lbiċ permezz tal-kanali tal-Istrett tan-Nemus u l-Istrett ta' Coqueiros (li jisseparaw il-gżira ta' Upaon-Açu mill-gżira ta' Tauá-Mirim).
Fil-bajja ta' São Marcos inixxi l-korp tal-ilma tax-xmara Mearim u t-tributarji tagħha, filwaqt li fil-bajja ta' São José/Arraial jintemmu l-korpi tal-ilma tax-xmajjar Itapecuru u Munim. F'dan ir-reġjun, l-amplitudni tal-mareat tista' taqbeż is-7 metri. Ir-reġjun fih bosta nixxigħat u kanali mareali. Diversi aġenti sawru r-riljievi bħal dawk ta' oriġini klimatika, idroloġika u oċeanografika, kif ukoll ir-riħ qawwi u l-attività tal-baħar u tax-xmajjar. B'hekk il-veġetazzjoni hija kkaratterizzata minn fdalijiet mill-Foresta tal-Amażonja, mangrovji u Campo de Perizes, li hija pjanura estensiva tax-xmara b'ħaxix predominanti li tinsab fl-art kontinentali.
Il-klima hija kkaratterizzata bħala żona sħuna, semiumduża u tropikali tal-ekwatur, b'żewġ staġuni distinti li jvarjaw bejn staġun tax-xita (Jannar sa Ġunju) u staġun tan-nixfa (Lulju sa Diċembru), b'preċipitazzjoni medja ta' 2,200 millimetru fis-sena. Uħud mill-unitajiet ta' konservazzjoni tal-gżira huma: l-APA ta' Reentrancias Maranhenses; l-APA ta' Upaon-Açu-Miritiba-Alto Preguiças, l-APA ta' Itapiracó; l-APA tar-Reġjun ta' Maracanã; u l-Parks Statali ta' Bacanga, il-Laguna ta' Jansen u r-Rangedor.
Mal-Istrett tan-Nemus hemm pontijiet tal-karozzi u pontijiet ferrovjarji li jikkollegaw l-art kontinentali mal-gżira ta' Upaon-Açu: il-pont ta' Marcelino Machado, BR-135, magħmul minn żewġ pontijiet paralleli (twal 456 u 454 metru); il-pont tal-metall ta' Benedito Leite, li jagħmel parti mil-Linja Ferrovjarja ta' São Luís-Teresina; il-pont doppju li jagħmel parti mil-Linja Ferrovjarja ta' Carajás; il-pont tal-metall li jsostni l-korp tal-ilma ta' Italuís, li jittrasporta l-ilma mix-xmara Itapecuru għall-belt ta' São Luís.
Hemm ukoll servizz tal-laneċ bejn São Luís u Alcântara; kif ukoll l-Ajruport Internazzjonali ta' São Luís.
Il-muniċipalità fiha parti mill-1,535,310 ettari (3,793,800 akru) taż-Żona ta' Protezzjoni Ambjentali ta' Upaon-Açu/Miritiba/Alto Preguiças, li nħolqot fl-1992. Il-belt tospita l-Park Statali tas-Sítio Rangedor, li qabel kienet protetta għalkollox bħala ż-Żona Ekoloġika tas-Sítio Rangedor. Il-muniċipalità fiha wkoll parti żgħira miż-Żona ta' Protezzjoni Ambjentali ta' Baixada Maranhense, li hija unità ta' konservazzjoni ta' użu sostenibbli ta' 1,775,035.6 ettaru (4,386,208 akri) li nħolqot fl-1991 u li ilha sit tar-Ramsar mis-sena 2000. Il-Park Statali ta' Bacanga li fih 2,634 ettaru (6,510 akri) jinsab fin-Nofsinhar tal-belt.
