Hans Sloane
Sir Hans Sloane, l-Ewwel Baruni (twieled fis-16 ta' April 1660 – miet fil-11 ta' Jannar 1753) kien tabib, naturalista u kollezzjonista Brittaniku-Irlandiż. Huwa kellu kollezzjoni ta' 71,000 oġġett u ħalliha bħala wirt lin-nazzjon Brittaniku, u b'hekk stabbilixxa l-pedamenti għall-Mużew Brittaniku, għal-Librerija Brittanika u għall-Mużew tal-Istorja Naturali f'Londra.[1][2]
Elett bħala membru tas-Soċjetà Rjali ta' 24 sena, Sloane vvjaġġa lejn il-Karibew fl-1687 u ddokumenta l-vjaġġi u s-sejbiet tiegħu b'pubblikazzjonijiet estensivi snin wara. Sloane kien tabib rinomat fost l-aristokrazija, u ġie elett bħala membru tal-Kulleġġ Irjali tat-Tobba ta' 27 sena. Għalkemm huwa akkreditat bl-invenzjoni tal-ħalib biċ-ċikkulata, x'aktarx iżjed li huwa tgħallem il-prattika li żżid il-ħalib maċ-ċikkulata tax-xorb waqt li kien qed jgħix u jaħdem fil-Ġamajka. Iktar 'il quddiem xi toroq u postijiet issemmew għalih, inkluż Hans Place, Hans Crescent u l-Pjazza Sloane fl-inħawi ta' Chelsea, Londra — l-inħawi tar-residenza finali tiegħu — u anke l-Pjazza Sir Hans Sloane f'Killyleagh, raħal twelidu f'Ulster.
Il-proprjetà ta' Sloane f'Londra tħalliet lil bintu, Elizabeth, li żżewġet lit-Tieni Baruni Cadogan, u l-proprjetà baqgħet f'idejn il-familja Cadogan sal-lum.
Ħajja bikrija u familja
[immodifika | immodifika s-sors]Sloane twieled f'familja ta' nisel parzjalment minn Ulster-Skoċċiż fis-16 ta' April 1660 f'Killyleagh, villaġġ max-xtut tal-Lbiċ ta' Strangford Lough fil-Kontea ta' Down f'Ulster, il-provinċja tat-Tramuntana fl-Irlanda. Huwa kien is-seba' u l-aħħar wild ta' Alexander Sloane, li miet meta Hans kellu 6 snin. Alexander Sloane kien kollezzjonist ġenerali tat-taxxi għall-Kontea ta' Down u aġent tal-Konti ta' Clanbrassil. Ħuh, James Sloane, kien Membru tal-Parlament Irlandiż. Jingħad li Sarah Hicks (omm Hans) kienet Ingliża li marret tgħix f'Killyleagh bħala sieħbet Anne Carey meta Anne żżewġet lil Lord Clanbrassil. Il-familja tan-naħa ta' missier Sloane kienu minn Ulster-Skoċċiżi, wara li għamlu migrazzjoni minn Ayrshire fil-Lbiċ tal-Iskozja; huma marru jgħixu fil-Lvant ta' Ulster matul it-tħawwil tal-pjantaġġuni ta' Antrim u Down, li sar kemxejn separatament mit-tħawwil usa' tal-pjantaġġuni ta' Ulster, taħt ir-Re Ġakbu VI u I. It-tfal tal-familja Sloane, inkluż Hans, ittieħdu mill-familja Hamilton (jew Clanbrassil) u ngħataw il-biċċa l-kbira tal-edukazzjoni bikrija tagħhom fi ħdan il-librerija tal-Kastell ta' Killyleagh. Mill-ulied subien ta' Alexander, tlieta biss laħqu saru adulti: Hans, William u James. Il-postijiet tad-dfin ta' Henry u ta' John Sloane jistgħu jinstabu fiċ-ċimiterju tal-Knisja ta' Killyleagh; iż-żewġ aħwa miet fi tfulithom. L-ikbar wieħed fost l-aħwa, James, ġie elett bħala Membru Parlamentari għal Roscommon u Killyleagh fl-1692. John Sloane iktar 'il quddiem sar Membru Parlamentari ta' Thetford u avukat tal-Inner Temple, u qatta' l-biċċa l-kbira tal-ħin tiegħu f'Londra.
