Aqbeż għall-kontentut

Gżira ta' Macquarie

Minn Wikipedija, l-enċiklopedija l-ħielsa
Ritratt satellitari tal-Gżira ta' Macquarie.

Il-Gżira ta' Macquarie hija gżira sub-Antartika fil-Lbiċ tal-Oċean Paċifiku, kważi nofs triq bejn New Zealand u l-Antartika. Ilha tiġi ggvernata bħala parti mit-Tażmanja, l-Awstralja, mill-1880. Saret Riżerva Statali tat-Tażmanja fl-1978 u tniżżlet fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1997.[1]

Il-Gżira ta' Macquarie hija parti esposta mill-Katina Muntanjuża ta' Macquarie li tinsab fejn il-plakka tettonika Awstraljana tiltaqa' mal-plakka tettonika tal-Paċifiku.

Il-gżira tospita l-popolazzjoni sħiħa tal-pingwini rjali matul l-istaġun annwali tagħhom meta jbejtu. Ekoloġikament, il-gżira tagħmel parti mill-ekoreġjun tat-tundra tal-Gżejjer Sub-Antartiċi tal-Antipodi.

Frederick Hasselborough, Awstraljan, skopra l-gżira diżabitata fil-11 ta' Lulju 1810, hu u jfittex għal postijiet ġodda għall-kaċċa tal-foki. Huwa sostna li l-Gżira ta' Macquarie kienet tal-Gran Brittanja u annettiha mal-kolonja ta' New South Wales fl-1810. Il-gżira ngħatat kunjom il-Kurunell Lachlan Macquarie, il-Gvernatur ta' New South Wales mill-1810 sal-1821. Hasselborough irrapporta relitt "ta' disinn antik", li wassal għal spekulazzjoni li l-gżira jaf kienu żaruha qablu l-Polineżjani jew oħrajn. Fl-istess sena, il-Kaptan Smith iddeskriva b'iktar dettall x'aktarx l-istess relitt u spekula bi żball li kien tal-esploratur Franċiż Jean-François de Galaup, il-Konti ta' Lapérouse: "hemm diversi biċċiet ta' relitt ta' bastiment kbir fuq din il-gżira, milli jidher antiki ħafna u fuq il-ħaxix fl-għoli, li x'aktarx huma l-fdalijiet tal-bastiment tal-imsejken De la Perouse".

Bejn l-1810 u l-1919, il-foki u mbagħad il-pingwini ġew ikkaċċjati għaż-żejt tagħhom u kważi ġew estinti. Fost ir-relitti tal-kaċċaturi tal-foki hemm nases tal-ħadid, btieti, fdalijiet ta' għorfiet, oqbra u kitbiet imnaqqxin. Matul dak iż-żmien, ġew irreġistrati 144 żjara bil-bastimenti, u 12 minnhom spiċċaw f'nawfraġju. Il-kundizzjonijiet fuq il-gżira u l-ibħra tal-madwar kienu meqjusa tant iebsin li tħejja pjan biex tintuża bħala insedjament penali iżda dan ġie rrifjutat.

Richard Siddins u l-ekwipaġġ tiegħu nnawfragaw fil-Bajja ta' Hasselborough fil-11 ta' Ġunju 1812. Joseph Underwood bagħat il-bastiment Elizabeth and Mary lejn il-gżira biex l-ekwipaġġ jiġi salvat. L-esploratur Russu Fabian Gottlieb von Bellingshausen esplora l-inħawi għal Alessandru I tar-Russja fl-1820, u pproduċa l-ewwel mappa tal-Gżira ta' Macquarie. Bellingshausen żbarka fuq il-gżira fit-28 ta' Novembru 1820, iddefinixxa l-pożizzjoni ġeografika tagħha u partat ir-rum u l-ikel tiegħu għall-fawna tal-gżira mal-kaċċaturi tal-foki.

Fl-1877, l-ekwipaġġ tal-iskuna Bencleugh innawfraga fuq il-gżira għal 4 xhur; ġrajja folkloristika ssostni li beda jemmen li kien hemm teżor moħbi fuq il-gżira. Sid il-bastiment, John Sen Inches Thomson, kiteb ktieb dwar il-vjaġġi tiegħu fuq il-baħar, inkluż dwar iż-żmien li qatta' fuq il-gżira. Il-ktieb, li nkiteb fl-1912, kien jismu Voyages and Wanderings In Far-off Seas and Lands.

Diżgwid bejn it-Tażmanja u New Zealand minħabba l-ġlud tal-foki

[immodifika | immodifika s-sors]

Il-Gżira ta' Macquarie saret parti kostitwenti tat-Tażmanja fis-17 ta' Ġunju 1880 permezz privattiva b'ittri għall-Gvernatur tat-Tażmanja.

