Khafre

Khafre
faragħun	; 2570 "BCE" - 2530 "BCE" ; ← Djedefre (en) - Menkaure (en) →
faragħun
Ħajja
Twelid	2612 (in Julian calendar) BC
Nazzjonalità	Eġittu tal-Qedem; Renju Antik tal-Eġittu
Mewt	2530 "BCE"
Post tad-dfin	Piramida ta' Khafre
Familja
Missier	Khufu
Omm	Henutsen
Konjuga/i	Meresankh III (en) ; Khamerernebty I (en) ; Hekenuhedjet (en) ; Persenet (en)
Ulied	uri Menkaure (en) ; Nebemakhet (en) ; Iunre (en) ; Duaenre (en) ; Nikaure (en) ; Khamerernebty II (en) ; Ankhmare (en) ; Iunmin I (en) ; Shepsetkau (en) ;
Aħwa	uri Djedefhor (en) ; Khufukhaf I (en) ;
Tribù	Raba' Dinastija tal-Eġittu
Okkupazzjoni
Okkupazzjoni	sovran

Khafre jew Chephren (li miet għall-ħabta tal-2532 Q.K.) kien monarka Eġizzjan tal-qedem li kien ir-raba' faragħun tar-Raba' Dinastija, matul l-ewwel nofs tal-perjodu tar-Renju l-Antik (għall-ħabta tal-2700–2200 Q.K.). Huwa kien iben ir-re Khufu, u kien is-suċċessur ta' ħuh Djedefre fuq it-tron.

Il-piramide enormi ta' Khafre f'Giza, il-Piramida ta' Khafre, it-tieni l-ikbar wara l-piramida ta' missieru (il-Piramida l-Kbira). L-Isfinġi l-Kbir ta' Giza nbena għalih ukoll, skont xi Eġittologi, għalkemm dan baqa' ma ġiex ikkonfermat. Ma tantx nafu wisq dwar Khafre apparti r-rapporti ta' Erodotu, storiku Grieg li kiteb 2,000 sena ilu.

Familja

Khafre kien iben ir-re Khufu u ħu Djedefre u s-suċċessur tiegħu.^[1] Uħud jaħsbu li Khafre kien iben ir-Reġina Meritites I minħabba kitba mnaqqxa fejn jingħad li jonora l-memorja tagħha:

Il-mara tar-re, il-maħbuba tiegħu, devota ta' Horus, Meritites.

Il-mara tar-re, il-maħbuba tal-Ippreferut taż-Żewġ Allat Femminili;

dik li ma tgħid xejn jiġrilha x'jiġrilha.

Kbira ffavurita ta' Snefr[u]; kbira ffavurita ta' Khuf[u], devota ta' Horus, onorata taħt Khafre. Merti[tit]es.
[Bl-isdra; Rekords tal-Qedem].

Oħrajn jargumentaw li l-kitba mnaqqxa tissuġġerixxi biss li din ir-reġina mietet matul ir-renju ta' Khafre.^[2] Khafre jaf minflok kien iben ir-Reġina Henutsen.^[3]

Khafre kellu diversi nisa u kellhom mill-inqas 12-il iben u 3 jew 4 bniet.

Ulied ma' Meresankh III

Ir-Reġina Meresankh III kienet bint Kawab u Hetepheres II u b'hekk kienet neputija ta' Khafre.

Nebemakhet;
Duaenre;
Niuserre;
Khentetka;
Shepsetkau.

Ulied ma' Hekenuhedjet

Sekhemkare.

Ulied possibbli ma' Khamerernebty I

Menkaure;
Khamerernebty II.

Persenet jaf kienet il-mara ta' Khafre abbażi tal-pożizzjoni tal-qabar tagħha. Hija kienet omm Nikaure.

Huma magħrufa tfal oħra ta' Khafre, iżda l-ebda omm ma ġiet identifikata. Iktar ulied subien jinkludu lil Ankhmare, Akhre, Iunmin u Iunre. Bint jisimha Rekhetre hija magħrufa u Hemetre jaf kienet bint jew neputija wkoll.^[1]

Renju

Ma hemm l-ebda qbil dwar id-data tar-renju tiegħu. Xi awturi jsostnu li kienet bejn l-2558 Q.K. u l-2532 Q.K. Filwaqt li t-tul tal-Lista tar-Rejiet ta' Torino għar-renju tiegħu huwa vojt, u Manetho jesaġera li r-renju tiegħu kien 66 sena, il-biċċa l-kbira tal-istudjużi jemmnu li kien bejn 24 u 26 sena, abbażi tad-data tat-testment tal-Prinċep Nekure li tnaqqxet mal-ħitan tal-qabar ta' dan il-Prinċep. It-testment huwa datat b'mod anonimu għas-Sena tat-12-il Konti u huwa maħsub li kien ta' Khafre peress li Nekure kien ibnu. L-iktar data għolja hija s-"Sena tat-13-il okkorrenza" li hija data mpittra man-naħa ta' wara ta' ġebla tal-mastaba G 7650.^[4] Dan jimplika renju ta' 24–25 sena għal dan ir-re jekk l-għadd ta' bhejjem kien biannwali matul ir-Raba' Dinastija.