Bħal bosta ċittadini Skoċċiżi oħra tal-"Pjantaġġuni" f'Ulster matul is-seklu 17, il-kunjum Sloane kważi ċertament kien ta' oriġini Gaeliku, u Sloane x'aktarx huwa l-isem Angliċizzat ta' Ó Sluagháin.
Bħala żagħżugħ, Sloane kkollezzjona oġġetti tal-istorja naturali u kurżitajiet oħra. Dan wasslu għall-istudju tal-mediċina f'Londra, fejn studja l-botanika, il-materia medica, il-kiruġija u l-kimika farmaċewtika. Id-drawwiet tal-kollezzjoniżmu tiegħu wassluh biex ikun utli għal John Ray u Robert Boyle. Wara 4 snin f'Londra huwa vvjaġġa lejn Franza, fejn qatta' xi żmien f'Pariġi u f'Montpellier, u qagħad fit-tul biżżejjed fl-Università ta' Orange-Nassau biex jikseb il-lawrija tad-dottorat tiegħu hemmhekk fl-1683; huwa tqabbad bħala assistent tat-tabib prominenti Thomas Sydenham li tah introduzzjonijiet siewja rigward il-prattika fil-mediċina. Huwa rritorna lejn Londra b'kollezzjoni konsiderevoli ta' pjanti u kurżitajiet oħra, u l-pjanti ntbagħtu lil Ray u ntużaw minnu għall-iStorja tal-Pjanti.
Vjaġġ fil-Karibew
[immodifika | immodifika s-sors]
Sloane ġie elett bħala membru tas-Soċjetà Rjali fl-1685. Fl-1687 huwa sar membru tal-Kulleġġ tat-Tobba, u fl-istess sena mar il-Ġamajka abbord l-HMS Assistance bħala t-tabib personali tal-Gvernatur il-ġdid tal-Ġamajka, it-Tieni Duka ta' Albemarle. Albemarle miet fil-Ġamajka s-sena ta' wara, fl-1688, b'hekk iż-żjara ta' Sloane damet 15-il xahar biss.
Matul iż-żmien li qatta' fil-Karibew, Sloane żar diversi gżejjer u ġabar iktar minn 1,000 eżemplar ta' pjanti kif ukoll provvisti kbar ta' kawkaw u ta' qxur tas-siġar Peruvjani li minnhom iktar 'il quddiem wettaq l-estrazzjoni tal-kwinina biex jittratta l-mard tal-għajnejn. Sloane kiteb noti madwar 800 speċi ġdida ta' pjanti, u kkatalogahom bil-Latin fil-Catalogus Plantarum Quae in Insula Jamaica Sponte Proveniunt (Katalgu tal-Pjanti Ġamajkani) tiegħu, li ġie ppubblikat fl-1696. L-ewwel kitbiet tiegħu dwar il-vjaġġ tfaċċaw fit-Tranżazzjonijiet Filosofiċi tas-Soċjetà Rjali, li fih Sloane ddeskriva l-pjanti Ġamajkani bħas-Siġra tal-Bżar u l-arbuxxell tal-kafè, flimkien ma' rendikonti dwar it-terremoti li heżżu lil Lima fl-1687 u lil Ġamajka fl-1687/1688 u fl-1692. Fix-xogħol ta' Sloane, Storja Naturali tal-Ġamajka, huwa jiddeskrivi l-mużika etnika tan-nies ta' karnaġjon sewda tal-Ġamajka għar-Reġina tal-Ingilterra. Bl-għajnuna ta' mużiċist lokali, huwa inkluda l-partitura mużikali u l-kliem tal-kanzunetti tal-festivals.
- Vjaġġ lejn il-Gżejjer ta' Madera, Barbados, Nieves, S. Christophers u l-Ġamajka. Vol. 1. Sloane. 1707.
- Vjaġġ lejn il-Gżejjer ta' Madera, Barbados, Nieves, S. Christophers u l-Ġamajka. Vol. 2. Sloane. 1725.
