Aqbeż għall-kontentut

Naftalan

Minn Wikipedija, l-enċiklopedija l-ħielsa

In-naftalan jew iż-żejt tan-naftalan huwa tip ta' żejt mhux maħdum jew grezz. Ingħata isem il-post fejn instab, jiġifieri Naftalan, l-Ażerbajġan. Huwa magħruf għall-użu tiegħu fil-mediċina alternattiva.

Iż-żejt tan-naftalan huwa tqil wisq bħala żejt mhux maħdum għall-użi tal-esportazzjoni normali (għad-differenza taż-żejt preżenti fil-Baħar Kaspju): fih madwar 50 fil-mija ta' ċikloalkani (idrokarburi nafteniċi).[1]

Fl-Ażerbajġan, in-nies li jużaw dan iż-żejt ġeneralment jidħlu f'banju u jiġu mgħottijin fiż-żejt sa għonqhom. Hemm bosta spas tal-petroleum fil-belt ta' Naftalan stess.[2][3] B'hekk, il-belt saret destinazzjoni għat-turiżmu tas-saħħa.[4]

Storja

[immodifika | immodifika s-sors]

Iż-żejt tan-naftalan ilu jintuża minn żmien il-qedem u ġie nnotat minn Marco Polo.[5] Il-kompożizzjoni kimika tiegħu ilha tiġi studjata mis-snin 70 tas-seklu 19.[6] Fl-Ażerbajġan ġew stabbiliti ċentri ta' trattament u kienu jżuruhom bosta nies mill-Unjoni Sovjetika.[7] L-effetti terapewtiċi tiegħu ilhom jiġu studjati mis-snin 90 tas-seklu 19.[8]

Wara t-taqtigħa għaż-żejt fil-bidu tas-seklu 20, in-naftalan ta' Baku beda jiġi estratt b'volumi ferm ogħla, u beda jiġi esportat lejn il-Ġermanja.[9][10] Wara li l-fruntieri ngħalqu wara r-Rivoluzzjoni Russa tal-1917, iż-żejt intesa fil-Punent. Xorta waħda baqa' jattira ftit attenzjoni fl-Unjoni Sovjetika, meta l-Università Medika tal-Ażerbajġan fetħet ċentru żgħir tas-saħħa li kien operattiv għalkollox sal-1936. Fis-snin 30 tas-seklu 20, l-akkademiku T. G. Pashayev beda jipprova jiżola n-naftalan mill-paraffina industrijali u miż-żjut nafteniċi u ppropona t-terminu, għalkemm riċerka iktar attwali tindika li t-terminu "żejt minerali terrestri" huwa iktar xieraq għal dak li huwa ddeskriva fid-dokument li ppubblika f'Moska fl-1959.[11]

Matul is-seklu 20, għadd kbir ta' dokumenti akkademiċi ġew ippubblikati minn riċerkaturi Sovjetiċi dwar dan is-suġġett.[12] Madankollu, fl-Ewropa r-riżultati miċ-Ċentru tas-Saħħa ta' Naftalan fl-Ażerbajġan ġew fil-biċċa l-kbira rrifjutati minħabba li l-idea tal-applikazzjoni ta' żejt nattiv għal soġġetti umani ma kinitx aċċettabbli.[13]

Fis-snin 70 tas-seklu 20, l-Iskola tal-Mediċina tal-Università ta' Żagreb wettqet ir-riċerka tagħha stess biex tqabbel it-tipi ta' żjut qrib Baku u qrib Križ, il-Kroazja. Wara sentejn, fl-1978, ikkonkludiet li ż-żejt analizzat ma kienx karċinoġeniku, wara ttestjat fil-laboratorji INA u fl-Istitut ta' Ruđer Bošković, u wara t-twettiq ta' prova b'770 pazjent. Fl-1989 l-Isptar Speċjali ta' Naftalan għar-Riabilitazzjoni Medika ġie stabbilit f'Ivanić Grad. L-użu taż-żejt tan-naftalan kien ristrett għal distillat raffinat, mingħajr il-preżenza ta' qatran, kontenut aromatiku u sustanzi oħra mhux mixtieqa, fi sforz li tiġi mminimizzata r-rata ta' kontraindikazzjonijiet u effetti sekondarji. Iktar 'il quddiem dan l-isptar wettaq segwitu ta' 10 snin u osservazzjoni ta' 10,000 pazjent u data assoċjata rispettiva, u jingħad li osserva għadd ta' effetti terapewtiċi.[14]