Kumpless tal-piramidi

Khafre bena t-tieni l-ikbar piramida f'Giza. L-isem Eġizzjan tal-piramida kien Wer(en)-Khafre li jfisser "Khafre l-Kbir".

Il-piramida għandha piramida sussidjarja, immarkata bħala G2-a. Mhux ċar min kien midfun hemmhekk. Instabu siġilli tal-ikbar iben ta' re fuq il-katavru tiegħu u l-isem ta' Horus u ta' Khafre.^[5]

Tempju tal-Wied

It-temp tal-wied ta' Khafre kien jinsab eqreb għan-Nil u kien jinsab eżatt qrib it-tempju tal-Isfinġi. Il-kitbiet imnaqqxin mid-daħla nstabu u jsemmu lil Hathor u lil Bubastis. Instabu blokok bil-fdalijiet parzjali ta' kitba mnaqqxa b'isem Horus u ta' Khafre (Weser-ib). Mariette skopra l-istatwi ta' Khafre fl-1860. Diversi minnhom instabu mal-art u kienu bla ras. Iżda nstabu statwi sħaħ oħra wkoll.

Tempju Mortwarju

It-tempju mortwarju kien jinsab qrib ħafna tal-piramida. Mit-tempju mortwarju nstabu frammenti tan-naħa ta' fuq ta' mazez imnaqqxin b'isem Khafre kif ukoll xi reċipjenti tal-ġebel.

L-Isfinġi l-Kbir u t-tempju tal-Isfinġi

L-isfinġi jingħad li jmur lura għal żmien Khafre. Dan huwa appoġġat mill-prossimità tal-isfinġi mal-kumpless tat-tempji u tal-piramida ta' Khafre, u ċertu xebħ (minkejja l-ħsara) mal-istruttura tal-wiċċ preżenti fl-istatwi tiegħu. L-Isfinġi l-Kbir ta' Giza jaf tnaqqax bħala gwardjan tal-piramida ta' Khafre, u bħala simbolu tas-setgħa rjali. Sar divinizzat fi żmien ir-Renju l-Ġdid.^[6]

Khafre fit-tradizzjonijiet tal-Greċja antika

L-istoriku tal-Eġittu tal-qedem Manetho sejjaħ lil Khafre "Sûphis II" u kkreditah b'renju ta' 66 sena, iżda ma għamilx kummenti oħra dwaru.^[7]^[8]^[9]^[10]

Għad-differenza tal-Eġittologi moderni u tas-sejbiet arkeoloġiċi, l-istoriċi Griegi Dijodoru u Erodotu, li kitbu iktar minn 2,000 sena wara r-Re Khafre, u pinġewh bħala tirann li laħaq wara missieru Khêops fuq it-tron. Erodotu u Dijodoru jgħidu li Khafre rrenja għal 56 sena.

Huma jiddeskrivu lir-re Menkaure (li jsejħulu "Mykerînós") li laħaq wara Khafre u li dan ir-re kien il-kontroparti taż-żewġ predeċessuri tiegħu: Erodotu jiddeskrivi lil Menkaure bħala xi ħadd li ġab il-paċi u l-hena lura fl-Eġittu.

Mill-mexxejja kollha tar-Renju l-Antik, Khafre għandu l-ikbar għadd ta' statwi tiegħu. Kważi kollha ġejjin minn Giza, parzjalment min-nekropoli uffiċjali hemmhekk, iżda b'mod prinċipali miż-żona madwar il-kumplessi tat-tempju tal-piramida ta' Khafre. F'sala kbira tat-tempju tal-wied, saru 23 depressjoni fl-art, u fihom oriġinarjament kienu hemm statwi ta' daqs ta' bniedem. Waħda minn dawn id-depressjonijiet hija usa' mill-oħrajn, u jaf kien hemm żewġ statwi hemmhekk. Ġie ssuġġerit li dawn l-24 statwa huma relatati mas-sigħat tal-jum. Dawn l-istatwi kollha tneħħew mill-pożizzjoni tagħhom f'xi żmien wara r-renju ta' Khafre. Auguste Mariette sab disa' minnhom waqt l-iskavi fl-1860 (Inv. Nri CG 9 sa CG 17) u frammenti tal-għaxar statwa (CG 378) f'foss fi ħdan it-tempju tal-wied. Dawn l-istatwi issa jinsabu fil-Mużew Eġizzjan fil-Kajr.

