Orthohantavirus

L-Orthohantavirus huwa ġeneru ta' viruses li jinkludi l-hantaviruses (tal-familja Hantaviridae) li jikkawżaw il-mard fil-bniedem. L-orthohantaviruses, minn hawn 'il quddiem imsejħa hantaviruses, jinsabu b'mod naturali primarjament fir-rodituri. Inġenerali, kull hantavirus jinġarr minn speċi waħda ta' roditur u kull roditur li jkollu hantavirus iġorr speċi waħda ta' hantavirus. Il-hantaviruses fl-ambjent naturali tagħhom normalment jikkawżaw infezzjoni asintomatika persistenti. Madankollu, fil-bniedem il-hantaviruses jikkawżaw żewġ mardiet: id-deni emorraġiku b'sindromu renali (HFRS, hemorrhagic fever with renal syndrome) u s-sindromu pulmonari bil-hantavirus (HPS, hantavirus pulmonary syndrome). L-HFRS jiġi kkawżat bil-hantaviruses fl-Afrika, fl-Asja u fl-Ewropa, imsejħa hantaviruses tad-Dinja l-Antika, u l-HPS jiġi kkawżat normalment bil-hantaviruses fl-Amerki, imsejħa hantaviruses tad-Dinja l-Ġdida.

Il-hantaviruses jiġu trażmessi prinċipalment permezz ta' aerosols u qtar li jkun fihom eskrezzjonijiet (ħmieġ) tar-rodituri, kif ukoll permezz ta' ikel ikkontaminat, gidmiet u grif tar-rodituri. Il-virus tal-Andes, li jinstab fl-Amerka t'Isfel, huwa hantavirus magħruf attwalment li għalih ġiet iddokumentata trażmissjoni limitata bejn il-bnedmin. Fatturi ambjentali bħax-xita, it-temperatura u l-umdità jinfluwenzaw it-trażmissjoni. L-HFRS huwa mmarkat minn mard tal-kliewi, b'nefħa tal-kliewi, eċċess ta' proteini fl-awrina, u demm fl-awrina. Ir-rata ta' fatalità tal-HFRS tvarja minn inqas minn 1 % sa 15 % skont liema jkun il-virus. Forma mhux qalila tal-HFRS spiss imsejħa nefropatija epidemika sikwit tiġi kkawżata mill-virus ta' Puumala u mill-virus ta' Dobrava-Belgrad. Għall-HPS, is-sintomi inizjali huma qishom tal-influwenza, bid-deni, uġigħ ta' ras u uġigħ muskolari, segwiti minn falliment respiratorju f'daqqa. L-HPS għandu rata ta' fatalità ogħla mill-HFRS, ta' 30–60 %. Għall-HFRS u għall-HPS, il-mard huwa r-riżultat ta' permeabbiltà vaskulari miżjuda, tnaqqis fl-għadd ta' pjastrini, u reazzjoni eċċessiva tas-sistema immunitarja.

Il-ġenoma tal-hantavirus tikkonsisti minn tliet segmenti tal-RNA li jikkodifikaw proteina kull wieħed: polimerażi dipendenti fuq l-RNA (RdRp), prekursur tal-glikoproteina spika, u l-proteina N. Is-segmenti jkunu integrati f'proteini N biex jiffurmaw kumplessi tar-ribonukleoproteini (RNP) u kull waħda jkollha kopja mehmuża tal-RdRp. Il-kumplessi tal-RNP huma mdawra b'involukru ta' lipidi bi proteini spika li jinbtu mill-wiċċ tiegħu. Ir-replikazzjoni tibda meta l-ispiki jeħlu ma' wiċċ iċ-ċelloli. Wara li jidħol fiċ-ċellola, l-involukru jagħmel fużjoni mal-endożomi u mal-liżożomi, li jbattal l-RNPs fiċ-ċitoplażma. L-RdRp imbagħad jittraskrivi l-ġenoma biex jipproduċi l-RNA messaġġier (mRNA) għat-traskrizzjoni minn ribożomi ospitanti biex jipproduċu proteini virali u biex tiġi rreplikata l-ġenoma għall-viruses proġeniċi. Il-hantaviruses tad-Dinja l-Antika jinġemgħu fl-apparat ta' Golgi u jiksbu l-involukru tagħhom minnu, qabel ma jiġu ttrasportati lejn il-membrana ċellolari biex jitilqu miċ-ċellola permezz tal-eżoċitosi. Il-hantaviruses tad-Dinja l-Ġdida jinġemgħu qrib il-membrana ċellolari u jiksbu l-involukru tagħhom minnha meta jitilqu miċ-ċellola billi jinbtu mill-wiċċ tagħha.

Il-hantaviruses ġew skoperti għall-ewwel darba wara l-Gwerra Koreana. Matul il-gwerra, l-HFRS kien marda komuni fost is-suldati stazzjonati qrib ix-xmara Hantan. L-ewwel hantavirus ġie iżolat fl-1978 fil-Korea t'Isfel, u ngħata l-isem ta' virus ta' Hantan. Intwera li kien responsabbli għat-tifqigħa matul il-gwerra. Fi żmien ftit snin, hantaviruses oħrajn li jikkawżaw l-HFRS ġew skoperti madwar l-Ewrasja kollha. Fl-1982, l-Organizzazzjoni Dinjija tas-Saħħa (WHO, World Health Organization) għażlet isem l-HFRS, u fl-1987, il-hantaviruses ġew ikklassifikati bħala ġeneru distint għall-ewwel darba. Kollettivament ingħataw l-isem tal-virus ta' Hantan u tax-xmara Hantan. Fl-1993, tifqigħa tal-HPS seħħet fir-reġjun tal-Erba' Rkejjen fl-Istati Uniti, u dan wassal għall-iskoperta ta' hantaviruses patoġeniċi tad-Dinja l-Ġdida u tat-tieni marda kkawżata mill-hantaviruses. Minn dak iż-żmien 'l hawn, il-hantaviruses instabu mhux biss fir-rodituri iżda wkoll fit-talpi, fil-bugeddum u fil-friefet il-lejl.