Fl-1890, il-Kolonja ta' New Zealand kitbet lil Lord Onslow (il-Gvernatur ta' New Zealand), lil Philip Fysh (il-Prim Ministru tat-Tażmanja), u lil Lord Knutsford (is-Segretarju tal-Istat għall-Kolonji) rigward il-gżira, u inizjalment talbet permess biex tannetti l-gżira, u mbagħad talbet biex tiġi ttrasferita mill-Kolonja tat-Tażmanja, biex b'hekk tingħalaq lakuna fl-istaġun magħluq tal-kaċċa tal-foki f'New Zealand meta l-bastimenti kienu qed jonsbu fil-gżejjer sub-Antartiċi taħt il-ġurisdizzjoni tal-Kolonja iżda kienu qed isostnu li qed iġibu l-ġlud tal-foki mill-Gżira ta' Macquarie. Fuq ir-rakkomandazzjoni ta' Fysh, il-Kunsill Leġiżlattiv tat-Tażmanja għadda mozzjoni fl-24 ta' Lulju 1890 li talbet biex "jittieħdu l-passi meħtieġa" biex il-Gżira ta' Macquarie tiġi ttrasferita lil New Zealand. Fysh ma kellux għaġla biex ilesti dan il-proċess, u t-talba ġiet trażmessa uffiċjalment lill-Assemblea Leġiżlattiva tat-Tażmanja fit-28 ta' Awwissu 1890.

Meta l-Assemblea Leġiżlattiva qieset il-kwistjoni fit-2 ta' Settembru 1890, is-sens tat-trasferiment ta' gżira dipendenti ġie ddubitat, u wara diversi talbiet għall-ordni u ċajt mill-membri, l-assemblea differiet il-kwistjoni għall-għada (u effettivament ċaħdet it-trasferiment). Sa Ottubru 1890 kien ġie deċiż li t-Tażmanja ma kinitx se tapprova t-trasferiment tal-gżira lil New Zealand. Sir Harry Atkinson (il-Prim Ministru ta' New Zealand) iddispjaċih li t-Tażmanja ddeċidiet li tiċħad it-trasferiment, u Fysh innota li l-objettivi ddikjarati kollha ta' New Zealand setgħu jinkisbu taħt il-leġiżlazzjoni eżistenti tat-Tażmanja u permezz ta' ftehimiet interkolonjali. F'nofs Ottubru 1890, The Southland Times irrapportat li kienet se tingħata spjegazzjoni minn Wellington. Fit-23 ta' Ottubru 1890, Fysh stqarr formalment lil New Zealand li l-leġiżlatura kolonjali ċaħdet it-trasferiment tal-gżira, u fl-20 ta' Novembru 1890 Knutsford sostna formalment lil Onslow li l-gvern Brittaniku ma kienx ta l-kunsens tiegħu biex isir xi trasferiment.

Fl-20 ta' April 1891 saru effettivi r-regolamenti maħruġa mill-Kummissarju tat-Tażmanja għas-Sajd fir-rigward tal-protezzjoni tal-foki fil-Gżira ta' Macquarie. Dan kien possibbli skont il-leġiżlazzjoni eżistenti tat-Tażmanja, jiġifieri l-Att dwar is-Sajd tal-1889. Sas-26 ta' Ottubru 1891, dawn ir-regolamenti ġew emendati biex jiskadu fl-20 ta' Lulju 1894, u biex ma jibqax inkluż is-sekwestru ta' bastiment bħala penali għar-reat.

Pingwini u l-fdalijiet tan-nawfraġju ta' The Gratitude, Nuggets Beach, il-Gżira ta' Macquarie, fl-1911, ritratt ta' Frank Hurley.

Bejn l-1902 u l-1920, il-Gvern tat-Tażmanja kera l-gżira lil Joseph Hatch (1837–1928) għall-industrija taż-żejt tiegħu abbażi tal-ħsad tal-pingwini.

Bejn l-1911 u l-1914, il-gżira saret bażi għall-Ispedizzjoni Antartika tal-Awstralasja taħt Sir Douglas Mawson. George Ainsworth opera impjant meteoroloġiku bejn l-1911 u l-1913, segwit minn Harold Power mill-1913 sal-1914, u minn Arthur Tulloch mill-1914 sal-għeluq tal-impjant fl-1915.

Fl-1933, l-awtoritajiet iddikjaraw il-gżira bħala santwarju tal-organiżmi selvaġġi skont l-Att tat-Tażmanja dwar il-Protezzjoni tal-Annimali u tal-Għasafar tal-1928, u fl-1972, saret Riżerva Statali skont l-Att tat-Tażmanja dwar il-Parks Nazzjonali u l-Organiżmi Selvaġġi tal-1970. Fil-25 ta' Mejju 1948, l-Ispedizzjonijiet Awstraljani tar-Riċerka Antartika Nazzjonali stabbilew kwartier ġenerali għall-ispedizzjonijiet fil-Gżira ta' Macquarie. F'Marzu 1949, żarithom il-Ħames Spedizzjoni Antartika Franċiża fil-vjaġġ tar-ritorn tagħha mill-Art ta' Adélie fejn ma seta' jsir l-ebda żbark dik is-sena minħabba l-għata estensiva tas-silġ.

