Georg von Békésy

Georg von Békésy
Ħajja
Twelid	Budapest, 3 Ġunju 1899
Nazzjonalità	Ungerija Stati Uniti tal-Amerka
Mewt	Honolulu, 13 Ġunju 1972
Familja
Aħwa	uri Lola Békésy (mul)
Edukazzjoni
Alma mater	Università ta' Eötvös Loránd 1923) dottorat Università ta' Bern 1921)
Lingwi	Ungeriż Ingliż
Okkupazzjoni
Okkupazzjoni	fiżiku newroxjenzat kimiku awtobijografu għalliem fl-università fiżjologu bijofiżiku inġinier
Impjegaturi	Università ta' Harvard Università ta' Eötvös Loránd Ke Kulanui o Hawaiʻi (mul)
Premjijiet	List Premju Nobel għall-Fiżjoloġija u l-Mediċina  (1961) Silver Leibniz medal  (1937) honorary doctor of Semmelweis University  (1969) ASA Gold Medal Howard Crosby Warren Medal  (1955)
Nominat għal	uri Premju Nobel għall-Fiżika (1950) [[Premju Nobel għall-Fiżjoloġija u l-Mediċina]] (1950) Premju Nobel għall-Fiżika (1953) Premju Nobel għall-Fiżika (1954) Premju Nobel għall-Fiżika (1958)
Sħubija	Akkademja Ġermaniża tax-Xjenzi Leopoldina Akkademja Ungeriża tax-Xjenzi Akkademja Amerikana tal-Arti u tax-Xjenzi Akkademja Nazzjonali tax-Xjenzi

Georg von Békésy (bl-Ungeriż: Békésy György, pronunzjat [ˈbeːkeːʃi ˈɟørɟ]; twieled fit-3 ta' Ġunju 1899 – twieled fit-13 ta' Ġunju 1972) kien bijofiżiku Ungeriż-Amerikan.

Permezz tal-fotografija bl-istrobe u bl-użu ta' laqx tal-fidda bħala markatur, von Békésy irnexxielu josserva li l-membrana bażilari tiċċaqlaq bħal mewġa fil-wiċċ meta tiġi stimolata bil-ħsejjes. Minħabba l-istruttura tal-koklea u tal-membrana bażilari, frekwenzi differenti tal-ħsejjes jikkawżaw l-amplitudnijiet massimi tal-mewġ f'postijiet differenti fuq il-membrana bażilari tul il-koljatura tal-koklea. Il-frekwenzi għoljin jikkawżaw iktar vibrazzjoni fil-bażi tal-koklea, filwaqt li l-frekwenzi baxxi joħolqu iktar vibrazzjoni fl-apiċi.

Huwa kkonkluda li l-osservazzjonijiet tiegħu wrew kif frekwenzi tal-mewġ tal-ħsejjes jiġu mxerrdin lokalment qabel ma jqanqlu diversi fibri tan-nervituri li jiskattaw mill-koklea għall-moħħ.

Fl-1961 huwa ngħata l-Premju Nobel għall-Fiżjoloġija jew għall-Mediċina għar-riċerka tiegħu dwar il-funzjoni tal-koklea fl-organu tas-smigħ tal-mammiferi.

Bijografija

Békésy twieled fit-3 ta' Ġunju 1899 f'Budapest, l-Ungerija, bħala l-ewwel minn tliet ulied (György fl-1899, Lola fl-1901 u Miklós fl-1903) ta' Sándor Békésy (1860–1923), diplomatiku ekonomiku, u ta' Paula Mazaly.

Il-familja Békésy oriġinarjament kienet Riformista iżda kkonvertiet għall-Kattoliċiżmu. Ommu, Paula Mazaly (1877–1974) twieldet f'Szagolyca (issa Čađavica, il-Kroazja). In-nannu min-naħa ta' ommu kien minn Pécs. Missieru twieled f'Kolozsvár (issa Cluj-Napoca, ir-Rumanija).

Békésy attenda l-iskola f'Budapest, fi Munich u f'Zürich. Huwa studja l-kimika f'Bern u kiseb id-dottorat tiegħu fil-fiżika bit-teżi "Mod veloċi biex jiġi ddeterminat il-piż molekolari" fl-Università ta' Budapest fl-1926.

Imbagħad qatta' sena jaħdem f'azjenda tal-inġinerija. Huwa ppubblika l-ewwel dokument tiegħu dwar ix-xejra tal-vibrazzjonijiet tan-naħa ta' ġewwa tal-widna fl-1928. Huwa ġie offrut kariga fl-Università ta' Uppsala fl-Iżvezja mingħand Róbert Bárány, li ma aċċettax minħabba x-xtiewi Żvediżi qalila.