Mard

Il-hantaviruses huma maqsuma f'hantaviruses tad-Dinja l-Antika (OWHVs, Old World hantaviruses), li tipikament jikkawżaw deni emorraġiku b'sindromu renali (HFRS) fl-Afrika, fl-Asja u fl-Ewropa, u hantaviruses tad-Dinja l-Ġdida (NWHVs, New World hantaviruses) li huma assoċjati mas-sindromu pulmonari tal-hantavirus (HPS) fl-Amerki. Ir-rata ta' fatalità tal-HFRS tvarja minn inqas minn 1 % sa 15 %, filwaqt li tal-HPS hija 30–60 %. Is-severità tas-sintomi tal-HFRS tvarja skont il-virus: il-virus ta' Hantan jikkawża HFRS sever, il-virus ta' Seoul jikkawża HFRS moderat, il-virus ta' Puumala jikkawża HFRS mhux qalil, u l-virus ta' Dobrava-Belgrad jikkawża HFRS mhux qalil sa sever skont il-ġenotip. Il-forma mhux qalila tal-HFRS ikkawżata mill-virus ta' Puumala u mill-virus ta' Dobrava-Belgrad spiss tissejjaħ nefropatija epidemika (NE). Ma ġewx osservati infezzjonijiet ripetuti, għaldaqstant il-fejqan wara infezzjoni x'aktarx li jagħti immunità għall-għomor kollu.^[1]^[2]

Il-ġurdien tax-xtut, vettur naturali tal-virus ta' Puumala.

L-HFRS huwa kkaratterizzat minn ħames fażijiet: deni, ipotensjoni, produzzjoni baxxa tal-awrina (oligurija), produzzjoni għolja tal-awrina (poliurija), u rkupru. Normalment is-sintomi jseħħu 12–16-il jum wara l-esponiment għall-virus. Il-mard akut tal-kliewi jseħħ b'nefħa tal-kliewi, proteini eċċessivi fl-awrina (proteinurija), u demm fl-awrina (ematurija). Sintomi oħra jinkludu l-uġigħ ta' ras, l-uġigħ fil-parti t'isfel tad-dahar, nawżea, rimettar, diarrea, demm fl-eskrezzjoni, it-tfaċċar ta' tikek fuq il-ġilda (peteki), u emorraġija fil-pajp tan-nifs. Il-falliment renali jwassal għall-oligurija, u rkupru tas-saħħa tal-kliewi jinkiseb bil-poliurija. L-irkupru tipikament idum ftit xhur. F'każijiet inqas qalila, il-fażijiet differenti tal-HFRS jaf ikunu diffiċli biex jiġu distinti, jew xi fażijiet jaf ikunu assenti, filwaqt li f'każijiet iktar severi, il-fażijiet jistgħu jitrikkbu fuq xulxin.^[3]

L-HPS huwa prinċipalment ikkawżat minn żewġ viruses: il-virus tal-Andes u l-virus Sin Nombre (mingħajr isem). Il-marda għandha tliet fażijiet: prodromali (bikrija), kardjopulmonari u l-irkupru. Is-sintomi jokkorru madwar 1–8 ġimgħat wara l-esponiment għall-virus. Is-sintomi bikrin jinkludu d-deni, l-uġigħ ta' ras, l-uġigħ fil-muskoli, il-qtugħ ta' nifs (dispnea), u għadd baxx ta' pjastrini (tromboċitopenija). Matul il-fażi kardjopulmonari, il-qalb tħabbat ferm iktar (takikardija), tħabbat b'mod irregolari (aritmiji), u jkun hemm xokk karjoġeniku. It-tnixxija kapillari pulmonari tista' twassal għal sindromu ta' problemi respiratorji akuti, jibdew jinġemgħu l-fluwidi fil-pulmuni (edema pulmonari), ipotensjoni, u jibda jinġema' l-fluwidu fil-kavità addominali (effużjoni plewrali). Dawn is-sintomi jistgħu jikkawżaw il-mewt ħesrem. Wara li l-fażi kardjopulmonari tgħaddi, tipikament l-irkupru jseħħ f'bejn 3 sa 6 xhur, bil-poliurija. Filwaqt li l-HFRS huwa assoċjat mal-mard renali u l-HPS mal-mard kardjopulmonari, xi kultant l-HFRS jista' jinkludi sintomi kardjopulmonari assoċjati mal-HPS u l-HPS xi kultant jaf jinkludi sintomi renali assoċjati mal-HFRS.^[4]^[5]

Trażmissjoni

Il-hantaviruses li jikkawżaw il-mard fil-bniedem jiġu trażmessi l-iktar mir-rodituri. Fir-rodituri, il-hantaviruses normalment jikkawżaw infezzjoni asintomatika persistenti. L-annimali infettati jistgħu jxerrdu l-virus fost annimali mhux infettati permezz ta' aerosols jew qtar mill-eskrezzjoni (ħmieġ), mill-awrina, mill-bżieq u mid-demm tagħhom, permezz tal-konsum ta' ikel ikkontaminat, mill-partikoli tal-virus rilaxxati mill-ġilda jew mill-pil, permezz tat-tqaxxir tal-pil, jew permezz tal-gdim u tal-grif. Il-hantaviruses jistgħu jinfirxu wkoll b'kuntatt tal-feċi mal-fomm u permezz tal-plaċenti matul it-tqala mill-omm għall-wild tagħha. Jistgħu jibqgħu ħajjin għal 10 ijiem f'temperatura ambjentali, 15-il jum f'temperatura miti, u iktar minn 18-il jum f'temperatura ta' 4 gradi Celsius (39 grad Fahrenheit), u dan jgħin lit-trażmissjoni tal-virus. Huwa magħruf li l-kundizzjonijiet ambjentali favorevoli għar-riproduzzjoni u għall-imxija tar-rodituri jżidu t-trażmissjoni tal-mard. L-għajxien f'ambjent rurali, f'ambjenti mhux iġjeniċi, u l-interazzjoni ma' ambjenti kondiviżi ma' ospitanti tal-mard huma l-ikbar fatturi ta' riskju għal infezzjoni, speċjalment fost in-nies li jħobbu jimxu fil-kampanja, il-bdiewa u l-ħaddiema tal-forestrija, kif ukoll il-minaturi, il-militar u ż-żoologi.