Klima
[immodifika | immodifika s-sors]Il-belt ta' São Luís tesperjenza klima ta' savanna tropikali niexfa, sajfija u marġinali ħafna (As skont il-klassifikazzjoni klimatika ta' Köppen), u kważi xxaqleb lejn klima ta' monsoon tropikali (Am skont il-klassifikazzjoni klimatika ta' Köppen). Il-belt għandha staġun qasir tan-nixfa minn Awwissu sa Novembru. Matul dan il-perjodu meta l-medda ekwatorjali tax-xita assoċjata mal-pożizzjonament staġonali ferm taż-Żona ta' Konverġenza Intertropikali ma tkunx fuq il-belt, ikun hemm temperaturi miti għal sħan u temp xemxi ekwatorjali abbundanti. Min-naħa l-oħra, l-istaġun umduż tax-xita jiddomina fil-kumplament tas-sena, bi sħab abbundanti u xita qliel minn Jannar sa Ġunju, bl-eqqel xita u bl-ogħla ammont ta' sħab minn Jannar sa Mejju. L-iktar xahar imsaħħab tas-sena huwa Marzu b'medja ta' 107.2 siegħa ta' xemx fix-xahar, filwaqt li l-iżjed xahar xemxi tas-sena huwa Awwissu b'medja ta' 260.3 siegħa ta' xemx fix-xahar. L-iżjed xahar bix-xita huwa April b'total medju ta' 476 millimetru (18.74-il pulzier) ta' xita fix-xahar, filwaqt li l-iżjed xahar niexef huwa Ottubru b'total medju ta' 8 millimetri (0.31 pulzieri) ta' xita fix-xahar. Bħala medja, kważi 70 fil-mija tax-xita annwali tiġi rreġistrata minn Frar sa Mejju. Il-ħarifa (Marzu sa Mejja) hija l-iżjed staġun kiesaħ u bix-xita, filwaqt li r-rebbiegħa (Settembru sa Novembru) hija l-iżjed staġun sħun u niexef. Is-sajf (Diċembru sa Frar) ikun ftit iktar sħun mix-xitwa (Ġunju sa Awwissu) iżda b'ħafna iktar xita.
| Data klimatika São Luís (temp. normali fl-1991–2020, temp. estremi fl-1961–1990) | |||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Xahar | Jan | Fra | Mar | Apr | Mej | Ġun | Lul | Aww | Set | Ott | Nov | Diċ | Sena |
| Temp. għolja rekord °C (°F) | 33.6 (92.5) |
36.0 (96.8) |
32.8 (91.0) |
33.0 (91.4) |
33.2 (91.8) |
33.1 (91.6) |
32.7 (90.9) |
34.4 (93.9) |
34.0 (93.2) |
33.2 (91.8) |
34.4 (93.9) |
33.8 (92.8) |
36.0 (96.8) |
| Medja massima kuljum °C (°F) | 31.1 (88.0) |
30.6 (87.1) |
30.3 (86.5) |
30.6 (87.1) |
31.3 (88.3) |
31.5 (88.7) |
31.5 (88.7) |
32.0 (89.6) |
32.3 (90.1) |
32.5 (90.5) |
33.5 (92.3) |
32.2 (90.0) |
31.6 (88.9) |
| Medja minima kuljum °C (°F) | 24.2 (75.6) |
24.0 (75.2) |
23.8 (74.8) |
23.8 (74.8) |
23.9 (75.0) |
23.5 (74.3) |
23.4 (74.1) |
24.7 (76.5) |
24.4 (75.9) |
24.7 (76.5) |
24.9 (76.8) |
25.0 (77.0) |
24.2 (75.5) |
| Temp. baxxa rekord °C (°F) | 20.0 (68.0) |
20.1 (68.2) |
17.9 (64.2) |
13.1 (55.6) |
20.2 (68.4) |
20.6 (69.1) |
18.1 (64.6) |
20.3 (68.5) |
20.9 (69.6) |
21.2 (70.2) |
21.6 (70.9) |
