Malaga

Malaga
	Spanja
Amministrazzjoni
Stat sovran	Spanja
Komunitajiet Awtonomi ta' Spanja	Andalusija
Provinċja ta' Spanja	Málaga Province (en)
Kap tal-Gvern	Francisco de la Torre Prados (mul)
Isem uffiċjali	Málaga
Ismijiet oriġinali	Málaga
Kodiċi postali	29001–29018
Ġeografija
Koordinati	36°43′N 4°25′W / 36.72°N 4.42°WKoordinati: 36°43′N 4°25′W / 36.72°N 4.42°W
	Malaga Malaga (Spain)
Superfiċjenti	394.98 kilometru kwadru
Għoli	18 m
Fruntieri ma'	Alhaurín de la Torre (en) , Almogía (en) , El Borge (en) , Cártama (en) , Colmenar (en) , Comares (en) , Moclinejo (en) , Rincón de la Victoria (en) , Torremolinos (mul) , Totalán (en) u Casabermeja (en)
Demografija
Popolazzjoni	599,063 abitanti (2025)
Informazzjoni oħra
Fondazzjoni	8 century "BCE"
Kodiċi tat-telefon	95
bliet ġemellati	Tyre, Laayoune (en) , Faro, Galveston (en) , Melilla, Popayán, Zacatecas, Damasku, Palermo, Manila, Mobile, Miraflores (en) , Passau (mul) , Aqabau Barranquilla
	malaga.eu

Malaga (bl- Mudell:Lang-es hija belt Spanjola, il-belt kapitali tal- provinċja ta' Malaga, mill- Komunità Awtonoma tal-Andalusija . Malaga tinsab fit-tarf tal-punent tal- Baħar Mediterran u fin-nofsinhar tal- Peniżola Iberika, madwar 100 kilometru fil-lvant tal- Istrett ta' Ġibiltà u 200 km minn Sevilja, il-kapitali tal-Andalusija.

Il-belt, li tinsab fiċ-ċentru ta’ bajja mdawra b’firxiet ta’ muntanji, għandha territorju muniċipali ta’ 394,9 km² .^[1] Hemm żewġ xmajjar hemmhekk, il- Guadalhorce u l- Guadalmedina .

B'580,000 580 000 habitants skont iċ-ċensiment tal-2020, Malaga hija s-sitt l-akbar belt fi Spanja, it-tieni l-akbar fl-Andalusija u s- Mudell:46e fl-Ewropa. Inkluża ż-żona urbana tagħha u l-periferija tagħha, il-belt għandha kważi miljun abitant.

Malaga twaqqfet mill -Feniċi fit Mudell:-s-li jagħmilha waħda mill-eqdem bliet fl-Ewropa. Mudell:S-, il-belt esperjenzat attività industrijali u rivoluzzjonarja sinifikanti, u b'hekk saret il-belt industrijali ewlenija fi Spanja u kisbet it-titli " Dejjem bla biża’ "U" L-ewwel wieħed jinsab fil-periklu tal-libertà " Il-belt sofriet l-ewwel stadju tal-aktar episodji mdemmija tal- Gwerra Ċivili Spanjola u l-isplużjoni tat-turiżmu fis- snin sebgħin, li kompliet, u tat lok għas Mudell:S- x-xewqa li wieħed jirrifletti fuq soluzzjonijiet ta’ turiżmu sostenibbli li diġà ġew ittestjati f’postijiet turistiċi oħra fi Spanja.

Fis Mudell:S-, Malaga kienet ċentru ekonomiku u kulturali importanti, u ċentru importanti ta' komunikazzjoni fuq il-kosta tal-Mediterran.

Ġeografija

Din il-konurbazzjoni vasta u kollha bajda, li tinsab fuq il-pjanura kostali tal-Costa del Sol, fil-bokka tax-Xmara Guadalmedina, hija ddominata minn Gibralfaro, l-"għolja tal-fanal", inkurunata minn swar tas-seklu 14. Il-lokazzjoni ta' Malaga, li tħares lejn il-kosta Marokkina u fit-triq ta' rotot tal-art li jinżlu mill-għoljiet ta' Granada u l-Wied ta' Guadalquivir, għamlitha l-belt prinċipali tal-kosta Mediterranja Andalusija.