F'tifqigħa waħda fl-Amerka ta' Fuq fl-2017, il-virus ta' Seoul infetta 31 ruħ permezz ta' kuntatt ma' firien domestiċi. Il-virus tal-Andes spiss jingħad mir-riċerkaturi li huwa magħruf li jinfirex minn persuna għall-oħra, l-unika hantavirus ta' din ix-xorta, normalment wara li wieħed ikun f'kuntatt mill-qrib ma' persuna infettata. Ġie rrapportat ukoll li jinfirex permezz tas-saliva umana, qtar fl-arja mis-sogħla u mill-għatis, u lejn it-trabi li jkunu għadhom kemm twieldu permezz tal-ħalib u l-plaċenta tal-omm. Madankollu, rieżami sistematiku tal-2021 sab li t-trażmissjoni minn bniedem għall-ieħor tal-virus tal-Andes ma kinitx appoġġata b'mod sod mill-evidenza, għalkem possibbli f'ċirkostanzi limitati, speċjalment bejn kuntatt mill-qrib fi ħdan l-istess abitazzjoni bħal kuntatt sesswali f'koppja. Hemm ukoll suspett li l-virus ta' Puumala jista' jinfirex minn persuna għall-oħra permezz tat-trasfużjoni tad-demm u tal-pjastrini.

F'April–Mejju 2026, l-ewwel tifqigħa rreġistrata tal-hantavirus abbord bastiment tal-kruċieri seħħ fuq il-bastiment MV Hondius li kien qed itajjar il-bandiera tan-Netherlands, operat minn Oceanwide Expeditions. Fit-2 ta' Mejju 2026, raggruppament ta' passiġġieri b'mard respiratorju gravi abbord il-bastiment, li kien qed iġorr 147 passiġġier u membri tal-ekwipaġġ, ġie rrapportat lid-WHO. Sal-4 ta' Mejju 2026, seba' każijiet ġew identifikati, inkluż tliet imwiet. It-tobba stabbilew li t-tip ta' virus involut kien il-virus tal-Andes, li jista' jinfirex permezz ta' trażmissjoni limitata minn bniedem għall-ieħor. Id-WHO vvalutat ir-riskju għall-popolazzjoni globali bħala wieħed baxx.^[6]

Il-hantaviruses li jikkawżaw l-HFRS jistgħu jiġu trażmessi permezz tal-gdim tal-akari u tal-qurdien. Ir-riċerka wriet ukoll li l-ħnieżer jistgħu jiġu infettati bil-virus ta' Hantan mingħajr ma jkollhom sintomi severi, u l-majjaliet jistgħu jittrażmettu l-virus lin-nisel tagħhom permezz tal-plaċenta. It-trażmissjoni mill-ħnieżer għall-bnedmin jaf hija possibbli wkoll; nissiel tal-ħnieżer ġie infettat bil-hantavirus mingħajr kuntatt ma' rodituri jew akari. Il-virus ta' Hantan u l-virus ta' Puumala ġew individwati fil-bhejjem tal-ifrat, fiċ-ċriev u fil-fniek, u l-antikorpi tal-virus ta' Seoul ġew individwati fil-qtates u fil-klieb, iżda r-rwol ta' dawn l-ospitanti għall-hantaviruses mhux magħruf. L-infezzjoni f'dawn l-annimali oħra potenzjalment jista' jiffaċilita l-evoluzzjoni tal-hantaviruses permezz ta' tislit mill-ġdid tal-ġeni. Minbarra r-rodituri, xi hantaviruses jinsabu f'mammiferi insettivori żgħar, bħat-talpi, il-bugeddum u l-friefet il-lejl. L-antiġen tal-hantavirus, li huwa indikattiv ta' infezzjoni, ġie individwat ukoll f'varjetà ta' speċijiet ta' għasafar.

L-ambjenti mibnija mill-bniedem huma importanti fit-trażmissjoni tal-hantaviruses. Id-deforestazzjoni u l-agrikoltura eċċessiva jaf jeqirdu l-ħabitat naturali tar-rodituri. L-espansjoni tal-art agrikola hija assoċjata ma' deklin fil-popolazzjonijiet tal-predaturi, u b'hekk l-ispeċijiet ospitanti tal-hantaviruses jużaw il-monokulturi tal-azjendi agrikoli bħala siti tal-foraġġ u fejn ibejtu. Is-siti agrikoli mibnija qrib ħafna tal-ħabitats naturali tar-rodituri jistgħu jiffaċilitaw il-proliferazzjoni tar-rodituri peress li jaf jiġu attirati mill-għalf tal-annimali. Is-sistemi tad-dranaġġ u tal-ilma mormi tax-xita jaf ikunu abitati mir-rodituri, speċjalment f'żoni b'immaniġġjar batut tal-iskart solidu. Il-kummerċ u l-ivvjaġġar marittimi ġew implikati wkoll fl-imxija tal-hantaviruses. Ir-riżultati tar-riċerka mhumiex konsistenti dwar jekk l-ħajja urbana tnaqqasx jew iżżidx l-inċidenza tal-hantaviruses. Is-seroprevalenza, li turi l-infezzjonijiet tal-hantaviruses fl-imgħoddi, hija ogħla b'mod konsistenti fl-okkupazzjonijiet u fiż-żoni li jkunu esposti iktar għar-rodituri. Il-kundizzjonijiet batuti tal-għajxien fil-battalji, fil-kampijiet militari u fil-kampijiet tar-refuġjati jesponu lis-suldati u lir-refuġjati għal infezzjoni.