Qabel u waqt it-Tieni Gwerra Dinjija, Békésy ħadem mal-Uffiċċju Postali Ungeriż (mill-1923 sal-1946), fejn wettaq riċerka dwar il-kwalità tas-sinjal tat-telekomunikazzjoni. Din ir-riċerka wasslitu biex jinteressa ruħu fil-mod kif taħdem il-widna. Fl-1946 huwa telaq mill-Ungerija biex ikompli bil-linja tar-riċerka tiegħu fl-Istitut ta' Karolinska fl-Iżvezja.

Fl-1947 huwa mar jgħix fl-Istati Uniti, fejn ħadem fl-Università ta' Harvard sal-1966. Fl-1962 huwa ġie elett bħala Membru tal-Akkademja Ġermaniża tax-Xjenzi ta' Leopoldina. Wara li l-laboratorju tiegħu ħa n-nar fl-1965, huwa ġie mistieden imexxi laboratorju tar-riċerka tal-organi sensorji f'Honolulu, Hawaii. Huwa sar professur fl-Università ta' Hawaii fl-1966 u miet f'Honolulu.

Huwa sar espert magħruf sew fl-arti Asjatika. Huwa kellu kollezzjoni kbira li ta b'donazzjoni lill-Fondazzjoni Nobel fl-Iżvezja. Ħuh, Dr. Miklós Békésy (1903-1980), baqa' jgħix fl-Ungerija u sar agrobijologu famuż li ngħata l-Premju Kossuth.

Riċerka

Georg von Békésy fl-1918.

Békésy ikkontribwixxa b'mod partikolari għall-fehim tal-mekkaniżmu li permezz tiegħu il-frekwenzi tal-ħsejjes jiġu rreġistrati fin-naħa ta' ġewwa tal-widna. Huwa żviluppa metodu għad-dissezzjoni tan-naħa ta' ġewwa tal-widna ta' katavri umani filwaqt li l-koklea titħalla parzjalment intatta. Permezz tal-fotografija bl-istrobe u l-laqx tal-fidda bħala markatur, huwa rnexxielu josserva li l-membrana bażilari tiċċaqlaq bħal mewġa tal-wiċċ meta tiġi stimolata mill-ħsejjes. Minħabba l-istruttura tal-koklea u tal-membrana bażilari, frekwenzi differenti tal-ħsejjes jikkawżaw l-amplitudnijiet massimi tal-mewġ f'postijiet differenti fil-membrana bażilari tul il-koljatura tal-koklea. Il-frekwenzi għoljin jikkawżaw iktar vibrazzjoni fil-bażi tal-koklea, filwaqt li l-frekwenzi baxxi joħolqu iktar vibrazzjoni fl-apiċi.

Békésy ikkonkluda minn dawn l-osservazzjonijiet li permezz tat-tqanqil ta' postijiet differenti fil-membrana bażilari, il-frekwenzi tal-mewġ tal-ħsejjes iqanqlu fibri tan-nervituri differenti mill-koklea għall-moħħ. Huwa ħareġ bit-teorija li, minħabba l-kollokazzjoni tagħha tul il-koklea, kull ċellula sensorja (ċellula tax-xagħar) tirrispondi b'mod massimali għal frekwenza speċifika tal-ħsejjes (l-hekk imsejħa tonotopija). Békésy iktar 'il quddiem żviluppa mudell mekkaniku tal-koklea, li kkonferma l-kunċett tad-dispersjoni tal-frekwenzi mill-membrana bażilari fil-koklea tal-mammiferi.

F'artiklu ppubblikat wara mewtu fl-1974, Békésy irrieżamina l-progress fil-qasam, u rrimarka "Maż-żmien, wasalt għall-konklużjoni li l-qtates diżidratati u l-applikazzjoni tal-analiżi ta' Fourier għall-problemi bis-smigħ saru kulma jmur xkiel għar-riċerka rigward is-smigħ", b'referenza għad-diffikultajiet biex il-preparamenti taparsi annimali jġibu ruħhom bħall-annimali meta jkunu ħajjin, u l-interpretazzjonijiet komuni qarrieqa tal-analiżi ta' Fourier fir-riċerka dwar is-smigħ.