Sloane żżewweġ lil Elizabeth Langley Rose, l-armla ta' Fulke Rose tal-Ġamajka, u bint Alderman John Langley, werrieta għanja tal-pjantaġġuni tal-kannamiela fil-Ġamajka maħduma mill-iskjavi. Il-koppja kellha tliet ulied bniet, Mary, Sarah u Elizabeth, u tifel wieħed, Hans; Sarah u Elizabeth biss baqgħu ħajjin sat-tfulija. Sarah iżżewġet lil George Stanley tal-familja Paultons u Elizabeth iżżewġet lil Charles Cadogan, li sar it-Tieni Baruni tal-familja Cadogan. Ladarba reġa' lura fil-Brittanja, l-introjtu mill-karriera ta' tabib ta' Sloane u mill-investimenti tiegħu fil-proprjetà ta' Londra, flimkien mal-wirt ta' Elizabeth, Sloane rnexxielu jibni l-kollezzjoni sostanzjali tiegħu ta' artefatti tal-istorja naturali fid-deċennji ta' wara. Barra minn hekk, Sloane kellu investimenti fil-Kumpaniji Rjali tal-Afrika u tal-Baħar tan-Nofsinhar, u t-tnejn li huma wettqu kummerċ tal-iskjavi.
Il-Mużew tal-Istorja Naturali jelenka lil Sloane bħala l-inventur taċ-ċikkulata tax-xorb bil-ħalib. Madankollu, skont l-istoriku James Delbourgo, il-Ġamajkani kienu qed iħejju "xarba sħuna magħmula mil-laqx tal-kawkaw maħsud frisk, mgħollija bil-ħalib u bil-kannella" saħansitra mill-1494. Sloane ltaqa' maż-żerriegħa tal-kawkaw meta kien fil-Ġamajka, fejn in-nies tal-post kienu jixorbuha mħallta mal-ilma, għalkemm huwa jingħad li kien tal-fehma li kienet tqallgħu. Bosta riċetti tat-taħlit taċ-ċikkulata mal-ħwawar, mal-bajd, maz-zokkor u mal-ħalib kienu preżenti sas-seklu 17. Sloane jaf ħejja r-riċetta tiegħu stess għat-taħlit taċ-ċikkulata tax-xorb mal-ħalib, iżda jekk għamel dan x'aktarx li ma kienx l-ewwel wieħed. Xi sorsi jakkreditaw lil Daniel Peter bħala l-inventur fl-1875, li uża l-ħalib ikkondensat; sorsi oħra jindikaw li l-ħalib żdied maċ-ċikkulata tax-xorb sekli qabel f'xi pajjiżi. Sas-snin 50 tas-seklu 18, bejjiegħ tal-ħxejjex ta' Soho jismu Nicholas Sanders sostna li kien qed ibigħ ir-riċetta ta' Sloane bħala eliżir mediċinali, u x'aktarx li għamel iċ-"Ċikkulata tax-Xorb bil-Ħalib ta' Sir Hans Sloane" bħala d-ditta tal-ewwel xarba taċ-ċikkulata bil-ħalib. Sas-seklu 19, l-Aħwa Cadbury bigħu l-laned taċ-ċikkulata tax-xorb b'karti kummerċjali li wkoll invokaw ir-riċetta ta' Sloane.
Fl-1707 Sloane elenka l-varjetà ta' kastigi mogħtija lill-iskjavi fil-Ġamajka. Għar-ribelljoni, l-iskjavi normalment kienu jiġu kkastigati "billi jissammru mal-art ... u mbagħad kienu jingħataw in-nar ftit ftit minn saqajhom u minn idejhom, u kienu jinħarqu gradwalment sa rashom, filwaqt li l-uġigħat tagħhom kienu stravaganti". Għar-reati inferjuri, il-kastrazzjoni jew il-mutilazzjoni ("il-qtugħ ta' nofs ir-riġlejn") kienu n-norma. Għan-negliġenza, l-iskjavi "normalment kienu jiġu msawta bil-frosta ... wara li jissawtu bil-frosta sakemm il-laħam tagħhom joħroġ fil-beraħ, uħud kienu jitfgħulhom il-bżar u l-melħ fuq il-ġilda tagħhom; xi drabi oħra s-sidien tagħhom kienu jferrgħu xama' mdewba fuq il-ġilda tagħhom, u kienu jużaw torturi tal-waħx".