Ambjent

L-ispeċijiet tar-rodituri li jġorru magħhom il-hantaviruses jgħixu f'firxa wiesgħa ta' ħabitats, inkluż bijomi simili għad-deżert, foresti ekwatorjali u tropikali, artijiet bassasa, savani, għelieqi u mraġ tal-ilma salmastru. Is-seroprevalenza tal-hantaviruses fl-ispeċijiet ospitanti tagħhom ġiet osservata li tvarja minn 5.9 % sa 38 % fl-Amerki, u minn 3 % sa madwar 19 % globalment, skont il-metodu tal-ittestjar u l-post tal-ittestjar. F'xi postijiet, bħall-Korea t'Isfel, l-insib abitwali tar-rodituri selvaġġi jsir biex tiġi ssorveljata ċ-ċirkolazzjoni tal-hantaviruses. L-umdità għolja tista' tibbenefika lill-popolazzjonijiet tar-rodituri fi klimi sħan, fejn jista' jkollha impatt pożittiv fuq it-tkabbir tal-pjanti u b'hekk fid-disponibbiltà tal-ikel. Il-kopertura forestali miżjuda hija assoċjata ma' inċidenza ogħla tal-hantaviruses, b'mod partikolari fl-Ewropa.

It-tibdil fil-klima u d-degradazzjoni ambjentali jżidu ż-żoni ta' kuntatt bejn ir-rodituri ospitanti u l-bnedmin, u dan iżid l-esponiment potenzjali għall-hantaviruses. Eżempju ta' dan kienet it-tifqigħa tal-Erba' Rkejjen tal-1993 fl-Istati Uniti, li ġiet ippreċeduta minnufih minn żieda fix-xita minħabba l-perjodu ta' tisħin ta' El Niño tal-1992-1993. Dan ikkawża tkabbir sostanzjali fil-provvista tal-ikel għar-rodituri, li wassal għat-tkabbir rapidu fil-popolazzjoni tagħhom u ffaċilita tifrix akbar tal-hantavirus li kkawża dik it-tifqigħa.

Ix-xita hija assoċjata b'mod konsistenti mal-inċidenza tal-hantaviruses f'diversi xejriet. Ix-xita qliel hija fattur ta' riskju għat-tifqigħat fix-xhur ta' wara, iżda jistgħu jaffettwaw l-inċidenza minħabba l-għargħar tal-moħbiet u tal-bejtiet tar-rodituri. Fil-postijiet li jkollhom staġuni tax-xita u staġuni tan-nixfa, l-infezzjonijiet huma iktar komuni fl-istaġun tax-xita milli fl-istaġun tan-nixfa. In-nuqqas ta' xita u n-nixfa huma assoċjati ma' inċidenza mnaqqsa peress li tali kundizzjonijiet jirriżultaw f'popolazzjoni iżgħar tar-rodituri, iżda l-ispostament tal-popolazzjonijiet tar-rodituri minħabba n-nixfa jew l-għargħar jista' jwassal għal żieda fl-interazzjonijiet bejn ir-rodituri u l-bnedmin u l-infezzjonijiet. Madankollu, fl-Ewropa ma nstabet l-ebda assoċjazzjoni bejn ix-xita u l-inċidenza tal-mard.

It-temperatura jkollha effetti li jvarjaw fuq it-trażmissjoni tal-hantaviruses. It-temperaturi ogħla joħolqu ambjenti mhux favorevoli għall-għajxien tal-virus u jnaqqsu l-livelli tal-attività tar-rodituri Neotropiċi, iżda jistgħu jwasslu biex ir-rodituri jfittxu l-kenn mis-sħana f'ambjenti umani u jkunu ta' benefiċċju għall-produzzjoni tal-aerosols. It-temperaturi iktar baxxi jistgħu jtawlu l-għajxien tal-virus 'il barra minn ospitant. It-temperaturi medji ogħla tax-xitwa huma assoċjati mat-tnaqqis tal-għajxien tal-ġrieden tax-xtut, il-vettur naturali tal-virus ta' Puumala, iżda huma assoċjati maż-żieda tal-għajxien tal-ġrieden tal-għelieqi bl-istrixxi fiċ-Ċina, il-vettur naturali tal-virus ta' Hantan. It-temperaturi estremi, sħan jew kesħin, huma assoċjati ma' inċidenza iktar baxxa tal-mard.

Ġenoma u struttura

Il-ġenoma tal-hantaviruses hija segmentata fi tliet partijiet: segment kbir (L), segment medju (M) u segment żgħir (S). Kull parti fiha RNA ta' sens negattiv ta' razza unika u tikkonsisti f'total ta' 10,000–15,000 nukleotid. Is-segmenti jiffurmaw fi ċrieki permezz ta' legaturi mhux kovalenti fit-truf tal-ġenoma. Is-segment L huwa twil madwar 6.6 kilobażi (kb) u jikkodifikaw polimerażi virali ta' RNA dipendenti (RdRp), li twassal għat-traskrizzjoni u għar-replikazzjoni tal-RNA virali. Is-segment M, li huwa twil madwar 3.7 kb, jikkodifika prekursur tal-glikoproteina li jiġi traskritt b'mod konġunt u mehmuż mal-Gn u mal-Gc. Il-Gn u l-Gc jintrabtu mar-riċetturi ċellolari, jirregolaw ir-risponsi immunitarji, u jistimolaw il-ħolqien ta' antikorpi protettivi. Is-segment S huwa twil madwar 2.1 kb u jikkodifika l-proteina N b'nukleokapsid, li tintrabat mal-RNA virali u tipproteġiha. Qafas ta' qari miftuħ fil-ġen N tas-segment S ta' xi orthohantaviruses jikkodifika wkoll il-proteina mhux strutturali NS li wassal għal inibizzjoni tal-produzzjoni tal-interferon fiċ-ċelloli ospitanti. Ir-reġjuni mhux traskritti fit-truf tal-ġenoma jiġu kkonservati sew u jipparteċipaw fir-replikazzjoni u fit-traskrizzjoni tal-ġenoma.

