Kumpless White Rocks
abandoned Hotel Complex | |
 Mudell:Coord/input/error2Koordinati: Mudell:Coord/input/error2
| |
 |
Il-Kumpless White Rocks (magħruf bħala White Rocks Holiday Complex) huwa faċilità militari u turistika abbandunata li tinsab fuq il-kosta tal-lvant ta' Malta, ħdejn iż-żona ta' Baħar iċ-Ċagħaq. Is-sit jokkupa madwar 450,000 metru kwadru u joffri veduti tal-għaġeb tal-Baħar Mediterran, iżda waqa’ fi stat ta’ telqa minn mindu ġie abbandunat fl-1995. Minkejja bosta proposti ta’ żvilupp fuq aktar minn żewġ deċennji, is-sit għadu f’limbu, bi strutturi li qed jiddeterjoraw issa fil-biċċa l-kbira mgħottija b’graffiti.[1] F’Novembru 2025, il-gvern Malti wiegħed li jibdel iż-żona f’park nazzjonali.[2]
Storja
[immodifika | immodifika s-sors]
Il-perjodu militari Brittaniku (1960–1979)
[immodifika | immodifika s-sors]Il-Kumpless White Rocks inbena mill-forzi Brittaniċi fis-snin sittin u oriġinarjament kien magħruf bħala is-St. Patricks' Officers Married Quarters (Kwartieri tal-Miżżewġin tal-Uffiċjali ta' San Patrizju).[3][4][5] Kien jifforma parti mill- Gwarniġjon tal-Armata ta' Pembroke akbar, ġabra mxerrda ta' installazzjonijiet militari Brittaniċi mibnija fil-viċinanza ta' Fort Pembroke fit-Tramuntana ta' Malta.[6] Il-kumpless ipprovda akkomodazzjoni ta' kwalità għolja għall-uffiċjali militari Brittaniċi u l-familji tagħhom, b'taħlita ta' djar b'erba' kmamar tas-sodda u appartamenti bi tliet kmamar tas-sodda.[3][5] Il-proprjetajiet kollha kienu mgħammra tajjeb għal dak iż-żmien, u kellhom konnessjonijiet tat-telefon u garaxxijiet individwali.[3][4][5]
Il-preżenza militari Brittanika f'Malta bdiet tonqos wara l-indipendenza ta' Malta fl-1964. Meta l-armata Ingliża telqet minn Malta fl-1979, il-kumpless ta' White Rocks, flimkien ma' installazzjonijiet militari oħra, ingħata lill-gvern Malti.[3][4][5]
Kumpless tal-vaganzi (1979–1995)
[immodifika | immodifika s-sors]Wara t-tluq tal-Ingliżi, il-kumpless White Rocks ġie kkonvertit gradwalment f'faċilità għall-vaganzi.[3][5] Il-konverżjoni ġiet iddisinjata mill-arkitett Malti magħruf Richard England.[3] Taħt it-tmexxija tas-Segretarjat għat-Turiżmu, il-kumpless primarjament ipprovda akkomodazzjoni għal studenti tal-lingwi li kienu jistudjaw f'Malta matul ix-xhur tas-sajf.[3] [4][5]
Abbandun (1995–preżent)
[immodifika | immodifika s-sors]Mill-1995, il-kumpless ġie abbandunat u waqa’ fi stat dejjem aktar serju ta’ telqa.[5][7] Il-bini li darba kien miżmum tajjeb ġarrab ħsara kemm minn deterjorament naturali kif ukoll minn vandaliżmu estensiv.[3][8] Ħafna mill-istrutturi issa jinsabu f’kundizzjoni perikoluża, u dan wassal lill-awtoritajiet biex jimblukkaw it-toroq li jwasslu għall-kumpless tal-vaganzi ta’ qabel. Fi snin reċenti, madwar 95% tal-bibien u t-twieqi tal-kumpless ingħalqu b’ħitan tal-briks biex jipprevjenu dħul mhux awtorizzat, għalkemm dan ma waqqafx kompletament lill-viżitaturi.[3]
Il-kumpless abbandunat sar kanvas għall-artisti, bil-biċċa l-kbira tal-ħitan li fadal issa miksija b'graffiti.[4] [8] Is-sit jinkludi diversi strutturi bħal blokok t'appartamenti għoljin, djar żgħar li qed jinħakmu mill-veġetazzjoni, pixxina li ġiet konvertita fi skatepark informali, u waqfa tal-linja abbandunata miksija biż-żebgħa.[4]
Proposti ta' żvilupp
[immodifika | immodifika s-sors]Tentattivi bikrija ta' żvilupp (1999–2010)
[immodifika | immodifika s-sors]L-iżvilupp ta' White Rocks ilu f'limbu għal aktar minn żewġ deċennji, b'diversi tentattivi falluti biex is-sit jingħata skop ġdid.[3] L-ewwel inizjattiva ta' żvilupp formali bdiet f'Ġunju 1999, meta l-Ministru tat-Turiżmu ħareġ sejħa għax-xiri u l-iżvilupp taż-żona.[9] Tliet offerenti preferuti ġew identifikati sa Frar tas-sena 2000: Gasan-Siva Group, Costa San Andrea, u l-konsortju UPA.