Tabib tas-soċjetà
[immodifika | immodifika s-sors]
Sloane beda l-prattika tiegħu stess fl-1689 f'3 Bloomsbury Place, Londra. Sloane ħadem fost in-nies tal-klassijiet superjuri fejn sar rinomat ħafna; huwa bena prattika kbir li qallgħetu ħafna flus. It-tabib ħa ħsieb tliet sovrani wara xulxin: ir-Reġina Anna, Ġorġ I u Ġorġ II.
Kien hemm xi kritika fir-rigward ta' Sloane matul ħajtu li kien sempliċi "virtuoso", jiġifieri kollezzjonist ta' kollox mingħajr il-fehim tal-prinċipji xjentifiċi. Kritiku partikolari stqarr li Sloane kien interessat biss fil-kollezzjoni ta' kurżitajiet superfiċjali, u kritiku ieħor sostna li Sloane kien "l-ewwel espert tal-ġugarelli ta' żmienu". Sir Isaac Newton iddeskriva lil Sloane bħala "kriminal u xifajklu" u "raġel qarrieqi ħafna". Uħud kienu jemmnu li l-kisba reali tiegħu kienet li għamel ħbieb fil-klassijiet superjuri tas-soċjetà u ma' figuri politiċi importanti, iktar milli fix-xjenza. Anke bħala tabib, ma tantx kiseb wisq rispett fost ħafna, u kien jitqies primarjament bħala bejjiegħ tal-mediċini u kollezzjonista tal-kurżitajiet. L-unika pubblikazzjoni medika ta' Sloane, Rendikont ta' Mediċina għall-Ħmurija, għad-Dgħufija u għal Mard ieħor tal-Għajnejn (Londra, 1745), ma ġietx ippubblikata qabel ma l-awtur għalaq 85 sena u kien irtira mill-prattika.
Fl-1716 Sloane sar baruni, u b'hekk kien l-ewwel prattikant mediku li ngħata titlu ereditarju. Fl-1719 huwa sar il-President tal-Kulleġġ Irjali tat-Tobba, u żamm il-kariga għal 16-il sena. Fl-1722 huwa nħatar bħala tabib ġenerali tal-armata, u fl-1727 bħala l-ewwel tabib ta' Ġorġ II.
Huwa ġie elett bħala President tal-Kulleġġ Irjali tat-Tobba fl-1719 u baqa' f'dik il-kariga sal-1735. Huwa sar segretarju tas-Soċjetà Rjali fl-1693, u editja t-Tranżazzjonijiet Filosofiċi tagħha għal 20 sena. Fl-1727 ħa post Sir Isaac Newton bħala l-President. Huwa rtira mis-Soċjetà meta kellu 80 sena.
Ir-rwol ta' Sloane bħala l-Ewwel Segretarju u iktar 'il quddiem bħala l-President tas-Soċjetà Rjali, perjodu li kien jinkludi l-editorija rivitalizzanti tiegħu tat-Tranżazzjonijiet Filosofiċi, ma tantx ħallew wisq ħin għal Sloane biex jikseb progress fir-riċerka xjentifika tiegħu stess, u dan wassal għal kritika fil-konfront ta' Sloane bħala sempliċi "virtuoso".
Apparti s-servizz tiegħu bħala Tabib Irjali, il-kisba reali ta' Sloane matul iż-żmien tiegħu fis-Soċjetà Rjali kien li għamilha ta' intermedjarju bejn id-dinjiet tax-xjenza, tal-politika u tas-soċjetà għolja.
Żmien Sloane fi Franza fil-bidu tal-karriera tiegħu iktar 'il quddiem għenu biex jaqdi r-rwol ta' intermedjarju bejn ix-xjenzati Brittaniċi u dawk Franċiżi, filwaqt li jrawwem il-kondiviżjoni tal-għarfien bejn iż-żewġ pajjiżi fil-qofol tal-Era tal-Illuminiżmu. Nies notevoli minn dak iż-żmien li żar lil Sloane biex jaraw il-kollezzjoni tiegħu jinkludu l-anatomiku Żvizzeru Albrecht von Haller, Voltaire, Benjamin Franklin u Carl Linnaeus.
Fl-1745, meta kellu 85 sena, u wara li kien irtira mill-prattika tal-mediċina, Sloane ppubblika l-ewwel xogħol mediku tiegħu, Rendikont ta' Mediċina għall-Ħmurija, għad-Dgħufija u għal Mard Ieħor tal-Għajnejn (Londra, 1745).