Il-partikoli individwali tal-hantavirus (virjoni) normalment ikunu sferiċi, iżda jistgħu jkunu ovali, pleomorfiċi jew tubulari. Id-dijametru tal-virjon ikun ta' 70–350 nanometru (nm). Il-parti esterna tal-virjon ikun involukru tal-lipidi bi ħxuna ta' madwar 5 nm. Integrati fl-involukru jkun hemm il-glikoproteini spika tal-wiċċ, il-Gn u l-Gc, li jkunu rranġati f'għamla ta' retikolu. Kull spika tal-wiċċ tkun magħmula minn tetramer tal-Gn u tal-Gc (erba' unitajiet kull wieħed) li jkollu simetrija rotazzjonali kwadrupla, u tkun estiża madwar 10 nm 'il barra mill-involukru. Il-Gn jiffurmaw iz-zokk tal-ispika u l-Gc jiffurmaw ir-ras. Fi ħdan l-involukru jkun hemm nukleokapsidi elikali magħmula minn bosta kopji tal-proteina N b'nukleokapsid, li jkunu mehmuża mal-ġenoma tal-virus biex jiffurmaw kumplessi tar-ribonukleoproteini (RNP). Kull kumpless tal-RNP ikollu kopja tal-RdRp mehmuża miegħu. Il-hantaviruses ma jikkodifikawx il-proteini matriċi biex jgħinu fl-istrutturar tal-virjon, għaldaqstant kif il-proteini tal-wiċċ jorganizzaw ruħhom fi sfera b'retikolu simetriku għadu mhux magħruf.

Ċiklu tal-ħajja

Iċ-ċelloli edoteljali vaskolari u l-makrofaġi huma ċ-ċelloli primarji li jiġu infettati mill-hantaviruses. Il-podoċiti, iċ-ċelloli tubulari, iċ-ċelloli dendritiċi u l-linfoċiti jistgħu jiġu infettati wkoll. L-hemiż maċ-ċellola ospitanti u d-dħul ġo fiha jiġu medjati mill-irbit tal-ispiki tal-glikoproteini virali mar-riċetturi taċ-ċellola ospitanti, b'mod partikolari l-integrini β3. Il-fatturi ta' aċċellerazzjoni tad-diżintegrazzjoni jikkomplementaw ir-riċetturi, u għall-hantaviruses tad-Dinja l-Ġdida, ġie propost li l-protocaderin-1 huwa involut fl-hemiż. Wara l-hemiż, il-hantaviruses jiddependu fuq diversi modi biex jidħlu f'ċellola, inkluż il-mikropinoċitosi, l-endoċitosi indipendenti medjata mir-riċetturi u l-endoċitosi li tiddependi fuq il-kolesterol jew il-kaveoli. Il-hantaviruses tad-Dinja l-Antika jużaw l-endoċitosi li tiddependi fuq il-klatrin filwaqt li l-hantaviruses tad-Dinja l-Ġdida jużaw l-endoċitosi indipendenti mingħajr il-klatrin.

Wara li jidħlu f'ċellola, il-virjoni jiffurmaw vexxikoli li jiġu ttrasportati lejn endosomi bikrin, imbagħad lejn endomsomi tardivi u lejn kompartimenti lisosomali. Tnaqqis fil-pH imbagħad tikkawża l-fużjoni tal-involukru virali mal-endosomi jew mal-lisosomi. Din il-fużjoni tirrilaxxa kumplessi ta' ribonukleoproteina virali fiċ-ċitoplażma taċ-ċellola, li jibdew it-traskrizzjoni u r-replikazzjoni permezz tal-RdRp. L-RdRp jittraskrivu l-ssRNA virali f'razez b'sens pożittiv komplementari, imbagħad jaħtfu ħames truf primarji tal-RNA messaġġier (mRNA) ospitanti biex iħejju l-mRNA għat-traskrizzjoni mir-ribosomi ospitanti għall-produzzjoni tal-proteini virali. Ir-razez tal-RNA komplementari jintużaw ukoll għall-produzzjoni ta' kopji tal-ġenoma, li jiġu inkapsulati mill-proteini N biex jiffurmaw l-RNPs.

Matul l-assemblaġġ tal-virjon, il-prekursur tal-glikoproteini jaqbad mar-retikulu endoplażmiku fil-glikoproteini Gn u Gc permezz tal-peptidażi senjaletiċi taċ-ċellola ospitanti. Il-Gn u l-Gc jiġu mmodifikati permezz ta' ktajjen ta' N-glikan, li jistabbilizzaw l-istruttura tal-ispika u jgħinu fl-assemblaġġ fl-apparat ta' Golgi għall-hantaviruses tad-Dinja l-Antika jew għall-membrana ċellolari għall-hantaviruses tad-Dinja l-Ġdida. Il-hantaviruses tad-Dinja l-Antika jiksbu l-involukru virali tagħhom mill-apparat ta' Golgi u mbagħad jiġu ttrasportati lejn il-membrana ċellolari f'vexxikoli sabiex jitilqu miċ-ċellola permezz tal-eżoċitosi. Min-naħa l-oħra, l-RNPs tal-hantaviruses tad-Dinja l-Ġdida jiġu ttrasportati lejn il-membrana ċellolari, fejn jinbtu minn wiċċ iċ-ċellola biex jiksbu l-involukru tagħhom u jitilqu miċ-ċellola.