Klima

Malaga għandha klima Mediterranja b'temperatura medja annwali ta' 18.5 gradi Celsius. Ix-xtiewi huma ħfief u mxarrbin, bit-temperaturi rarament jinżlu taħt iż-0°C. Is-sjuf huma sħan u distintament niexfa, bl-aktar ġranet xemxin tas-sena u ftit li xejn xita.

Il-belt tirċievi biss bejn 500 mm u 600 mm ta' xita kull sena, b'59 jum tax-xita biss fis-sena. Novembru, Diċembru, u Jannar huma x-xhur l-aktar imxarrbin; Novembru jara l-aktar xita, filwaqt li Diċembru u Jannar għandhom l-aktar ġranet tax-xita, bi tmienja kull wieħed. B'kuntrast, Lulju u Awwissu jkollhom medja ta' ġurnata waħda tax-xita biss.

Storja

Antikità

Malaga twaqqfet mill-Feniċi fit-8 seklu QK taħt l-isem Malakka f’riġlejn il-Muntanja Gibralfaro.

Fis-sena 573 QK, il-belt waqgħet taħt kontroll Kartaġiniż u baqgħet hekk sal-219 QK, meta saret Rumana wara l-Gwerer Puniċi. Il-belt iffjorixxa, partikolarment grazzi għall-port tagħha. Taħt Awgustu, l-ewwel imperatur Ruman, akkwistat teatru. Il-belt kienet magħrufa għall-esportazzjonijiet tagħha ta’ garum (zalza tal-ħut iffermentata) lejn Ruma.

Bit-tnaqqis ta’ Ruma, Malaca nqabdet mill-Vandali taħt ir-Re Gonderiku (madwar is-sena 411 WK), u mbagħad mill-Viżigoti taħt ir-Re Wallia (madwar is-sena 416 WK).

Fis-6 seklu, il-belt ġiet konkwista mill-ġdid mill-imperatur Biżantin Ġustinjanu, rebbieħ fuq ir-re Viżigotu Agila I (551), imbagħad meħuda mill-Viżigoti tar-Re Sisebut fis-sena 615^[2].

Medju Evu

Il-belt, li l-Musulmani ħatfuha għall-ewwel darba fis-sena 716, ġiet konkwistata definittivament fis-sena 743 u ngħaqdet mal-Emirat ta’ Cordoba fis-sena 755 (bl-Għarbi: مالقة Mālaqah).

Fit-858, Malaga ġiet imħarbta mill-mexxej Viking Hasting.

Il-perjodu Iżlamiku rawwem l-iżvilupp tal-belt u l-kampanja tal-madwar, grazzi għat-titjib fl-irrigazzjoni mibdija mir-Rumani. Inbnew il-fortizzi tal-Alcazaba (mis-seklu 11) u ta’ Gibralfaro (seklu 14).

Il-belt irnexxielha tegħleb it-taqlib politiku billi saħħet il-poter tagħha bis-saħħa tal-port tagħha, it-tarzna tal-bastimenti tagħha, u l-Atarazanas. Il-Ġenoveżi stabbilew post kummerċjali fil-belt, li, bit-tiġdid tar-rotot kummerċjali bejn il-Baħar Mediterran u l-Ewropa ta’ Fuq, sar waqfa importanti fuq il-linji kummerċjali. Il-belt kienet magħrufa għall-istil distintiv tagħha taċ-ċeramika, esportata ħafna lejn ir-renji Kristjani. Aktar tard ġiet imitata f’Valencia.

Ir-Reconquista u l-Inkorporazzjoni fi Spanja

Il-belt ġiet ikkonkwistata mill-ġdid mill-Insara fid-19 ta' Awwissu 1487, wara ġlied ħarxa. Ir-Renju ta' Granada tilef l-iżbokk marittimu ewlieni tiegħu u waqa' ħames snin wara^[3].

Il-provinċja kienet popolata minn Kastiljani u Andalusjani t'Isfel. Ir-rejiet ikkontribwew għall-iżvilupp tal-belt, li madankollu staġnat sas-seklu 18 u sofriet minn għargħar, gwerer u epidemiji.

L-era kontemporanja

Il-belt kienet okkupata mit-truppi Napuljoniċi minn Jannar 1810 sa Awwissu 1812; il-gvernatur tagħha kien il-Ġeneral Jean-Baptiste Breton, magħruf bħala Berton. Sussegwentement, Malaga saret belt pijuniera tar-rivoluzzjoni industrijali fi Spanja (aktar tard megħluba minn Barċellona), speċjalizzata b'mod partikolari fil-produzzjoni tal-azzar. Il-ferrovija ta' Cordoba waslet fil-belt fl-1865^[4].