20.0 (68.0) |
13.1 (55.6) |
| Preċipitazzjoni medja cm (pulzieri) | 235.4 (9.27) |
308.0 (12.13) |
452.8 (17.83) |
431.4 (16.98) |
312.0 (12.28) |
174.3 (6.86) |
110.8 (4.36) |
22.5 (0.89) |
2.9 (0.11) |
2.8 (0.11) |
9.7 (0.38) |
54.5 (2.15) |
2,117.1 (83.35) |
| Medja għall-jiem bil-preċipitazzjoni (≥ 1 mm) | 13 | 17 | 22 | 22 | 18 | 13 | 10 | 3 | 1 | 0 | 1 | 4 | 124 |
| Medja tal-umdità relattiva (%) | 82.5 | 84.8 | 86.6 | 87.7 | 86.4 | 84.3 | 82.1 | 80.5 | 77.6 | 76.2 | 76.6 | 77.6 | 81.9 |
| Punt tan-nida medja °C (°F) | 24.2 (75.6) |
24.3 (75.7) |
24.4 (75.9) |
24.7 (76.5) |
24.8 (76.6) |
24.4 (75.9) |
24.2 (75.6) |
23.9 (75.0) |
23.6 (74.5) |
23.5 (74.3) |
23.7 (74.7) |
23.9 (75.0) |
24.1 (75.4) |
| Medja fix-xahar għas-siegħat bid-dawl tax-xemx | 155.9 | 119.2 | 115.3 | 120.2 | 163.5 | 201.6 | 233.3 | 267.5 | 258.3 | 264.2 | 235.1 | 215 | 2,349.1 |
| Medja kuljum għas-siegħat imdawla | 12.3 | 12.2 | 12.1 | 12.1 | 12 | 12 | 12 | 12 | 12.1 | 12.2 | 12.2 | 12.3 | 12.1 |
| Medja indiċi ultravjola | 12 | 12 | 12 | 12 | 11 | 10 | 10 | 11 | 12 | 12 | 12 | 12 | 12 |
| Sors 1: Instituto Nacional de Meteorologia | |||||||||||||
| Sors 2: Weather atlas | |||||||||||||
.jpg)
Il-Portugiż huwa l-lingwa nazzjonali uffiċjali, u b'hekk il-lingwa primarja li tiġi mgħallma fl-iskejjel. Iżda l-Ingliż u l-Ispanjol jagħmlu parti mill-kurrikulu uffiċjali tal-iskola sekondarja.
L-istituzzjonijiet edukattivi jinkludu:
- Universidade Federal do Maranhão (UFMA);
- Universidade Estadual do Maranhão (UEMA);
- Faculdade Santa Terezinha (CEST);
- Universidade Ceuma (UNICEUMA);
- Instituto Estadual de Educação, Ciência e Tecnologia do Maranhão (IEMA);
- Instituto Federal de Educação, Ciência e Tecnologia do Maranhão (IFMA);
- Faculdade São Luís;
- Unidade de Ensino Superior Dom Bosco (UNDB);
- Faculdade Atenas Maranhense (FAMA);
- Faculdade do Maranhão (FACAM);
- Faculdade Pitágoras.
Kultura
[immodifika | immodifika s-sors]São Luís hija magħrufa għall-madum tagħha li jiksi l-biċċa l-kbira tal-binjiet tagħha fiċ-ċentru storiku. B'hekk il-belt hija magħrufa bħala l-"Belt tal-Madum" u l-"Ateni Brażiljana".
Barra minn hekk, għandha dawn il-karatteristiċi kulturali li ġejjin:
Tambor de Crioula
[immodifika | immodifika s-sors]It-Tambor de Crioula hija żifna Afro-Brażiljana li fiha nisa lebsin kuluri jgħajtu jipprovaw jisseduċu għadd ta' tambor (ringiela tnabar). Dawn jiżfnu mar-ritmu tal-mużika u waħda waħda jmorru lejn iċ-ċentru tar-ringiela tnabar. Id-Dar tat-Tambor de Crioula hija mużew iddedikat għall-preservazzjoni u għat-tifrix tal-manifestazzjoni kulturali.