Saħansitra fl-2006, il-gazzetta New York Times ippubblikat artiklu li rrefera għan-naftalan bħala naftalen fil-biċċa l-kbira, li huwa karċinoġeniku għall-bniedem. Fl-2009, il-gazzetta The Independent iddeskriviet wieħed mill-ispas, u tenniet din ir-referenza dwar il-kompożizzjoni taż-żejt.[15]

Kompożizzjoni taż-żejt

[immodifika | immodifika s-sors]

Iż-żejt tan-naftalan huwa tip ta' żejt tqil mhux maħdum, taħlita densa u viskuża b'komponenti li jinkludu s-sustanzi aromatiċi, in-nafteni, l-asfalteni u r-reżini. B'mod partikolari fih aċidi nafteniċi, terminu tal-industrija taż-żejt għal grupp ta' aċidi karbossiliċi li jistgħu jirrappreżentaw sa 3 fil-mija taż-żejt skont il-piż.[16][17] Iż-żejt ippurifikat li jintuża f'xi trattamenti fih fil-biċċa l-kbira idrokarburi poliċikliċi, u dawk l-iktar puri għandhom lewn abjad kważi trasparenti għal isfar lumi u kontenut nafteniku sa 98.5 fil-mija.[18][19]

L-istudji bikrin tal-proprjetajiet kimiċi u terapewtiċi taż-żejt kienu jinvolvu materjal parzjalment ippurifikat, nafta użata bħala ingwent li ġiet imqabbla b'mod favorevoli għall-vażelina. Iż-żejt kien jiġi applikat fuq il-ġerġiet u fuq il-ħarqiet.[20]

Użi

[immodifika | immodifika s-sors]

L-ispas f'Naftalan, l-Ażerbajġan jużaw dan iż-żejt mhux maħdum għall-banjijiet tal-ġisem kollu fiż-żejt, proċedura li ġiet deskritta mill-fotografu tad-dokumentarji Brittaniku Chloe Dewe Mathews.[21][22] Sessjoni tipika waħda ta' dan it-tip ta' banju fiż-żejt iddum 10 minuti.[23] It-turiżmu tas-saħħa issa sar industrija ewlenija fl-Ażerbajġan.

Iż-żejt ippurifikat, li huwa taħlita ta' ċikloalkani, jintuża flimkien ma' ilmijiet minerali għall-balneoterapija.

Il-kunċett tal-użu taż-żejt tqil mhux maħdum fit-trattamenti tal-ispas wassal għal proposta Kanadiża li tinħoloq "spa tal-bitum" abbażi tal-istess prinċipji bħal dawk tan-naftalan.

