Ornella Vanoni

Ornella Vanoni
Ħajja
Twelid	Milan, 22 Settembru 1934
Nazzjonalità	Italja
Residenza	Milan
Mewt	Milan, 21 Novembru 2025
Kawża tal-mewt	kawżi naturali (attakk tal-qalb)
Familja
Konjuga/i	Lucio Ardenzi (mul)  (1960 -  1965)
Edukazzjoni
Lingwi	Taljan
Okkupazzjoni
Okkupazzjoni	attur kantant artist diskografiku liriċista
Parteċipant Sanremo Music Festival 1965 (en) Sanremo Music Festival 1966 (en) Sanremo Music Festival 1967 (en) Sanremo Music Festival 1968 (en) Sanremo Music Festival 1970 (en) Sanremo Music Festival 1989 (en) Sanremo Music Festival 1999 (en) Sanremo Music Festival 2018 (en)
Premjijiet	List Grand Officer of the Order of Merit of the Italian Republic
Moviment artistiku	mużika pop mużika ħafifa
Strument/i tal-mużika	vuċi
Tikketta tar-reġistrazzjoni	Dischi Ricordi (en) Ariston (en) Durium (en) CGD (en) Vanilla (en) Fonit Cetra (en)

Ornella Vanoni (pronunzja Taljana: [orˈnɛlla vaˈnoːni]; 22 ta’ Settembru 1934 – 21 ta’ Novembru 2025) kienet kantanta u kantawtriċi Taljana. B’karriera twila kważi sebgħin sena, kienet waħda mill-iktar artisti tal-mużika fl-Italja li damet għaddejja. Matul il-karriera twila tagħha, ħarġet madwar 121 biċċa xogħol li jvarjaw bejn LPs, EPs u albums bl-ikbar suċċessi mużikali tagħha, u biegħet iktar minn 65 miljun kopja, hekk kif inhi meqjusa bħala waħda mill-iktar artisti popolari tal-mużika pop Taljana.

Il-karriera artistika

Vanoni bdiet il-karriera artistika tagħha fl-1960 bħala attriċi tat-teatru. Hi esegwiet l-iktar ix-xogħlijiet ta’ Bertolt Brecht, taħt id-direzzjoni ta’ Giorgio Strehler fil-Piccolo Teatro tiegħu fil-belt nattiva tagħha, Milan. Fl-istess żmien, hi bdiet il-karriera tal-mużika. Il-kanzunetti folklor u popolari li esplorat fl-ewwel rekords tagħha, speċjalment dawk dwar il-kriminalità organizzata f’Milan (Canzoni della Mala), wassluha biex titlaqqam bħala cantante della mala (il-kantanta li trattat it-tema tal-kriminalità organizzata) għall-kant tagħha bid-djalett ta’ Milan ta’ dak il-ġeneru.

Fl-1963, Vanoni kisbet suċċess kbir biż-żewġ kanzunetti tagħha “Senza fine” u “Che cosa c’è”, it-tnejn miktuba għaliha minn Gino Paoli. Fl-1964, hija rebħet il-festival tal-kanzunetta Naplitana b’“Tu si na cosa grande”. Fis-snin ta’ wara, hija ħadet sehem diversi drabi f’Sanremo bil-kanzunetti “Abbracciami forte” (1965), “Io ti darò di più” (1966), “La musica è finita” (1967), “Casa Bianca” (1968), u “Eternità” (1970). “Casa Bianca”, li fl-1968 ikklassifikat fit-tieni post, kienet is-suġġett ta’ tilwima dwar il-copyright bejn il-kompożitur tal-kanzunetta, Don Backy, u t-tikketta diskografika Clan Celentano.

Fl-aħħar tas-60ijiet, Vanoni rrekordjat “Una ragione  di più”, “Un’ora sola ti vorrei”, “L’appuntamento” (interpretazzjoni tal-kanzunetta Brażiljana “Sentado à beira do caminho” ta’ Erasmo Carlos u Roberto Carlos) u “Non dirmi niente”, interpretazzjoni tal-kanzunetta ta’ Burt Bacharach, “Don’t Make Me Over”. Fl-1972, hija kantat “Quei giorni insieme a te”, is-sigla tal-film thriller misterjuż milqugħ ħafna mill-kritiċi ta’ Lucio Fulci, Don’t Torture a Duckling.

Ornella Vanoni fl-2007

Fl-1976, Vanoni kkollaborat ma’ Vinicius de Moraes u Toquinho fuq l-album La voglia, la pazzia, l’incoscienza, l’allegria, imfakkar l-iktar għat-titlu tad-diska, “La voglia, la pazzia”. Matul it-80ijiet, hija ħarġet “Ricetta di donna”, “Uomini”, u “Ti lascio una canzone” (ma’ Gino Paoli). Fl-1989, hija pparteċipat mill-ġdid f’Sanremo bil-kanzunetta, “Io come farò”. Fl-1999, hija rrekordjat “Alberi”, dwett ma’ Enzo Gragnaniello. Fl-2004, ħarġet l-album ta’ dwetti ma’ Paoli biex tiċċelebra s-70 sena tagħha.

Apparti l-karriera tagħha tal-mużika, Vanoni kienet attiva f’oqsma kreattivi oħra fosthom fuq il-palk u fi spettakli tat-televiżjoni u l-films. F’Jannar tal-1977, hija ppużat għarwiena għall-edizzjoni Taljana tal-magażin Playboy u bħala ħlas talbet skultura tal-artist ħabib tagħha Arnaldo Pomodoro. L-inklużjoni tal-kanzunetta tagħha, “L’appuntamento” (1970) bħala s-silta mużikali għal Ocean’s Twelve ta’ Steven Soderbergh fl-2004 qajmet mill-ġdid interess mondjali fil-mużika tagħha. Is-silta mużikali tal-film Daniż, Toscana (2022, Netflix) inkludiet ukoll din il-kanzunetta.