Tambor de Mina
[immodifika | immodifika s-sors]It-Tambor de Mina hija l-varjant lokali tar-reliġjon Afro-Brażiljana. Casa das Minas (Querebentã de Tói Zomadônu jew id-Dar ta' Minas) hija l-eqdem tempju (terreiro) u x'aktarx li ġiet stabbilita f'São Luís fis-snin 40 tas-seklu 19 minn nisa Afrikani.
Bumba Meu Boi
[immodifika | immodifika s-sors]
Il-Bumba Meu Boi hija farsa popolari li tittella' bħala pantomima mużikali grandjuża. Il-prattika hija pubblika u tibda eżatt wara l-Għid u tilħoq il-qofol tagħha f'Ġunju meta litteralment mijiet ta' gruppi jtellgħu spettakli kull filgħaxija għall-briju tal-pubbliku. Personalitajiet u karattri teatrali jtellgħu traġedja komika b'metafora għall-armonija soċjali fil-qalba. L-insedjaturi "Coroneis", l-Indjani, ix-xamani, l-iskjavi Afrikani u l-ispirti tal-foresti kollha jiġu rrappreżentati permezz tal-kostumi, tal-koreografija u tal-mużika. Il-folla tingħaqad permezz tal-kant, taż-żfin skont is-sotaque (jew l-istil) tal-gruppi li jdoqqu l-matracas (żewġ blokok tal-injam, waħda f'kull id u mħabbtin flimkien ripetutament). Bħall-Festival ta' Sao João u ż-żifna tal-Forró tiegħu fl-istati tal-Grigal, iktar lejn in-Nofsinhar il-Bumba Meu Boi huwa festival tal-ħsad iżda bil-barri bħala l-qofol.
Capoeira
[immodifika | immodifika s-sors]Il-forma ta' São Luís tal-capoeira jingħad li hija tip ta' capoeira li issa hija rikonoxxuta bħala l-"capoeira tradizzjonali ta' Bahia" li ġiet qabel il-polemika reġjonali tal-Angola ta' Bahia li firdet id-dinja tal-capoeira fis-snin 50 tas-seklu 20.
Ċentru Storiku
[immodifika | immodifika s-sors]
Iċ-ċentru storiku ta' São Luís tniżżel fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1997.[1] Huwa differenti minn ċentri storiċi oħra fil-Brażil minħabba l-kwantità u d-densità ta' sobrados, id-djar urbani Portugiżi; l-ikbar kollezzjoni ta' azulejos esterni fil-Brażil; u huwa eżempju rari bi pjanta kolonjali Portugiża b'għamla ta' grilja. Mill-1989 twettaq programm estensiv ta' restawr u ta' rinnovazzjoni tal-binjiet tal-era kolonjali taċ-ċentru storiku tal-belt. Eżempji notevoli ta' kostruzzjonijiet storiċi huma l-Katidral Metropolitan tal-Madonna tal-Vitorja, il-Knisja ta' Pantaleão, il-Kappella ta' Laranjeiras, il-Forti ta' Santo Antônio da Barra de São Luís, u l-funtani ta' Ribeirão u ta' Pedras. Iċ-ċentru storiku fih toroq wesgħin kif ukoll network ta' toroq dojoq; barra minn hekk fih pjazez pubbliċi wesgħin, b'mod partikolari l-Pjazza ta' Pedro II, il-Pjazza ta' Benedito Leite u l-Pjazza ta' João Lisboa.
Reggae
[immodifika | immodifika s-sors]São Luís hija magħrufa bħala l-belt kapitali Brażiljana tar-reggae, ritmu popolari ħafna fil-belt. Fl-2018 ġie stabbilit il-Mużew tar-Reggae ta' Maranhão, l-ewwel mużew iddedikat lir-reggae barra mill-Ġamajka u t-tieni fid-dinja.