F'Mejju 2001, il-proposta minn Costa San Andrea ġiet approvata bil-mira li proġett jitlesta sa Ġunju 2003.[9] Sa Ottubru 2003, l-Awtorità tal-Ippjanar kienet ħarġet permess għall-proġett b'valur ta' €58 miljun, bid-data tat-tlestija riveduta għall-2007. [9] Madankollu, l-iżvilupp waqaf f'Awwissu 2004 minħabba nuqqas ta' qbil bejn il-gvern u Costa San Andrea dwar kwistjonijiet ta' proprjetà, u l-kuntratt qatt ma ġie ffirmat. [9]
F'Ġunju 2010, il-gvern ħabbar proġett ġdid ta' €200 miljun biex jittrasforma s-sit f'raħal sportiv bi 300 residenza, u wiegħed li dan il-proġett ser joħloq 800 impjieg. [9] Sa Ġunju 2011, in-negozjati mal-konsorzju White Rocks Holding Company Ltd tar-Renju Unit ma kinux konklużi, u l-gvern ma weġibx għall-mistoqsijiet dwar il-proġett.[9]
Tentattivi ta' żvilupp riċenti (2013–preżent)
[immodifika | immodifika s-sors]Wara bidla fil-gvern fl-2013, il-Prim Ministru Joseph Muscat ħabbar li r-raħal sportiv propost se jiġi rilokat xi mkien ieħor u li se tinħareġ sejħa ġdida għal espressjonijiet ta’ interess għall-iżvilupp tas-sit. [9] F’Ġunju 2014, il-proġett White Rocks reġa’ tnieda mill-Ministru għall-Ekonomija, l-Investiment, u n-Negozji Żgħar Chris Cardona.[9]
Sal-2017, konsorzju magħruf bħala l-White Rocks Development Consortium (WRDC) kien ħareġ bħala l-offerent preferut. Il-grupp kien jinkludi l-iżviluppaturi tal-proprjetà Brittaniċi Richard u Ian Livingstone, kif ukoll diversi investituri Maltin prominenti mill-Bianchi Group, Bonnici Brothers, Mizzi Holdings, Elbros Construction, u l-Alpine Group.[10] Il-proposta tagħhom inkludiet pjanijiet għal lukanda ta’ seba’ stilel, siti residenzjali u kummerċjali, u heritage park kbir aċċessibbli għall-pubbliku, b’investiment totali ta' madwar €400 miljun.[9][10]
Madankollu, f'April 2017, progress fuq il-proġett waqaf minħabba nuqqas ta' qbil bejn il-gvern u l-WRDC dwar il-valur tal-art.[9] Sal-2019, il-gvern kien ivvalwa s-sit ta' White Rocks għal madwar €120 miljun, li kien kważi ħames darbiet il-€25 miljun offruti mill-investituri.[9] Sal-2025, ma kienet intlaħqet l-ebda riżoluzzjoni, u s-sit baqa' abbandunat u mhux żviluppat. F'Novembru 2025, il-gvern Malti wiegħed li jirtira din il-proposta ta' żvilupp u minflok jibdel is-sit f'park nazzjonali. [2]
Stat attwali
[immodifika | immodifika s-sors]Illum, White Rocks huwa kumpless mifrux ta’ strutturi abbandunati mifruxa fuq bejn wieħed u ieħor 115 tomna, li joffri dak li l-viżitaturi jiddeskrivu bħala "veduti tal-għaġeb".[4] Is-sit sar destinazzjoni popolari għall-esploraturi urbani u l-fotografi, minkejja l-perikli potenzjali li joħolqu bini li qed jiddeterjora.[7] Il-kumpless jinkludi għexieren ta’ strutturi abbandunati, minn blokok t'appartamenti għoljin għal djar modesti li qed jiġu rkuprati mill-veġetazzjoni.[4] Ħafna mill-binjiet huma mżejna b’graffiti elaborat, u joħolqu gallerija ta' arti fil-beraħ.[4][8]
Il-kumpless jinsab ma' Tul il-Kosta, jiġifieri waħda mit-toroq prinċipali li tgħaqqad il-Belt Valletta mad-destinazzjoni turistika popolari ta’ San Ġiljan, u b’hekk huwa viżibbli ħafna.[4]
Referenzi
[immodifika | immodifika s-sors]- ↑ Bonnici, Joseph; Cassar, Michael (2009). Malta and British army infantry regiments (bl-Ingliż). San Ġwann: BDL. ISBN 978-99957-20-21-6.
- 1 2 Zammit, Mark Laurence (2025-11-04). "'White Rocks to be turned into national park' - PM". Times of Malta (bl-Ingliż). Miġbur 2025-11-22.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 "White Rocks Complex". Maltatina (bl-Ingliż). 2021-04-21. Miġbur 2025-03-09.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 "White Rocks Abandoned Complex". Atlas Obscura (bl-Ingliż). Miġbur 2025-03-09.
- 1 2 3 4 5 6 7 "White Rocks Holiday Complex". Wikimapia (bl-Ingliż).
- ↑ Malta, Times of (2013-09-15). "Pembroke: from war symbol to spacious modern town". Times of Malta (bl-Ingliż). Miġbur 2025-03-09.
- 1 2 AL.T (2019-09-23). "White Rocks". Ascosi Lasciti (bl-Ingliż). Miġbur 2025-03-09.
- 1 2 3 "The story behind Malta's ghost complex: the past, present & future of White Rocks". www.guidememalta.com (bl-Ingliż). 2015-05-02. Miġbur 2025-03-09.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 "White Rocks complex valued at €120 million, almost five times consortium's offer - The Malta Independent" (bl-Ingliż). Miġbur 2025-03-09.
- 1 2 Diacono, Tim (2021-08-15). "Five Years On, Proposal To Develop Pembroke Ghost Town Of White Rocks Remains In Limbo". Lovin Malta (bl-Ingliż). Miġbur 2025-03-09.