Gallerija

Statwa kolossali tal-alabastru ta' Khafre fil-Mużew Eġizzjan tal-Kajr.
Statwa Ta' Khafre fil-Mużew Eġizzjan Grandjuż.
Statwa ta' ras Khafre bil-kuruna l-ħamra (deshret) tal-Eġittu t'Isfel, fil-Mużew Eġizzjan ta' Leipzig.
Framment ta' statwa ta' Khafre, 2510-2485 Q.K., Ny Carlsberg Glyptotek, Copenhagen.
Framment ta' statwa ta' Khafre, il-Mużew Metropolitan tal-Arti, il-Belt ta' New York.
Framment ta' statwa ta' Khafre fil-Mużew Eġizzjan ta' Leipzig.
Statwa bla ras ta' Khafre fil-Mużew Nubjan ta' Aswan.
Khafre fuq it-tron mit-tempju tal-wied f'Giza, issa fil-Mużew Eġizzjan tal-Kajr (CG 14).
Statwa intatta ta' Khafre mit-tempju tal-wied f'Giza, li qabel kien fil-Mużew Eġizzjan tal-Kajr (CG 15); issa ġie rilokat lejn il-Mużew Eġizzjan Grandjuż.
Statwa tal-alabastru ta' Khafre minn Memphis, li qabel kien fil-Mużew Eġizzjan tal-Kajr (CG 41); issa ġie rilokat lejn il-Mużew Eġizzjan Grandjuż.
Statwi bla ras ta' Khafre mit-tempju tal-wied tiegħu f'Giza, issa fil-Mużew Eġizzjan Grandjuż.

Referenzi

1 2 Dodson, Aidan and Hilton, Dyan. The Complete Royal Families of Ancient Egypt. Thames & Hudson. (2004). ISBN 0-500-05128-3.
↑ Grajetzki, Ancient Egyptian Queens: A Hieroglyphic Dictionary, Golden House Publications, Londra, (2005), ISBN 978-0-9547218-9-3.
↑ Tyldesley, Joyce. Chronicle of the Queens of Egypt. Thames & Hudson. (2006). ISBN 0-500-05145-3.
↑ Spalinger, Anthony. Dated Texts of the Old Kingdom, SAK 21 (1994), p. 287.
↑ Porter, Bertha and Moss, Rosalind, Topographical Bibliography of Ancient Egyptian Hieroglyphic Texts, Statues, Reliefs and Paintings Volume III: Memphis, Part I Abu Rawash to Abusir. 2nd edition (revised and augmented by Dr Jaromir Malek, 1974.
↑ Markowitz, Haynes, Freed (2002). Egypt in the Age of the Pyramids.
↑ Siegfried Morenz: Traditionen um Cheops. In: Zeitschrift für Ägyptische Sprache und Altertumskunde, vol. 97, Berlin 1971, ISSN 0044-216X, pp. 111–118.
↑ Dietrich Wildung: Die Rolle ägyptischer Könige im Bewußtsein ihrer Nachwelt. Band 1: Posthume Quellen über die Könige der ersten vier Dynastien (= Münchener Ägyptologische Studien. Bd. 17). Hessling, Berlin 1969, pp. 152–192.
↑ Wolfgang Helck: Geschichte des Alten Ägypten (= Handbuch der Orientalistik, vol. 1.; Chapter 1: Der Nahe und der Mittlere Osten, vol 1.). BRILL, Leiden 1968, ISBN 9004064974, pp. 23–25 & 54–62.
↑ Aidan Dodson: Monarchs of the Nile. American University in Cairo Press, (2000), ISBN 9774246004, pp. 29–34.

[:0-1] 1 2 Dodson, Aidan and Hilton, Dyan. The Complete Royal Families of Ancient Egypt. Thames & Hudson. (2004). ISBN 0-500-05128-3.

[2] Grajetzki, Ancient Egyptian Queens: A Hieroglyphic Dictionary, Golden House Publications, Londra, (2005), ISBN 978-0-9547218-9-3.

[3] Tyldesley, Joyce. Chronicle of the Queens of Egypt. Thames & Hudson. (2006). ISBN 0-500-05145-3.

[4] Spalinger, Anthony. Dated Texts of the Old Kingdom, SAK 21 (1994), p. 287.

[5] Porter, Bertha and Moss, Rosalind, Topographical Bibliography of Ancient Egyptian Hieroglyphic Texts, Statues, Reliefs and Paintings Volume III: Memphis, Part I Abu Rawash to Abusir. 2nd edition (revised and augmented by Dr Jaromir Malek, 1974.

[6] Markowitz, Haynes, Freed (2002). Egypt in the Age of the Pyramids.

[7] Siegfried Morenz: Traditionen um Cheops. In: Zeitschrift für Ägyptische Sprache und Altertumskunde, vol. 97, Berlin 1971, ISSN 0044-216X, pp. 111–118.

[8] Dietrich Wildung: Die Rolle ägyptischer Könige im Bewußtsein ihrer Nachwelt. Band 1: Posthume Quellen über die Könige der ersten vier Dynastien (= Münchener Ägyptologische Studien. Bd. 17). Hessling, Berlin 1969, pp. 152–192.

[9] Wolfgang Helck: Geschichte des Alten Ägypten (= Handbuch der Orientalistik, vol. 1.; Chapter 1: Der Nahe und der Mittlere Osten, vol 1.). BRILL, Leiden 1968, ISBN 9004064974, pp. 23–25 & 54–62.

[10] Aidan Dodson: Monarchs of the Nile. American University in Cairo Press, (2000), ISBN 9774246004, pp. 29–34.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]