Il-gżira kellha status bħala riżerva ta' bijosfera abbażi tal-Programm tal-Bniedem u tal-Bijosfera tal-UNESCO mill-1977 sakemm irtirat mill-programm fl-2011. Fil-5 ta' Diċembru 1997, il-Gżira ta' Macquarie tniżżlet fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO bħala sit ta' importanza ewlenija għall-ġeokonservazzjoni, ladarna hija l-unika art ta' katina muntanjuża f'nofs oċean fid-Dinja fejn il-blat mill-mantell tad-Dinja qed jiġi espost b'mod attiv 'il fuq mil-livell tal-baħar.

Fit-23 ta' Diċembru 2004, terremot ta' 8.1 fuq l-iskala tal-kobor tal-mument heżżeż il-gżira iżda ma kkawża l-ebda ħsara sinifikanti. Geoscience Australia ħarġet Allert ta' Għargħar b'Tsunami għall-Impjant tal-Gżira ta' Macquarie. Id-dokument kien jindika li tsunami kkawżata minn terremot lokali seta' jseħħ mingħajr twissija, u seta' jgħerreq l-istmu u l-impjant eżistenti. Tali tsunami x'aktarx li kien jaffettwa partijiet oħra tal-kosta u l-għorfiet qrib ix-xatt. Skont diversi dokumenti, terremot li kapaċi jikkawża tsunami ta' dik il-portata huwa riskju għoli reali.

L-irdumijiet tal-Gżira ta' Macquarie.

Il-Gżira ta' Macquarie hija twila madwar 34 kilometru (21 mil) u wiesgħa 5 kilometri (3 mili), b'erja ta' 128 km2 (49 mil kwadru). Il-gżira tikkonsisti minn promontorji fit-Tramuntana u fin-Nofsinhar, kull wieħed b'elevazzjoni ta' 150–200 metru (490–660 pied), magħqudin b'istmu baxx u dejjaq. Il-punti għoljin jinkludu l-Għolja ta' Elder fil-katina muntanjuża kostali tal-Grigal b'għoli ta' 385 metru (1,263 pied), u l-Għoljiet ta' Hamilton u ta' Fletcher fin-Nofsinhar b'għoli ta' 410 metri (1,345 pied). Il-gżira tinsab kważi nofs triq bejn il-gżira tat-Tażmanja u l-Peniżola ta' Anderson tal-Antartika, kważi 1,500 kilometru (930 mil; 810 mili nawtiċi) minn kull punt. Barra minn hekk, il-Gżira ta' Macquarie tinsab madwar 630 kilometru (390 mil; 340 mil nawtiku) fil-Lbiċ tal-Gżira ta' Auckland, u 1,300 kilometru (810 mili; 700 mil nawtiku) fit-Tramuntana tal-Gżejjer Balleny.

Qrib il-Gżira ta' Macquarie hemm żewġ gruppi żgħar ta' gżejjer minuri: il-Gżejriet ta' Judge u ta' Clerk (54°21′S 159°01′E), 14-il kilometru (9 mili; 8 mili nawtiċi) lejn it-Tramuntana, b'erja ta' 0.2 km2 (49 akru), u l-Gżejriet ta' Bishop u ta' Clerk (55°03′S 158°46′E), 34 kilometru (21 mil; 18-il mil nawtiku) lejn in-Nofsinhar, b'erja ta' 0.6 km2 (150 akru). Bħall-Gżira ta' Macquarie, iż-żewġ gruppi huma parti mill-istat tat-Tażmanja. Il-Gżejriet ta' Bishop u ta' Clerk huma l-iżjed punt fin-Nofsinhar tal-Awstralja (eskluż it-Territorju Antartiku Awstraljan).

Fis-seklu 19 kien maħsub li kien hemm xi gżira fatat imsejħa l-"Gżira tal-Iżmerald" fin-Nofsinhar tal-Gżira ta' Macquarie.

Mappa ġeoloġika ssimplifikata.

Il-gżira tinsab fil-konfini tal-plakek tettoniċi bejn il-plakka Awstraljana lejn il-Majjistral u l-plakka tal-Paċifiku lejn il-Lbiċ. Tagħmel parti mill-Katina Muntanjuża ta' Macquarie, żona ta' qsim twila 1,600 kilometru (990 mil) fil-qoxra oċeanika, estiża lejn il-Lbiċ minn New Zealand tul konfini tal-plakek tettoniċi. Il-Katina Muntanjuża ta' Macquarie ffurmat tul il-konfini tal-plakek tettoniċi permezz taċ-ċaqliq taż-żewġ plakek lejn xulxin, u dan wassal għal olzar tul il-konfini. Madankollu, f'perjodu ġeoloġiku iktar bikri ż-żewġ plakek tettoniċi kienu qed jitbegħdu minn xulxin, u b'hekk il-lava mill-mantell tad-Dinja seta' jitla' sal-qiegħ tal-baħar, u fforma l-bażalt. It-treġġigħ lura sussegwenti taċ-ċaqliq tal-plakek tettoniċi olza l-materjal bażaltiku mill-qiegħ tal-baħar tul il-konfini tal-Katina Muntanjuża ta' Macquarie.