Referenzi

[immodifika | immodifika s-sors]
  1. ↑ Ramazanov M, Hajiyeva M, Huseynov I, Adigozelova N (May 2020). "Naphthalene Oil and Nanotechnology". Journal of Low Dimensional Systems. 4: 19–22. ISSN 2308-068X.
  2. ↑ Kramer, Andrew E. (2006-12-04). "Bathing in Black Gold for Health and Profit in Azerbaijan" (bl-Ingliż). Miġbur 2026-05-04.
  3. ↑ Rzayeva, Kamilla (2018-06-28). "The resort where guests bathe in crude oil". CNN (bl-Ingliż). Miġbur 2026-05-04.
  4. ↑ "Azerbaijan in Top 5 health tourism destinations [PHOTO]". Azernews.Az (bl-Ingliż). 2017-10-03. Miġbur 2026-05-04.
  5. ↑ Travels of Marco Polo. Project Gutenberg. p. 46.
  6. ↑ "Naftalan, The Oil that Heals by Dr. D. Y. Huseinov and Dr. A. I. Rustamov". www.azer.com. Miġbur 2026-05-04.
  7. ↑ "10.2 Naftalan - The Miracle Oil - Azerbaijan's Therapeutic Oil - by Eldar Abbasov". www.azer.com. Miġbur 2026-05-04.
  8. ↑ Karslı B, Kürüm B (2024). "Comparison of the efficiency of epidermal growth factor, silver and Naftalan in the wound healing of rats". Journal of Applied Biological Sciences. 18 (1): 106–117. ISSN 2146-0108.
  9. ↑ Vržogić P, Ostrogović Ž, Alajbeg A (2003). "Naphthalan – A natural medicinal product". Acta Dermatovenerologica Croatica. 11 (3). Department of Dermatology and Venereology, University Hospital Centre Zagreb: 178–184. PMID 12967511. p. 179.
  10. ↑ "Azerbaijan: Painting With Oil – No, Not that Oil | Eurasianet". eurasianet.org (bl-Ingliż). Miġbur 2026-05-04.
  11. ↑ Vržogić P, Ostrogović Ž, Alajbeg A (2003). "Naphthalan – A natural medicinal product". Acta Dermatovenerologica Croatica. 11 (3). Department of Dermatology and Venereology, University Hospital Centre Zagreb: 178–184. PMID 12967511. p. 178.
  12. ↑ Vržogić P, Ostrogović Ž, Alajbeg A (2003). "Naphthalan – A natural medicinal product". Acta Dermatovenerologica Croatica. 11 (3). Department of Dermatology and Venereology, University Hospital Centre Zagreb: 178–184. PMID 12967511. p. 180.
  13. ↑ Vržogić P, Ostrogović Ž, Alajbeg A (2003). "Naphthalan – A natural medicinal product". Acta Dermatovenerologica Croatica. 11 (3). Department of Dermatology and Venereology, University Hospital Centre Zagreb: 178–184. PMID 12967511. p. 181.
  14. ↑ Vržogić P, Ostrogović Ž, Alajbeg A (2003). "Naphthalan – A natural medicinal product". Acta Dermatovenerologica Croatica. 11 (3). Department of Dermatology and Venereology, University Hospital Centre Zagreb: 178–184. PMID 12967511. p. 182.
  15. ↑ "Feeling low on energy? Have a bath in a barrel of crude oil". The Independent (bl-Ingliż). 2009-07-10. Miġbur 2026-05-04.
  16. ↑ Adigozalova VA, Hashimova UF, Polyakova LP (2019). "Composition and Properties of the Unique Oil from Azerbaijan's Naftalan Oilfield". Russian Journal of General Chemistry. 89 (3): 631–640. doi:10.1134/S1070363219030459.
  17. ↑ Richard H. McKee, Colin M. North, Paula Podhasky, Jeffrey H. Charlap, Adam Kuhl (February 2014). "Acute and Subchronic Mammalian Toxicity of Naphthenic Acids from Oil Sands Tailings". International Journal of Toxicology. 33 (1): 347–355. doi:10.1177/1091581813504229. PMID 24179025.
  18. ↑ Schur DV, et al. (20 April 2013). "Solubility of Fullerenes in Naftalan". In Veziroğlu A, Tsitskishvili M (eds.). Black Sea Energy Resource Development and Hydrogen Energy Problems. Springer. ISBN 978-94-007-6152-0.
  19. ↑ Vtorushina EA, Kulkov MG, Salakhidinova GT, Butyrin RI, Aliev AE, Nigametzyanov IR, et al. (2023). "Comparative Analysis of High-Viscosity Oils from the Khanty-Mansi Autonomous Okrug and the Naftalan Oil Field to Assess Their Balneological Potential". Petroleum Chemistry. 63 (9): 1027–1038. Bibcode:2023PetrC..63.1027V. doi:10.1134/S0965544123060282.
  20. ↑ Rosenbaum (January 1899). "Naftalan". The International Dental Journal. 20 (1): 27–29. PMC 10139374. PMID 37912428.
  21. ↑ Montazami M (2018). Caspian: The Elements. Peabody Museum Press. ISBN 978-1-59711-444-8.
  22. ↑ "Caspian | Chloe Dewe Mathews". www.chloedewemathews.com (bl-Ingliż). Miġbur 2026-05-04.
  23. ↑ O'Hagan, Sean; O’Hagan, Sean (2011-10-19). "Lives bathed in oil: how Chloe Dewe Mathews captured the Caspian coast" (bl-Ingliż). Miġbur 2026-05-04.
Miksub minn "https://mt.wikipedia.org/w/index.php?title=Naftalan&oldid=329693"