Matul ħajtu, Sloane kien korrispondent tal-Akkademja Rjali Franċiża tax-Xjenzi u ssejjaħ bħala mibgħut barrani fl-1709, apparti li kien membru barrani tal-akkademji tax-xjenza fil-Prussja, f'San Pietruburgu. f'Madrid u f'Göttingen.
Karità
[immodifika | immodifika s-sors]Sloane għen fl-Isptar ta' Kristu mill-1694 sal-1730 u ta s-salarju tiegħu bħala donazzjoni lura lil dik l-istituzzjoni. Huwa appoġġa wkoll lid-dispenserija ta' mediċini mhux għaljin tal-Kulleġġ Irjali tat-Tobba u wettaq kirurġija b'xejn kull filgħodu.
Huwa kien il-gvernatur li stabbilixxa l-Isptar ta' Foundling f'Londra, l-ewwel istituzzjoni tan-nazzjon għall-indukrar tat-tfal abbandunati. It-tilqim kien meħtieġ għat-tfal kollha indukrati hemmhekk; Sloane kien wieħed mit-tobba ta' dik l-era li ppromwova t-tilqim bħala metodu ta' prevenzjoni tal-ġidri, u użah fuq il-familja tiegħu stess u ppromwovieh lill-familja rjali. Huwa kien sar midħla tal-kunċett tat-tilqim bis-saħħa ta' Lady Mary Wortley Montagu fil-qorti tar-Reġina Caroline.
Mużew Brittaniku u l-Ġnien Botaniku ta' Chelsea
[immodifika | immodifika s-sors]_by_Michael_Rysbrack,_currently_housed_in_the_British_Museum_in_London_(cropped).jpg)
Ix-xiri tal-villa ta' Chelsea, Londra, fl-1712 minn Sloane pprovda l-artijiet għall-Ġnien Botaniku ta' Chelsea magħruf bħala Chelsea Physic Garden.
Matul ħajtu, Sloane kkollezzjona iktar minn 71,000 oġġett: kotba, manuskritti, tpinġijiet, muniti u medalji, eżemplari ta' pjanti u oħrajn. L-aqwa kisba tiegħu bħala kollezzjonista kienet li fl-1702 kiseb (bħala legat, bil-kundizzjoni li jħallas ċertu dejn) il-kollezzjoni tal-kurżitajiet li kienet ta' William Courten, li kien biddel il-kollezzjoniżmu fix-xogħol ta' ħajtu.
Meta Sloane rtira fl-1741, il-librerija u l-kollezzjoni tal-kurżitajiet tiegħu, li ħa miegħu minn Bloomsbury lejn daru f'Chelsea, kibru u saru ta' valur uniku. Huwa kien akkwista l-kollezzjonijiet estensivi tal-istorja naturali ta' William Courten, tal-Kardinal Filippo Antonio Gualterio, ta' James Petiver, ta' Nehemiah Grew, ta' Leonard Plukenet, tad-Dukessa ta' Beaufort, ta' Adam Buddle, ta' Paul Hermann, ta' Franz Kiggelaer u ta' Herman Boerhaave.
Mewt u legat
[immodifika | immodifika s-sors]
Fl-aħħar sena ta' ħajtu, Sir Hans Sloane bata minn marda b'paraliżi parzjali. Huwa miet waranofsinhar fil-11 ta' Jannar 1753 f'Manor House, Chelsea, u ndifen fit-18 ta' January fil-Lbiċ taċ-ċimiterju tal-Knisja l-Antika ta' Chelsea b'mafkar bil-kitba kif ġej:
Għall-memorja ta' SIR HANS SLOANE BART President tas-Soċjetà Rjali, u tal-Kulleġġ tat-Tobba; li fis-sena tal-Mulej 1753, meta kellu 92 sena, mingħajr l-inqas uġigħ f'ġismu u b'serenità konxja fil-ħsieb, temm il-ħajja virtwuża u karitatevoli tiegħu. Dan il-monument ittella' miż-żewġ ulied bniet tiegħu ELIZA CADOGAN u SARAH STANLEY.
Il-qabar tiegħu huwa kondiviż mal-mara tiegħu Elisabeth, li mietet fis-17 ta' Settembru 1724.