Il-Katina Muntanjuża ta' Macquarie tinsab għalkollox fuq il-qiegħ tal-baħar għajr fejn titla' 'l fuq mil-livell tal-baħar fil-Gżira ta' Macquarie. Il-gżira feġġet 'il fuq mil-livell tal-baħar fi żmien ġeoloġiku reċenti; l-ogħla punt tal-gżira feġġew 'il fuq mil-livell tal-baħar saħansitra 300,000 sena ilu jew inqas. L-istimi jvarjaw abbażi tas-suppożizzjoni tar-rata ta' olzar u l-bidliet fil-livell tal-baħar maż-żmien. Il-gżira hija eżempju ta' ofjolit, jiġifieri sezzjoni tal-qoxra oċeanika tad-Dinja u l-mantell superjuri ta' taħtha li ġew olzati u esposti. Il-proċess ġie deskritt bħala li "l-gżira stess donnha ġiet sempliċement mgħafġa lejn il-wiċċ bħall-pejst tas-snien minn tubu". L-esponimenti uniċi jinkludu eżempji eċċellenti ta' bażalt b'għamla ta' mħadda mingħajr l-ebda ħjiel ta' kontaminazzjoni tal-qoxra kontinentali u blat estrużiv ieħor. Il-ġeoloġija tal-gżira ġiet deskritta bħala li tiżvela "l-aqwa biċċiuet espost u l-iktar iżolati tal-qiegħ tal-oċean fid-dinja". L-esponimenti ġeoloġiċi uniċi kienet wieħed miż-żewġ kriterji kkwotati meta l-gżira tniżżlet fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1997.

Il-gżira tinsab qrib ix-xifer tal-kontinent taħt l-ilma ta' Zealandia, iżda ma titqiesx bħala parti minnu, minħabba li l-Katina Muntanjuża ta' Macquarie hija magħmula minn qoxra oċeanika u mhux qoxra kontinentali.

Il-klima tal-Gżira ta' Macquarie hija mmoderata mill-baħar, u fix-xhur kollha jkun hemm temperatura medja ta' iktar mill-punt tal-iffriżar; għalkemm il-borra hija komuni bejn Ġunju u Ottubru, u jaf tokkorri saħansitra fis-sajf. Minħabba s-sjuf kesħin tagħha, il-gżira għandha klima tat-tundra (ET skont il-klassifikazzjoni klimatika ta' Köppen).

It-temperatura massima medja ta' kuljum tvarja bejn 4.9 °C (40.8 °F) f'Lulju u 8.8 °C (47.8 °F) f'Jannar. Il-preċipitazzjoni tokkorri pjuttost b'mod uniformi matul is-sena kollha, b'medja ta' 1,002.1 millimetri (39.45 pulzier) kull sena. Il-Gżira ta' Macquarie hija wieħed mill-iżjed postijiet fid-Dinja bis-sħab, b'medja annwali ta' 862 siegħa ta' xemx biss (simili għal Tórshavn fil-Gżejjer Faroe). Kull sena, ikun hemm medja ta' 289.4 jum bis-sħab u 3.5 ijiem biss b'temp bnazzi.

Kull sena jkun hemm 316.7-il jum bil-preċipitazzjoni, inkluż 55.7 jum bil-borra (daqs il-Mogħdija ta' Charlotte skont din il-metrika). Din hija ċifra ferm iktar baxxa minn dik tal-Gżira Heard minħabba l-lonġitudni tagħha, li jkollha 96.8 jum bil-borra f'53 grad biss fin-Nofsinhar.