Premjijiet

Fost id-diversi unuri, Békésy ingħata l-premjijiet li ġejjin:

• il-Premju Denker fl-Otoloġija (1931), il-Medalja ta' Leibniz tal-Akkademja tax-Xjenzi ta' Berlin (1937), il-Premju Guyot għal-Lingwaġġ u għall-Otoloġija tal-Università ta' Groningen (1939), il-Premju tal-Akkademja tax-Xjenza ta' Budapest (1946) u l-Premju ta' Shambough fl-Otoloġija (1950).
• Ingħata dottorati onorarji (M.D.) mill-Universitajiet ta' Munster (1955), ta' Bern (1959), ta' Padova (1962), ta' Buenos Aires (1968), ta' Cordoba (1968), ta' Hawaii (1969) u ta' Semmelweiss, Budapest (1969).

Iktar qari

• Czeizel, Andrew E. (2004), "Famous Hungarian physicians", Lancet, vol. 364, no. 9434, pp. 581–582.

• Evans, Rand B. (2003), "Georg von Békésy: visualization of hearing", The American Psychologist, vol. 58, no. 9 (ippubblikat f'Settembru 2003), pp. 742–746.

• Raju, T. N. (1999), "The Nobel chronicles. 1961: Georg von Békésy (1899–1972)", Lancet, vol. 354, no. 9172 (ippubblikat fit-3 ta' Lulju 1999), p. 80.

• Shampo, M. A.; Kyle, R A (1993), "Georg von Békésy—audiology and the cochlea", Mayo Clin. Proc., vol. 68, no. 7 (ippubblikat f'Lulju 1993), p. 706.

• Tonndorf, J. (1986), "Georg von Békésy and his work", Hear. Res., vol. 22, no. 1–3, pp. 3–10.

• Bernhard, C. G. (1986), "Georg von Békésy and the Karolinska Institute", Hear. Res., vol. 22, no. 1–3, pp. 13–17.

• "Proceedings of Nobel Symposium 63. Cellular mechanisms in hearing (en hommage à Georg von Békésy). Karlskoga, 2–6 September 1985", Hear. Res., vol. 22, 1986, pp. 1–326.

• Tonndorf, J. (1974), "In memoriam Georg von Békésy 1899–1972", J. Acoust. Soc. Am., vol. 55, no. 3 (ippubblikat f'Marzu 1974), pp. 576–577.

• Glorig, A. (1973), "Georg von Békésy 1899–1972", Audiology, vol. 12, no. 5, pp. 540–541.

• Keidel, W. D. (1973), "In memorian Professor Dr. phil. Dr. med. h.c. Georg v. Békésy", Kybernetik, vol. 12, no. 2 (ippubblikat fi Frar 1973), pp. 116–118.

• Ratliff, F. (1973), "Georg von Békésy", Experimental Brain Research. Experimentelle Hirnforschung. Expérimentation Cérébrale, vol. 16, no. 3 (ippubblikat fid-29 ta' Jannar 1973), pp. 219–220.

• Keidel, W. D. (1973), "[In memoriam Professor Dr.phil.Dr.med.h.c. Georg von Békésy]", Zeitschrift für Laryngologie, Rhinologie, Otologie und ihre Grenzgebiete, vol. 52, no. 1 (ippubblikat f'Jannar 1973), pp. 1–6.

• Davis, H. (1972), "Georg von Békésy, 1899–1972", Ann. Otol. Rhinol. Laryngol., vol. 81, no. 5 (ippubblikat f'Ottubru 1972), pp. 750–751.

• Zwislocki, J. J. (1972), "Georg von Békésy, 1899–1972", J. Acoust. Soc. Am., vol. 52, no. 4 (ippubblikat f'Ottubru 1972), pp. 1094–1095.

• "Georg von Beksey", ASHA, vol. 14, no. 9, p. 513, Settembru 1972.

• Tonndorf, J. (1972), "[Obituary for Georg von Békésy (1899–1972)]", Archiv für klinische und experimentelle Ohren- Nasen- und Kehlkopfheilkunde, vol. 203, no. 1, pp. 81–85.

• "The American Speech and Hearing Association presents the honors of the Association", ASHA, vol. 9, no. 6 (ippubblikat f'Ġunju 1967), p. 222, 1967.

• Bernhard, C. G. (1962), "Presentation of the Nobel prize for physiology or medicine (1961) to George von BEKESY", Transactions of the American Otological Society, vol. 50, pp. 332–336.

• Keidel, W. D. (1961), "[G. von BEKESY Nobel prize winner 1961.]", Zeitschrift für Laryngologie, Rhinologie, Otologie und ihre Grenzgebiete, vol. 40 (ippubblikat f'Diċembru 1961), pp. 885–888.

• Palva, T. (1961), "[The 1961 Nobel prize in medical science and physiology (Georg von BEKESY).]", Duodecim; Lääketieteellinen Aikakauskirja, vol. 77, pp. 791–792.