Mal-mewt tiegħu huwa ħalla bħala legat il-kotba, il-manuskritti, l-immaġnijiet stampati, it-tpinġijiet, il-flora, il-fawna, il-medalji, il-muniti, is-siġilli, il-kameos u kurżitajiet oħra lin-nazzjon, bil-kundizzjoni li l-Parlament iħallas lill-werrieta tiegħu somma ta' £20,000 (ekwivalenti għal £3,834,052 fl-2025) — apposta ferm inqas mill-valur stmat tal-artefatti, li kontemporanjament ġew stmati li jiswew £50,000 (ekwivalenti għal £9,585,130 fl-2025) jew iktar skont xi sorsi, u sa £80,000 (ekwivalenti għal £15,336,208 fl-2025) jew iktar minn oħrajn. Il-legat ġie aċċettat skont dawk it-termini permezz ta' att li għadda fl-istess sena, u l-kollezzjoni, flimkien mal-librerija rjali ta' Ġorġ II, u oġġetti oħra. Proporzjon sinifikanti ta' din il-kollezzjoni iktar 'il quddiem saret il-pedament tal-Mużew tal-Istorja Naturali. Meta Sloane kiteb it-testment tiegħu mhux talli qal li ried ibigħ ix-xogħol tiegħu lill-Parlament għal 20,000 lira sterlina, iżda stqarr ukoll li ried li x-xogħol tiegħu jkun jista' jarah kull min ried. Il-Kuraturi ħasbu li l-istudjużi u l-klassi superjuri biss kienu se jitħallew jaraw il-kollezzjoni, peress li kienu jemmnu li l-apprendiment kien privileġġ tal-klassi superjuri biss. Din il-fehma komuni nbidlet maż-żmien.
Huwa ta l-art tal-Ġnien Botaniku ta' Chelsea lis-Soċjetà tal-Apotekarji wara li kienu krewha mingħand il-proprjetà tiegħu ta' Chelsea mill-1673.
Statwa ta' daqs reali ta' Sloane tpoġġiet fil-pjazza tar-raħal ta' Killyleagh, fejn twieled.
Kontroversja
[immodifika | immodifika s-sors]F'Awwissu 2020, bust ta' Sloane fil-Gallerija tal-Illuminiżmu tal-Mużew Brittaniku tressaq mill-mużew. Id-deċiżjoni ttieħdet bħala parti mill-mewġa ta' tneħħijiet ta' monumenti li seħħet f'dik is-sena ta' dawk li kienu gawdew mill-iskjavitù. Il-kontributur ta' History Ireland, Tony Canavan, kiteb dwar id-deċiżjoni u osserva l-fatt li l-familja ta' Sloane kienet ittrasferiet ruħha fl-Irlanda mill-Iskozja waqt it-tħawwil tal-Pjantaġġuni ta' Ulster (jew iktar korrettament matul it-tħawwil tal-Pjantaġġuni ta' Antrim u ta' Down), u nnota li "l-fatt li Sloane oriġina minn familja Skoċċiża-Irlandiża li gawdiet minn tip differenti ta' pjantaġġun, wara t-tkeċċija tan-nattivi u l-konfiska ta' arthom, [li milli jidher] għalihom qatt ma kienet xi kwistjoni".
Postijiet imsemmijin għal Sloane
[immodifika | immodifika s-sors]Il-Pjazza ta' Sloane, Triq Sloane, Triq il-Kbira ta' Sloane, l-Iskola tal-Grammatika ta' Sloane u l-Ġonna ta' Sloane fil-Kwartier Irjali ta' Kensington u Chelsea ssemmew għal Sloane. L-ewwel isem tiegħu ngħata lil Triq Hans, Hans Crescent, Hans Place u Hans Road, li kollha kemm huma jinsabu fil-Kwartier Irjali.
Pjanti u annimali msemmijin għal Sloane
[immodifika | immodifika s-sors]Referenzi
[immodifika | immodifika s-sors]- ↑ Mannion, Nathan. "The Irishman who 'invented' milk chocolate, and served the royal family". The Irish Times (bl-Ingliż). Miġbur 2026-06-13.
- ↑ Media, P. A. (2020-08-25). "British Museum removes statue of slave-owning founder" (bl-Ingliż). Miġbur 2026-06-13.