Data klimatika Il-Gżira ta' Macquarie (temp. normali fl-1991–2020, temp. estremi mill-1948 sal-preżent); 6 metri 'l fuq mil-livell tal-baħar; 54.50° S, 158.94° E
Xahar Jan Fra Mar Apr Mej Ġun Lul Aww Set Ott Nov Diċ Sena
Temp. għolja rekord °C (°F) 13.6
(56.5)
17.0
(62.6)
12.6
(54.7)
12.2
(54.0)
10.0
(50.0)
10.6
(51.1)
8.3
(46.9)
8.5
(47.3)
9.5
(49.1)
10.3
(50.5)
11.6
(52.9)
14.4
(57.9)
17.0
(62.6)
Medja massima °C (°F) 11.0
(51.8)
10.6
(51.1)
10.1
(50.2)
9.2
(48.6)
8.4
(47.1)
7.6
(45.7)
7.2
(45.0)
7.1
(44.8)
7.3
(45.1)
7.9
(46.2)
9.0
(48.2)
10.4
(50.7)
11.4
(52.5)
Medja massima kuljum °C (°F) 8.9
(48.0)
8.8
(47.8)
8.2
(46.8)
7.2
(45.0)
6.1
(43.0)
5.2
(41.4)
4.9
(40.8)
5.1
(41.2)
5.4
(41.7)
6.0
(42.8)
6.8
(44.2)
8.2
(46.8)
6.7
(44.1)
Medja kuljum °C (°F) 7.1
(44.8)
7.1
(44.8)
6.6
(43.9)
5.7
(42.3)
4.4
(39.9)
3.5
(38.3)
3.3
(37.9)
3.4
(38.1)
3.6
(38.5)
4.1
(39.4)
4.9
(40.8)
6.4
(43.5)
5.0
(41.0)
Medja minima kuljum °C (°F) 5.3
(41.5)
5.4
(41.7)
4.9
(40.8)
4.1
(39.4)
2.7
(36.9)
1.7
(35.1)
1.6
(34.9)
1.6
(34.9)
1.8
(35.2)
2.1
(35.8)
2.9
(37.2)
4.5
(40.1)
3.2
(37.8)
Medja minima °C (°F) 2.5
(36.5)
2.5
(36.5)
1.5
(34.7)
0.1
(32.2)
−2.5
(27.5)
−3.4
(25.9)
−3.8
(25.2)
−3.0
(26.6)
−3.1
(26.4)
−1.9
(28.6)
−1.0
(30.2)
1.2
(34.2)
−5.7
(21.7)
Temp. baxxa rekord °C (°F) 0.6
(33.1)
−0.6
(30.9)
−2.3
(27.9)
−4.5
(23.9)
−6.8
(19.8)
−7.0
(19.4)
−9.4
(15.1)
−8.9
(16.0)
−8.7
(16.3)
−6.0
(21.2)
−3.9
(25.0)
−1.7
(28.9)
−9.4
(15.1)
Medja tax-xita cm (pulzieri) 94.9
(3.74)
89.4
(3.52)
109.0
(4.29)
95.8
(3.77)
100.2
(3.94)
84.2
(3.31)
83.9
(3.30)
90.9
(3.58)
79.4
(3.13)
86.8
(3.42)
81.1
(3.19)
89.7
(3.53)
1,085.3
(42.72)
Medja għall-jiem bil-preċipitazzjoni 25.6 24.4 28.0 27.9 28.7 27.7 28.0 28.2 27.0 27.9 26.3 26.3 326
Medja tal-umdità relattiva waranofsinnhar (%) 83 84 84 86 86 85 87 85 84 81 82 82 84
Medja fix-xahar għas-siegħat bid-dawl tax-xemx 127.1 107.4 89.9 57.0 34.1 21.0 21.7 46.5 75.0 105.4 114.0 114.7 913.8
Sors: L-Uffiċċju tal-Meteoroloġija.

Flora u fawna

[immodifika | immodifika s-sors]
Qatta' pingwini imperjali fil-Gżira ta' Macquarie.

Il-flora għandha affinitajiet tassonomiċi ma' gżejjer sub-Antartiċi oħra, speċjalment dawk fin-Nofsinhar ta' New Zealand. Il-pjanti qajla jikbru ogħla minn metru (3 piedi u 3 pulzieri), għalkemm il-ħaxix Poa foliosa jista' jikber sa żewġ metri (6 piedi u 7 pulzieri) f'żoni mkennija. Hemm iktar minn 45 pjanta vaskulari u iktar minn 90 speċi ta' muski, kif ukoll bosta epatiċi u likeni. Il-pjanti biz-zkuk tal-injam huma assenti.

Il-gżira għandha ħames formazzjonijiet prinċipali ta' veġetazzjoni: bwar tal-ħaxix, għelieqi tal-ħxejjex aromatiċi, moxa mistagħdra, torbiera mistagħdra u feldmark. Il-komunitajiet tat-torbiera mistagħdra jinkludu l-featherbed, torbiera fonda u ratba mimlija ħaxix u ħxejjex aromatiċi baxxi, b'irqajja' tal-ilma ħieles. Fost il-flora endemika hemm il-pjanta Azorella macquariensis, il-ħaxix Puccinellia macquariensis, u żewġ orkidej – Nematoceras dienemum u Nematoceras sulcatum.

Fost il-mammiferi li jinstabu fil-gżira hemm il-foki sub-Antartiċi tal-pil, il-foki Antartiċi tal-pil, il-foki tal-pil ta' New Zealand u l-foki iljunfanti tan-Nofsinhar – b'kollox hemm iktar minn 80,000 individwu ta' din l-ispeċi. Id-diversitajiet u d-distribuzzjonijiet taċ-ċetaċji huma inqas magħrufa; il-balieni tan-Nofsinhar u l-orki huma iktar komuni, segwiti minn balieni bis-snien u balenotteri migratorji oħra, speċjalment il-gabdolli u l-balieni tal-munqar, li jippreferu ilmijiet iktar fondi. L-hekk imsejħa "foki tal-artijiet olzati" li fl-imgħoddi kienu jinstabu fil-Gżejjer tal-Antipodi u fil-Gżira ta' Macquarie ġew meqjusa minn xi riċerkaturi bħala sottospeċijiet distinti tal-foki tal-pil b'pil iktar oħxon, għalkemm mhux ċar jekk dawn il-foki humiex ġenetikament distinti.

Il-pingwini imperjali u l-marguni tal-Gżira ta' Macquarie huma nissiela endemiċi, filwaqt li l-pingwini rjali, il-pingwini tan-Nofsinhar u l-pingwini gentoo jitnisslu wkoll hawnhekk f'ammont kbar. Il-gżira ġiet identifikata minn BirdLife International bħala Żona Importanti għall-Għasafar minħabba li ssostni madwar 3.5 mijun għasafar tal-baħar li jitnisslu minn 13-il speċi.