Evoluzzjoni

L-iżjed forma komuni ta' evoluzzjoni għall-hantaviruses hija mutazzjonijiet permezz ta' sostituzzjonijiet, inserzjonijiet jew tħassir tan-nukleotidi uniċi. Normalment il-hantaviruses ikunu ristretti għal speċijiet individwali li jkunu vetturi naturali u jevolvu flimkien mal-ospitanti tagħhom, iżda din ir-relazzjoni ta' speċi waħda ma' hantavirus wieħed ma tapplikax għall-hantaviruses kollha. L-istorja evoluzzjonarja eżatta tal-hantaviruses x'aktarx li hija mtappna minn bosta istanzi ta' taħlit mill-ġdid tal-ġenoma, qabżiet tal-ispeċi ospitanti, u tibdil tal-ospitanti. Fi ħdan l-ispeċijiet, il-ġeografija affettwat l-evoluzzjoni tal-hantaviruses. Pereżempju, il-virus ta' Hantan u l-virus ta' Seoul it-tnejn li huma ffurmaw diversi insla li jikkorrispondu mad-distribuzzjoni ġeografika tagħhom.

Peress li l-hantaviruses għandhom ġenomi segmentati, dawn huma kapaċi jwettqu taħlit u tibdil ġenetiku mill-ġdid, fejn is-segmenti minn viruses differenti jistgħu jitħalltu biex jiffurmaw viruses ġodda. Dan iseħħ spiss fin-natura u jiffaċilita l-adattament tal-hantaviruses għal diversi ospitanti u ekosistemi. It-taħlit mill-ġdid fl-OWHVs tas-segmenti S u M normalment jiġi osservat fost il-viruses fi ħdan speċi waħda, iżda jista' jseħħ bejn speċijiet differenti. It-tibdil mill-ġdid fl-NWHVs tas-segmenti S u M ġie osservat fir-rodituri. Fost il-viruses ta' Puumala li ġew iżolati mir-rodituri fl-2005-2009, 19.1 % minnhom ġew identifikati bħala taħlit mill-ġdid. Il-proġenija diplojdi hija possibbli wkoll, fejn il-virjoni jaf ikollhom żewġ eżemplari mill-istess segment minn żewġ viruses ġenituri.

Klassifikazzjoni

L-Orthohantavirus jagħmel parti mill-familja tal-Hantaviridae, li tinkludi l-hantaviruses kollha. Il-ġeneru fih 37 speċi, elenkati hawn taħt bil-virus eżemplari tal-ispeċi. Inġenerali, l-ispeċijiet ikollhom isem il-virus eżemplari bis-suffiss -ense.

Orthohantavirus andesense, il-virus tal-Andes;
Orthohantavirus artybashense, il-virus ta' Artybash;
Orthohantavirus asamaense, il-virus ta' Asama;
Orthohantavirus asikkalaense, il-virus ta' Asikkala;
Orthohantavirus bayoui, il-virus ta' Bayou;
Orthohantavirus boweense, il-virus ta' Bowé;
Orthohantavirus brugesense, il-virus ta' Bruges;
Orthohantavirus caobangense, il-virus ta' Cao Bằng;
Orthohantavirus carrizalense, il-virus ta' Carrizal;
Orthohantavirus chocloense, il-virus ta' Choclo;
Orthohantavirus dabieshanense, il-virus ta' Dàbiéshān;
Orthohantavirus delgaditoense, il-virus ta' Caño Delgadito;
Orthohantavirus dobravaense, il-virus ta' Dobrava-Belgrad;
Orthohantavirus fugongense, il-virus ta' Fúgòng;
Orthohantavirus hantanense, il-virus ta' Hantan;
Orthohantavirus jejuense, il-virus ta' Jeju;
Orthohantavirus kenkemeense, il-virus ta' Kenkeme;
Orthohantavirus khabarovskense, il-virus ta' Khabarovsk;
Orthohantavirus lankaense, il-virus ta' Lanka;
Orthohantavirus luxiense, il-virus ta' Lúxī;
Orthohantavirus mamorense, il-virus ta' Rio Mamoré;
Orthohantavirus maporalense, il-virus ta' Maporal;
Orthohantavirus montanoense, il-virus ta' Montaño;
Orthohantavirus nigrorivense, il-virus tal-Kanal ta' Black Creek;
Orthohantavirus ozarkense, il-virus ta' Ozark;
Orthohantavirus prospectense, il-virus ta' Prospect Hill;
Orthohantavirus puumalaense, il-virus ta' Puumala;
Orthohantavirus rockportense, il-virus ta' Rockport;
Orthohantavirus sagercreekense, il-virus ta' Sager Creek;
Orthohantavirus sangassouense, il-virus ta' Sangassou;
Orthohantavirus seoulense, il-virus ta' Seoul;
Orthohantavirus sinnombreense, il-virus ta' Sin Nombre;
Orthohantavirus tatenalense, il-virus ta' Tatenale;
Orthohantavirus thailandense, li jinkludi l-virus ta' Anjozorobe u l-virus tat-Tajlandja;
Orthohantavirus tigrayense, il-virus ta' Tigray;
Orthohantavirus tulaense, il-virus ta' Tula;
Orthohantavirus wufangense, il-virus ta' Wùfeng Chodsigoa smithii 1.