Bħal fil-bqija ta’ Spanja, is-seklu 19 ra inkwiet konsiderevoli, iżda dan ma waqqafx lill-belt milli tgawdi ċertu livell ta’ prosperità grazzi għall-attivitajiet industrijali tagħha u l-esportazzjoni ta’ prodotti agrikoli (l-aktar żejt, inbid, u żbib).

L-ewwel membru parlamentari komunista fi Spanja ġie elett f’Malaga fl-1933. Fl-1937, Franco u t-truppi Nazzjonalisti ħatfu l-belt.

Il-kriżi tas-snin 40 tat lok għall-emigrazzjoni fis-snin 50, segwita minn żvilupp ekonomiku mmexxi mit-turiżmu mis-snin 60 ’il quddiem. L-università twaqqfet fl-1972^[5].

Ekonomija

Il-belt għaddiet minn bidliet sinifikanti mis-snin sebgħin 'l hawn minħabba l-iżvilupp ekonomiku tagħha, ikkonċentrat tul il-kosta. Il-predominanza tas-settur tas-servizzi, il-perċentwal għoli ta' kostruzzjoni, u l-livell baxx ta' industrijalizzazzjoni kienu l-karatteristiċi li jiddefinixxu dan l-iżvilupp. Madankollu, is-sajd jibqa' relattivament importanti għall-ekonomija lokali, kif ukoll l-agrikoltura (l-inbid u l-ipproċessar tal-ikel). Is-setturi tal-ospitalità, il-bejgħ bl-imnut, it-trasport, u l-komunikazzjonijiet bħalissa qed jesperjenzaw tkabbir kostanti fir-reġjun, li qed isir wieħed mid-destinazzjonijiet turistiċi l-aktar popolari fil-Mediterran. Il-port ta' Malaga huwa ċentru ewlieni għas-sajd, il-kummerċ, u t-trasport^[6].

Fl-2023, madwar 20% tal-popolazzjoni kienet qiegħda, u l-pagi kienu biss 80% tal-medja Spanjola^[7].

Trasport

L-Ajruport ta’ Malaga jinsab 8 km mill-belt u 5 km minn Torremolinos, u huwa konness mal-bliet ewlenin tal-Costa del Sol u ż-żona ta’ ġewwa. Aktar minn 80 linja tal-ajru internazzjonali joperaw f’dan l-ajruport, li rreġistra medja ta’ 13-il miljun passiġġier f’dawn l-aħħar snin. It-traffiku tal-ajru huwa primarjament ikkonċentrat fl-Unjoni Ewropea; Londra Gatwick hija l-aktar destinazzjoni popolari.

Il-Port ta’ Malaga għandu servizz regolari tal-lanċa lejn Melilla kuljum u huwa t-tieni l-akbar port fil-Peniżola Iberika, wara Barċellona, f’termini ta’ destinazzjonijiet tal-kruċieri. Il-port għaddej minn proġett ambizzjuż ta’ żvilupp mill-ġdid immirat biex jintegrah aħjar fil-belt u jgħammar bi spazji miftuħa inklużi ġonna, faċilitajiet kulturali, ristoranti, u attivitajiet ta’ divertiment.

L-istazzjon María Zambrano, imsemmi għal filosfu, iservi ferroviji tal-passiġġieri (netwerk Cercanías) u ferroviji interprovinċjali, u jgħaqqad lil Malaga ma' bliet oħra fil-Peniżola Iberika. Il-linja ferrovjarja ta' veloċità għolja (AVE), inawgurata fl-2007, tlesti l-vjaġġ Malaga-Madrid f'sagħtejn u 30 minuta. Mill-ftuħ tal-AVE Madrid-Barċellona, ir-rotta Malaga-Barċellona tista' tiġi vjaġġata b'ferrovija ta' veloċità għolja mingħajr ma jinbidlu l-ferroviji f'Madrid, u b'hekk jitqassar il-ħin tal-vjaġġ bejn iż-żewġ bliet.

Is-sistema ferrovjarja ħafifa ta' Malaga tikkonsisti f'żewġ linji, parzjalment taħt l-art, li jgħaqqdu ż-żona tal-istazzjon u ċ-ċentru storiku mal-punent u n-nofsinhar taż-żona metropolitana. Il-Linja 2 se tiġi estiża lejn it-tramuntana fl-2028.