Żona protetta

[immodifika | immodifika s-sors]

Il-Gvern tat-Tażmanja ddikjara l-Gżira ta' Macquarie bħala santwarju tal-organiżmi selvaġġi fl-1933. L-istatus inbidel għal żona ta' konservazzjoni fl-1971, u mbagħad fl-1972 ġiet iddeżinjata bħala riżerva statali magħrufa bħala r-Riżerva tal-Organiżmi Selvaġġi tal-Gżira ta' Macquarie. Fl-1977 il-gżira ġiet iddikjarata Riżerva ta' Bijosfera skont il-Programm tal-Bniedem u tal-Bijosfera tal-UNESCO, u tniżżlet ukoll fir-Reġistru tal-Wirt Nazzjonali tal-Awstralja. Fl-1978, l-erja tar-riżerva statali ġiet estiża sal-livell baxx tal-ilma biex jiġu inklużi l-gżejriet lil hinn mill-kosta, u formalment ġiet imsejħa r-Riżerva Naturali tal-Gżira ta' Macquarie. L-aċċess għar-riżerva ġie ristrett mill-1979 'il quddiem, u kull min irid jaċċessa r-riżerva sar jeħtieġ permess.

F'Diċembru 1997, il-Gżira ta' Macquarie tniżżlet fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO, inkluż ir-riżerva u l-ilmijiet tal-madwar sa 12-il mil nawtiku lil hinn mill-kosta. Il-Park tal-Baħar tal-Gżira ta' Macquarie ġie stabbilit fl-1999, u fis-sena 2000, ir-Riżerva Naturali tal-Gżira ta' Macquarie ġiet estiża biex tinkludi l-erja sa 3 mili nawtiċi 'l barra mill-gżira u l-gżerijiet iżolati.

Il-bastimenti tal-kruċieri tat-turiżmu ekoloġiku jżuru l-gżira, iżda l-għadd ta' viżitaturi ġie limitat għal 2,000 ruħ kull sena.

Impatt tal-annimali introdotti

[immodifika | immodifika s-sors]

L-ekoloġija tal-gżira ġiet affettwata mill-ewwel żjarat ta' Ewropej fl-1810. Il-foki tal-pil, il-foki iljunfanti u l-pingwini tal-gżira nqatlu għall-pil u għaż-żejt. Il-firien u l-ġrieden li ġew introdotti bi żball mill-bastimenti tkattru minħabba n-nuqqas ta' predaturi. Sussegwentement ġew introdotti l-qtates apposta biex jiġi evitat li l-firien u l-ġrieden jieklu l-provvisti tal-ikel tal-bnedmin. Għall-ħabta tal-1870, il-fniek u speċi ta' gallozza (wekas) ta' New Zealand tħallew fuq il-gżira mill-kaċċaturi tal-foki biex jitnisslu u b'hekk isibu l-ikel. Dan ikkawża ħsara kbira lill-organiżmi selvaġġi lokali, inkluż l-estinzjoni tal-gallozza tal-Gżira ta' Macquarie (Gallirallus macquariensis), tal-pappagall tal-Gżira ta' Macquarie (Cyanoramphus erythrotis), u speċi li għadha mhux deskritta ta' sarsella. Sas-snin 70 tas-seklu 20, 130,000 fenek kienu qed jikkawżaw ħsara terribbli lill-veġetazzjoni.

Qtates semiselvaġġi

[immodifika | immodifika s-sors]

Il-qtates semiselvaġġi li ġew introdotti fil-gżira kellhom effett devastanti fuq il-popolazzjoni tal-għasafar tal-baħar nattivi, b'telf annwali stmat ta' 60,000 għasfur tal-baħar. Mill-1985 saru sforzi biex il-qtates jitneħħew. F'Ġunju 2000, l-aħħar qattus mill-kważi 2,500 qattus inqatel fi sforz biex jiġu salvati l-għasafar tal-baħar. Il-popolazzjonijiet tal-għasafar tal-baħar irpiljaw minnufih, iżda l-popolazzjoni tal-firien u tal-fniek żdiedet wara li nqatlu l-qtates, u baqgħu jikkawżaw ħsara ambjentali mifruxa.

Il-fniek immultiplikaw malajr qabel ma l-għadd tagħhom tnaqqas għal madwar 10,000 fenek fil-bidu tas-snin 80 tas-seklu 20 meta ġiet introdotta l-miksomatożi. L-għadd tal-fniek reġa' kiber għal iktar minn 100,000 fenek sal-2006. Il-firien u l-ġrieden baqgħu jieklu l-frieħ tal-għasafar tal-baħar, filwaqt li l-fniek baqgħu jieklu l-ħaxix, u dan wassal għall-erożjoni tal-ħamrija u għaċ-ċedimenti tal-irdumijiet, u b'hekk inqerdu l-bejtiet tal-għasafar tal-baħar. Partijiet kbar mill-irdumijiet tal-Gżira ta' Macquarie qed jittieklu minħabba dan kollu. F'Settembru 2006, ċediment kbir tal-art fil-Bajja ta' Lusitania, fin-naħa tal-Lvant tal-gżira, parzjalment qerdet kolonja importanti ta' pingwini li jitnisslu fil-gżira. Is-Servizz tal-Parks u tal-Organiżmi Selvaġġi tat-Tażmanja attribwixxa ċ-ċediment tal-art għal kombinament ta' xita qliel tar-rebbiegħa u erożjoni qalila kkawżata mill-fniek.