Bosta hantaviruses oħra mhumiex klassifikati, għalkemm uħud jaf ikunu iżolati ta' viruses oħra:

il-virus ta' Academ;
il-virus ta' Adler;
il-virus ta' Alto Paraguay;
il-virus ta' Amga/Seewis;
il-virus ta' Anajatuba;
il-virus ta' Ash River;
il-virus ta' Asturias;
il-virus ta' Azagny;
il-virus ta' Belgrad;
il-virus tax-xmara Biya;
il-virus tal-Lag ta' Bloodland;
il-virus tax-Xmara Blu;
il-virus ta' Boginia;
il-virus ta' Calabazo;
il-virus ta' Camp Ripley;
il-virus ta' Castelo dos Sonhos;
il-virus CGRn9415;
il-virus ta' Dode;
il-virus tal-Kanjon ta' El Moro;
il-virus ta' Fox Creek;
il-virus ta' Fusong;
il-virus ta' Gōu;
ir-razza tal-hantavirus Tamarin/BRA/SM22/2014;
il-virus ta' HoJo;
il-virus ta' Iamonia;
il-virus ta' Isla Vista;
il-virus ta' Jemez Springs;
il-hantavirus ta' Jerboa;
il-virus ta' Jurong;
il-hantavirus ta' Kielder;
il-virus ta' Laguna Negra;
il-virus ta' Landiras;
il-virus ta' Leakey;
il-virus ta' Lechiguanas;
il-virus ta' Liánghé;
il-virus ta' Lohja;
il-virus ta' Malacky;
il-virus ta' Muleshoe;
il-virus ta' Necocli;
il-virus ta' Orán;
il-virus ta' Oxbow;
il-virus ta' Playa de Oro;
il-virus ta' Powell Butte;
il-virus tal-ġrieden tal-mergħat;
il-virus ta' Qiān Hú Shān/tal-Lag ta' Qiāndǎo;
il-virus ta' Rio Mearim;
il-virus ta' Río Segundo;
il-virus tal-firien ta' Sapporo;
il-virus ta' Sarufutsu;
il-virus ta' Serang;
il-virus ta' Shěnyáng;
il-virus ta' Taimyr;
il-virus ta' Tanganya;
il-virus tax-Xmara Tualatin;
il-virus ta' Uurainen;
il-virus ta' Vladivostok;
il-virus ta' Yakeshi;
il-virus ta' Yuánjiāng.

Storja

Il-marda emorraġika tal-hantavirus x'aktarx li ġiet deskritta għall-ewwel darba fil-Huangdi Neijing, test mediku Ċiniż tal-qedem, fiċ-Ċina Imperjali matul il-Perjodu tal-Istati fi Gwerra ma' Xulxin tal-475–221 Q.K. Il-hantaviruses ġew issuġġeriti bħala kawża tan-"nefrite tat-trunċieri" fost is-suldati matul il-Gwerra Ċivili tal-Istati Uniti u s-suldati Brittaniċi fil-Fjandri, il-Belġju matul l-Ewwel Gwerra Dinjija. Il-marda ssemmiet ukoll fil-Lvant tal-Asja, fejn x'aktarx li kienet epidemija, u ġiet deskritta għall-ewwel darba b'mod xjentifiku fi Vladivostok fl-1913–1914. Matul it-Tieni Gwerra Dinjija fl-1942, seħħet tifqigħa b'sintomi karatteristiċi tal-infezzjoni tal-hantavirus f'Salla, fil-Lvant tal-Lapland, il-Finlandja, fost is-suldati Ġermaniżi u Finlandizi. Din it-tifqigħa iktar 'il quddiem ġiet irrapportata fl-1980 bħala li ġiet ikkawżata minn virus trażmess mill-ġrieden tax-xtut u ngħata l-isem ta' virus ta' Puumala. Matul il-gwerra wkoll, madwar 10,000 suldat Ġappuniż stazzjonati fil-Manċurja laqqtu l-HFRS.

Kien hemm madwar 3,200 każ tal-HFRS fost is-suldati tan-Nazzjonijiet Uniti stazzjonati qrib ix-xmara Hantan matul il-Gwerra Koreana, fejn ġie identifikat għall-ewwel darba fl-1951 u ngħatat l-isem ta' "deni emorraġiku Korean" u "epidemija tad-deni emorraġiku". Wara l-gwerra, fl-1976 fil-Korea t'Isfel, Dr. Ho Wang Lee ttestja l-ġrieden tal-għelieqi bl-istrixxi u wera li l-antiġeni mill-pulmuni tagħhom kienu reattivi għall-antikorpi f'seri minn dawk li baqgħu ħajjin wara l-gwerra. Fl-1978, il-virus ġie iżolat għall-ewwel darba u ngħata l-isem ta' virus ta' Hantan bħal isem ix-xmara. Analiżi retrospettiva wriet li l-virus ta' Hantan kien responsabbli għat-tifqigħa fil-gwerra. Hantaviruses oħra li kkawżaw l-HFRS imbagħad ġew skoperti madwar l-Ewrasja. Il-marda kellha varjetà ta' ismijiet, għaldaqstant fl-1982, l-Organizzazzjoni Dinjija tas-Saħħa tatha l-isem uffiċjali ta' "deni emorraġiku b'sindromu renali". Fl-1985, dan il-grupp ta' viruses ingħata l-isem ta' hantaviruses mill-virus ta' Hantan, u fl-1987 ġie stabbilit il-ġeneru Hantavirus biex jinkorporahom fil-Bunyaviridae li dak iż-żmien kienet meqjusa bħala familja.

L-ewwel vaċċin tal-hantavirus, Hantavax, ġie żviluppat fl-1990 minn tim tar-riċerka mmexxi minn Dr. Ho Wang Lee. Il-vaċċin huwa effettiv biss kontra r-razez tal-hantavirus fil-Grigal tal-Asja, bħall-virus ta' Hantan virus (HTNV) u l-virus ta' Seoul (SEOV). Mhuwiex approvat għall-użu fl-Ewropa jew fl-Istati Uniti.

