Park Nazzjonali tal-Muntanja Dajti
Il-Park Nazzjonali tal-Muntanja Dajti (bl-Albaniż: Parku Kombëtar "Mali i Dajtit") huwa park nazzjonali stabbilit fl-1966 fl-Albanija ċentrali u li jkopri erja ta' 293.84 km2 (113.45 mil kwadru) mill-2006. Il-park jinsab 40 kilometru (25 mil) fil-Lvant tal-Baħar Adrijatiku u 26 kilometru (16-il mil) fil-Lvant ta' Tirana, il-belt kapitali tal-Albanija.[1] Din l-erja taqa' taħt il-ġurisdizzjoni konġunta bejn l-Aġenzija Albaniża taż-Żoni Protetti u l-Aġenzija tal-Parks u tar-Rikreazzjoni tal-Muniċipalità ta' Tirana. Il-park jinsab biswit il-Park Naturali tal-Mogħdija Muntanjuża ta' Shtamë lejn il-Majjistral, il-Pajsaġġ Protett ta' Kraste-Verjon lejn il-Punent, u l-Pajsaġġ Protett ta' Mali me Gropa-Bizë-Martanesh lejn il-Lvant. Il-park għandu topografija tassew frammentata u mħarbta, u b'hekk dan joħloq il-kundizzjonijiet favorevoli għal diversità kbira ta' ekosistemi u għall-bijodiversità.
L-Unjoni Internazzjonali għall-Konservazzjoni tan-Natura (IUCN) elenkat il-park taħt il-Kategorija II. Il-park ġie rikonoxxut bħala Żona Importanti tal-Pjanti ta' importanza internazzjonali mill-Plantlife.[2]
Fl-2019 infetaħ iċ-ċentru ta' informazzjoni għat-turisti l-ġdid fi ħdan il-Park Nazzjonali tal-Muntanja Dajti, li jinsab qrib it-torrijiet tat-televiżjoni u tar-radju tul it-triq SH47 f'Fushe Dajt.[3]
Din iż-żona hija magħrufa għall-Cable Car Ekspres u għall-Park tal-Avventuri ta' Dajti, apparti l-bosta ristoranti tradizzjonali li ilhom miftuħin u li jservu platti lokali skont it-tradizzjoni tat-teħid tal-ikel bil-mod.[4]
Il-katina muntanjuża ta' Dajti hija katina muntanjuża b'elevazzjoni ta' 1,613-il metru (5,292 pied), u tinkludi Dajti, Priska lejn in-Nofsinhar, Tujani fin-nofs u Brari lejn it-Tramuntana. Ix-xabbaturi tal-muntanji li jitilgħu sal-quċċata jista' jitpaxxew bil-veduta tal-belt ta' Tirana u tal-muntanji tar-reġjun. Minħabba din il-veduta panoramika, dan il-post jissejjaħ il-Gallarija ta' Tirana. Wieħed mis-sorsi prinċipali ta' Tirana, il-Lag ta' Bovilla, jinsab lejn il-Grigal ta' Brar u għandu rdumijiet weqfin u kanjon. Fin-naħa opposta tal-park tul ix-xmara Erzen hemm l-Għar preistoriku ta' Pellumbas li jinsab fil-Fondoq ta' Skorana, li fforma bis-saħħa tax-xmara. Attrazzjoni naturali oħra huma l-Kaskati ta' Shëngjini li jinsab qrib il-villaġġ ta' Shëngjergj.[5]
Flora u fawna
[immodifika | immodifika s-sors]Il-ġeoloġija u t-topografija varjati tal-Park Nazzjonali tal-Muntanja Dajti wasslu f'varjetà ta' flora u ta' fawna. Minbarra l-foresti u l-pajsaġġi muntanjużi b'bosta fjuri selvaġġi, jiġu protetti wkoll bosta mammiferi. Fil-park jgħixu ċ-ċingjali, il-lupi Ewrasjatiċi, il-volpi aħmar, il-liebru Ewropew, l-ors kannella, l-iskojjattli u l-qattus selvaġġ Ewropew. Fil-parti l-iktar baxxa tal-muntanji, il-veġetazzjoni tikkonsisti minn arbuxxelli, sies tal-ħaxix, riħan u fragaria. Is-siġar tal-ballut jiddominaw f'altitudni ta' madwar 600-1,000 metru, flimkien ma' xi foresti tas-siġar tal-fagu u tal-aġġru u xi koniferi f'altitudni ogħla minn 1,000 metru. Il-quċċata bil-blat ma fihiex wisq veġetazzjoni.
Nirien forestali u deforestazzjoni
[immodifika | immodifika s-sors]Fl-ewwel deċennju tas-seklu 21, id-deforestazzjoni kienet problema ewlenija fil-park nazzjonali. Fis-sajf tal-2012 u fir-rebbiegħa tal-2019,[6] in-nirien forestali ħarqu madwar 10 ettari ta' foresti fil-quċċata ta' Priska u parti mill-muntanja Dajti nħarqet fl-2017. B'hekk l-awtoritajiet kellhom bżonn l-għajnuna tal-ħelikopters biex jitfu n-nirien.[7] Il-ħsara kienet estensiva fil-qċaċet u wieħed jista' jinduna fejn kien hemm in-nirien forestali saħansitra minn Tirana.
In-nirien forestali qed iseħħu iktar spiss kull sena, filwaqt li dawk li jqabbdu n-nirien mhumiex qed jitressqu quddiem il-liġi.
Referenzi
[immodifika | immodifika s-sors]- ↑ "Dajti National Park A Recreational Area for Citizens of Tirana, Albania" (PDF).
- ↑ "IUCN, World Wide Fund for Nature, Plantlife. "Important Plant Areas of the south and east Mediterranean region" (PDF). portals.iucn.org. p. 75" (PDF).
- ↑ "Inaugurohet qendra e re e vizitorëve në Parkun Kombëtar të Dajtit - ATSH -" (bl-Ingliż). 2019-03-25. Miġbur 2026-03-26.
- ↑ "Dajti Ekspres - Where earth meets the sky!" (bl-Ingliż). Miġbur 2026-03-26.
- ↑ "Dajti Mountain National Park".
- ↑ "Zjarr në Malin e Dajtit, Goxhaj: Ndërhyrja e vështirë për shkak të terrenit (VIDEO) - Shqiptarja.com". shqiptarja.com (bl-Albaniż). Miġbur 2026-03-26.
- ↑ "Zjarret në Dajt | Gazeta Shqip". gazeta-shqip.com (bl-Albaniż). Miġbur 2026-03-26.