Ir-riċerka mix-xjenzati tad-Diviżjoni Antartika Awstraljana, ippubblikata fil-ħarġa tat-13 ta' Jannar 2009 tal-Ġurnal tal-Ekoloġija Applikata tas-Soċjetà Ekoloġika Brittanika, issuġġeriet li s-suċċess tal-programm ta' qerda tal-qtates semiselvaġġi wasslet biex il-popolazzjoni tal-fniek tiżdied, u b'hekk ikkawżat ħsara lill-ekosistema tal-Gżira ta' Macquarie billi alterat żoni sinifikanti ta' veġetazzjoni tal-gżira. Madankollu, f'kumment ippubblikat fl-istess ġurnal, xjenzati oħra argumentaw li għadd ta' fatturi (primarjament it-tnaqqis fl-użu tal-vajrus tal-Myxoma) kienu ċertament involuti u l-assenza ta' qtates jaf kienet relattivament kawża minuri fosthom. L-awturi oriġinali eżaminaw il-kwistjoni fi tweġiba iktar 'il quddiem u kkonkludew li l-effett tal-użu tal-vajrus tal-Myxoma kien żgħir u tennew il-pożizzjoni oriġinali tagħhom. Madankollu, l-awturi oriġinali ma spjegawx kif l-għadd ta' fniek kien ikbar f'perjodi preċedenti bħas-snin 70 tas-seklu 20 qabel l-introduzzjoni tal-vajrus tal-Myxoma u meta l-qtates ma kinux qed jinqatlu, u lanqas kif il-fniek kienu żdiedu daqstant meta l-qtates kienu preżenti għal xi 60 sena qabel l-introduzzjoni tal-fniek; b'hekk issuġġerew li l-qtates ma kinux qed jikkontrollaw il-popolazzjonijiet tal-fniek qabel l-introduzzjoni tal-vajrus tal-Myxoma.

Qerda tal-fniek, tal-firien u tal-ġrieden

[immodifika | immodifika s-sors]

Fl-4 ta' Ġunju 2007, permezz ta' stqarrija għall-istampa, Malcolm Turnbull, il-Ministru Federali għall-Bord tar-Riżorsi Ambjentali u tal-Ilma tal-Awstralja, ħabbar li l-Gvernijiet tal-Awstralja u tat-Tażmanja kienu laħqu qbil biex jiffinanzjaw b'mod konġunt il-qerda tal-pesti, kemm ir-rodituri kif ukoll il-fniek, biex jiġi protett l-istatus ta' Sit ta' Wirt Dinji tal-Gżira ta' Macquarie. Il-pjan, li huwa stmat li sewa $24 miljun dollaru Awstraljan, kien ibbażat fuq nases tal-massa b'ikel ivvelenat fil-gżira, simili għall-programm ta' qerda fil-Gżira ta' Campbell, New Zealand, segwiti minn timijiet ta' klieb imħarrġa minn Steve Austin fuq perjodu massimu ta' 7 snin. Kien mistenni li b'konsegwenza ta' dan il-pjan kienu se jiġu affettwati l-gawwi li jieklu l-laminarji, iżda l-imwiet fost l-għasafar kienu iktar milli kien mistenni u b'hekk kollox ġie sospiż. Speċijiet oħra li nqatlu min-nases bil-velenu kienu jinkludu l-kanġu ġgantesk, il-papra sewda u l-iskuwa.

Fi Frar 2012, il-gazzetta The Australian irrapportat li l-fniek, il-firien u l-ġrieden kienu kważi nqerdu għalkollox mill-gżira. F'April 2012 it-timijiet tal-kaċċa rraportaw l-isterminju ta' 13-il fenek li kienu baqgħu ħajjin wara l-pjan tal-2011; l-aħħar ħames fniek instabu f'Novembru 2011, inkluż fenka li kienet qed tredda u boton ta' erba' fniek. Sa Lulju 2013 ma nstabux traċċi ta' fniek iktar.

Fit-8 ta' April 2014, il-Gżira ta' Macquarie ġiet uffiċjalment iddikjarata bħala ħielsa mill-pesti, wara 7 snin ta' sforzi ta' konservazzjoni. Din il-kisba kienet l-ikbar programm ta' qerda tal-pesti ta' suċċess. F'Mejju 2024 ġie rrapportat li l-gżira baqgħet ħielsa mill-pesti għal 10 snin, u l-veġetazzjoni kienet qed tiffjorixxi.