Trasport
[immodifika | immodifika s-sors]
Il-belt hija moqdija mill-Ajruport Internazzjonali ta' Marechal Cunha Machado.
Hemm 184 linja tal-karozzi tal-linja li joperaw fiż-żona metropolitana, moqdija minn flotta ta' iktar minn 3,000 karozza tal-linja. Iżjed minn 500,000 ruħ jużaw din is-sistema tat-trasport kuljum. Iż-żona metropolitana fiha network ta' trasport alternattiv li jaħdem b'sewwieqa li normalment ikollhom il-kowċ tagħhom u jorganizzaw ruħhom f'kooperattivi biex ikunu jistgħu jipprovdu servizz tat-trasport pubbliku legalizzat fid-dipartiment tat-traffiku tal-belt.
Wieħed mill-uniċi servizzi ferrovjarji bejn il-bliet fil-Brażil huwa operat minn Vale u jikkollega lil São Luis ma' Parauapebas; fl-2019 ġew ittrasportati 330,000 passiġġier.
Il-belt għandha wkoll sistema effiċjenti tar-radju b'iktar minn 2,000 taksi akkreditat.
São Luis fiha port li jilqa' d-dgħajjes li jġorru l-passiġġieri sal-belt ta' Alcantara, u dan jinsab fiż-żona metropolitana. Għandha wkoll port ieħor li jilqa' l-laneċ li jġorru l-passiġġieri u l-karozzi lejn bliet differenti fir-reġjun tal-istat magħruf għall-artijiet baxxi.
Peress li tinsab fuq gżira, il-belt fiha żbokk wieħed biss, il-pont tal-Istrett tan-Nemus (bil-Portugiż: Estreito dos Mosquitos), li jikkollega l-belt ta' São Luis bit-triq BR-135.
Telekomunikazzjoni
[immodifika | immodifika s-sors]Il-kodiċi telefoniku lokali (DDD fil-Brażil) biex wieħed iċempel fil-belt ta' São Luis huwa 98 (DDD98).
Il-futbol huwa l-iżjed sport popolari f'São Luís, għalkemm il-klabbs ma tantx huma magħrufa fil-bqija tal-Brażil. Il-klabbs professjonali f'São Luís huma: Sampaio Corrêa li attwalment jilagħbu fit-tieni diviżjoni Brażiljana, Moto Club li jilagħbu fir-raba' diviżjoni u Maranhão Atlético Clube li jieħdu sehem fil-kampjonat reġjonali, Campeonato Maranhense.
Nies notevoli
[immodifika | immodifika s-sors]- Aluísio de Azevedo (1857-1913), kittieb u diplomatiku Brażiljan;
- Ana Paula Belo (twieldet fl-1987), plejer tal-handball Brażiljana, Ċampjin tad-Dinja fl-2013;
- Artur Azevedo (1855-1908), kittieb u poeta Brażiljan;
- Dan Kearns (twieled fl-1956), plejer tal-futbol Kanadiż;
- Steve Kearns (twieled fl-1956), plejer tal-futbol Kanadiż;
- Alcione Nazareth (twieled fl-1947), kantanta Brażiljana;
- Clemer (twieled fl-1968), eks plejer tal-futbol professjonali Brażiljan;
- Denilson Hernanes Santos Sineiro (twieled fl-1987), plejer tal-futbol Brażiljan;
- Léo Silva (twieled fl-1985), plejer tal-futbol professjonali Brażiljan;
- Juca Baleia (twieled fl-1959), eks plejer tal-futbol professjonali Brażiljan;
- Rafael Leitão (twieled fl-1979), gran mastru taċ-ċess Brażiljan;
- Zeca Baleiro (twieled fl-1966), kantant Brażiljan (MPB, samba u rock Brażiljan);
- Phillip Morrison (twieled fl-1984), għawwiem Brażiljan.