Fl-1993 kien hemm tifqigħa tas-sindromu tal-problemi respiratorji akuti li kien letali ħafna fir-reġjun tal-Erba' Rkejjen tal-Istati Uniti. Din it-tifqigħa ġiet iddeterminata li ġiet ikkawżata mill-hantavirus, issa msejjaħ virus Sin Nombre, u kien jirrappreżenta l-ewwel istanza kkonfermata ta' hantaviruses patoġeniċi fl-Amerki kif ukoll wassal għall-iskoperta ta' tip ġdid ta' marda kkawżata mill-hantaviruses. Il-marda l-ġdida ġiet imsejħa "sindromu pulmonari tal-hantavirus". Matul is-snin ta' wara, bosta hantaviruses oħra ġew skoperti fl-Amerki, inkluż il-virus tal-Andes, li ngħad li huwa trażmessibbli minn persuna għall-oħra. Madankollu, l-HFRS għadu ferm iktar komuni mill-HPS —kull sena jkun hemm iktar minn 100,000 każ tal-HFRS, meta mqabbla mill-ftit mijiet ta' każijiet tal-HPS kull sena.

Maż-żmien, mijiet ta' bunyaviruses ġew skoperti iżda ma setgħux jiġu inkorporati fi ħdan il-ġeneri tal-familja Bunyaviridae. Sabiex din il-kwistjoni tiġi indirizzata, fl-2017 il-bunyaviruses ġew elevati għal-livell tal-ordni, Bunyavirales, u l-hantaviruses, flimkien ma' ġeneri oħra tal-bunyaviruses, ġew elevati għal-livell ta' familja. Il-hantaviruses, imsejħa wkoll hantaviridi, issa jirreferu wkoll għal membri tal-familja Hantaviridae. Il-ġeneru preċedenti tal-Hantavirus ingħata l-isem ta' Orthohantavirus biex jiġi distint minn membri tal-familja, u l-membri tal-ġeneru spiss jissejħu orthohantaviruses. Fl-2019 inħolqu ġeneri u sottofamilji addizzjonali għall-klassifikazzjoni tal-hantaviruses mhux minn rodituri, u fl-2023 ġiet adottata nomenklatura binomjali għall-hantaviruses.

Referenzi

↑ Hansen A, Cameron S, Liu Q, Sun Y, Weinstein P, Williams C, Han GS, Bi P (April 2015). "Transmission of haemorrhagic fever with renal syndrome in china and the role of climate factors: a review". Int J Infect Dis. 33: 212–218. doi:10.1016/j.ijid.2015.02.010. hdl:2440/94644. PMID 25704595.
↑ Krüger DH, Schönrich G, Klempa B (June 2011). "Human pathogenic hantaviruses and prevention of infection". Hum Vaccin. 7 (6): 685–693. doi:10.4161/hv.7.6.15197. PMC 3219076. PMID 21508676.
↑ Tariq M, Kim DM (March 2022). "Hemorrhagic Fever with Renal Syndrome: Literature Review, Epidemiology, Clinical Picture and Pathogenesis". Infect Chemother. 54 (1): 1–19. doi:10.3947/ic.2021.0148. PMC 8987181. PMID 35384417.
↑ Koehler FC, Di Cristanziano V, Späth MR, Hoyer-Allo KJ, Wanken M, Müller RU, Burst V (29 January 2022). "The kidney in hantavirus infection-epidemiology, virology, pathophysiology, clinical presentation, diagnosis and management". Clin Kidney J. 15 (7): 1231–1252. doi:10.1093/ckj/sfac008. PMC 9217627. PMID 35756741.
↑ Noack D, Goeijenbier M, Reusken CB, Koopmans MP, Rockx BH (4 August 2020). "Orthohantavirus Pathogenesis and Cell Tropism". Front Cell Infect Microbiol. 10 399. doi:10.3389/fcimb.2020.00399. PMC 7438779. PMID 32903721.
↑ "Hantavirus cluster linked to cruise ship travel, Multi-country". www.who.int (bl-Ingliż). Miġbur 2026-05-09.

[1] Hansen A, Cameron S, Liu Q, Sun Y, Weinstein P, Williams C, Han GS, Bi P (April 2015). "Transmission of haemorrhagic fever with renal syndrome in china and the role of climate factors: a review". Int J Infect Dis. 33: 212–218. doi:10.1016/j.ijid.2015.02.010. hdl:2440/94644. PMID 25704595.

[2] Krüger DH, Schönrich G, Klempa B (June 2011). "Human pathogenic hantaviruses and prevention of infection". Hum Vaccin. 7 (6): 685–693. doi:10.4161/hv.7.6.15197. PMC 3219076. PMID 21508676.

[3] Tariq M, Kim DM (March 2022). "Hemorrhagic Fever with Renal Syndrome: Literature Review, Epidemiology, Clinical Picture and Pathogenesis". Infect Chemother. 54 (1): 1–19. doi:10.3947/ic.2021.0148. PMC 8987181. PMID 35384417.

[4] Koehler FC, Di Cristanziano V, Späth MR, Hoyer-Allo KJ, Wanken M, Müller RU, Burst V (29 January 2022). "The kidney in hantavirus infection-epidemiology, virology, pathophysiology, clinical presentation, diagnosis and management". Clin Kidney J. 15 (7): 1231–1252. doi:10.1093/ckj/sfac008. PMC 9217627. PMID 35756741.

[5] Noack D, Goeijenbier M, Reusken CB, Koopmans MP, Rockx BH (4 August 2020). "Orthohantavirus Pathogenesis and Cell Tropism". Front Cell Infect Microbiol. 10 399. doi:10.3389/fcimb.2020.00399. PMC 7438779. PMID 32903721.

[6] "Hantavirus cluster linked to cruise ship travel, Multi-country". www.who.int (bl-Ingliż). Miġbur 2026-05-09.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]