Il-popolazzjonijiet ta' diversi speċijiet ta' għasafar bdew jirpiljaw. Il-kanġu ta' rasu bajda (Pterodroma lessonii) li kien qrib l-estinzjoni sal-2001 wera żieda kbira fit-tnissil b'suċċess, u l-popolazzjoni bil-mod il-mod issa qed tiżdied. Żewġ speċijiet oħra ta' kanġu, il-kanġu griż (Procellaria cinerea) u l-kanġu blu (Halobaena caerulea) li kienu estinti fil-gżira prinċipali mill-bidu tas-seklu 20, issa rritornaw. Il-popolazzjonijiet tagħhom qed jiżdiedu b'madwar 10 % fis-sena. Madankollu, il-monitoraġġ kontinwu, flimkien ma' miżuri bħall-użu ta' klieb tal-bijosigurtà għall-kontroll tal-merkanzija meta d-destinazzjoni tkun fil-gżira huma meħtieġa, peress li hemm theddidiet ġodda bħat-tibdil fil-klima u l-influwenza tat-tjur. Il-programmi ta' monitoraġġ kontinwu jiġu ffinanzjati mill-gvern federali.

Għasafar introdotti

[immodifika | immodifika s-sors]

Minkejja li ġiet iddikjarata bħala ħielsa mill-pesti, il-Gżira ta' Macquarie għadha abitata minn diversi speċijiet ta' għasafar invażivi, bħall-kuluvert domestiku u l-isturnell Ewropew. L-awtointroduzzjoni tal-kuluverti domestiċi minn New Zealand saret theddida għall-popolazzjoni tal-papri suwed tal-Paċifiku fil-Gżira ta' Macquarie minħabba l-ibridizzazzjoni introgressiva.

Governanza u amministrazzjoni

[immodifika | immodifika s-sors]
Mappa li turi l-pożizzjoni tal-Gżira ta' Macquarie meta mqabbla mat-territorji periferiċi ta' New Zealand.

Il-Gżira ta' Macquarie ġiet amministrata bħala parti mill-Istat Awstraljan tat-Tażmanja mill-1880. Kienet parti mill-Muniċipalità ta' Esperance sal-1993, meta l-muniċipalità ġiet magħquda ma' muniċipalitajiet oħra biex jiġi ffurmat il-Kunsill tal-Wied ta' Huon.

Mill-1948, id-Diviżjoni Antartika Awstraljana żammet bażi permanenti, l-Impjant tal-Gżira ta' Macquarie, fuq l-istmu fit-tarf tat-Tramuntana tal-gżira fil-bażi tal-Għolja ta' Wireless. Il-popolazzjoni tal-bażi, li tikkostitwixxi l-uniċi abitanti umani tal-gżira, normalment tvarja bejn 20 u 40 ruħ matul is-sena. Fil-qrib hemm ukoll ħeliport.

F'Settembru 2016, id-Diviżjoni Antartika Awstraljana sostniet li kienet se tagħlaq l-impjant tar-riċerka fil-gżira fl-2017. Madankollu, ftit wara, il-gvern Awstraljan kellu jiffaċċja kritika kbira meta ħabbar il-finanzjament għall-immodernizzar tal-infrastruttura qadima u t-tkomplija tal-operazzjonijiet eżistenti.

Fl-2018, id-Diviżjoni Antartika Awstraljana ppubblikat mappa li turi l-binjiet tal-gżira b'kontaminazzjoni kkonfermata jew suspettata bl-asbestos, li jinvolvu mill-inqas nofs l-istrutturi tal-gżira.

F'April 2024, il-ħin tal-iffrankar tad-dawl ta' binhar permanent fil-Gżira ta' Macquarie ġie abolit mill-Kunsill tal-Wied ta' Huon u nbidel għall-ħin tas-sajf. Qabel, il-Gżira ta' Macquarie kienet l-uniku post fid-Dinja li kien josserva l-ħin tal-iffrankar tad-dawl ta' binhar permanenti. Fil-Gżira ta' Macquarie dan kien maħsub għall-persunal stazzjonat fl-Impjant tal-Gżira ta' Macquarie, iżda mbagħad ingħata l-kunsens għal popolazzjoni umani permanenti.

Permezz tal-"Operazzjoni tal-Iskoperta tan-Nofsinhar", elementi tal-Forza tad-Difiża Awstraljana jipprovdu appoġġ annwali għad-Diviżjoni Antartika Awstraljana u għall-Programm Antartiku Awstraljan fl-attivitajiet xjentifiċi, ambjentali u ekonomiċi. Bħala parti mill-"Operazzjoni Reżoluti", il-Flotta Navali Rjali Awstraljana u l-Forza tal-Fruntieri Awstraljana għandhom il-kompitu li jiskjeraw dgħajjes tar-rondi tal-klassi tal-Kap jew Armidale biex iwettqu operazzjonijiet tas-sigurtà marittima ċivili fir-reġjun kif ikun meħtieġ. Parzjalment sabiex iwettqu din il-missjoni, mill-2023 id-dgħajjes tal-klassi Armidale tal-Flotta Navali Rjali Awstraljana waslu biex jiġu sostitwiti minn bastimenti ikbar tar-rondi lil hinn mill-kosta tal-klassi Arafura.

  1. "Macquarie Island - UNESCO".