Gżira ta' Lord Howe

Il-Gżira ta' Lord Howe (pronunzja: /haʊ/) hija fdal vulkaniku b'għamla irregolari ta' nieqa fil-Baħar tat-Tażmanja bejn l-Awstralja u New Zealand, u tagħmel parti mill-istat Awstraljan ta' New South Wales. Tinsab 600 kilometru (370 mil; 320 mil nawtiku) direttament fil-Lvant tal-art kontinentali ta' Port Macquarie, 780 kilometru (480 mil; 420 mil nawtiku) fil-Grigal ta' Sydney, u madwar 900 kilometru (560 mil; 490 mil nawtiku) fil-Lbiċ tal-Gżira ta' Norfolk. Hija twila madwar 10 kilometri (6.2 mili) u wiesgħa bejn 0.3 u 2.0 kilometri (0.19 u 1.24 mil) b'erja ta' 14.55 km² (3,600 akru), għalkemm 3.98 km² (980 akru) biss jinkludu l-parti żviluppata u baxxa tal-gżira. Il-gżira ngħatat kunjom Richard Howe, l-Ewwel Konti (Earl) Howe.

Tul il-kosta tal-Punent hemm laguna tal-qroll imkennija semikonfinata bir-ramel. Il-biċċa l-kbira tal-popolazzjoni tgħix fit-Tramuntana, filwaqt li fin-Nofsinhar hemm għoljiet bil-foresti li jibqgħu telgħin sal-ogħla punt tal-gżira, l-Għolja ta' Gower (875 metru, 2,871 pied). Il-Grupp ta' Gżejjer ta' Lord Howe huwa magħmul minn 28 gżira, gżejra u blat. Apparti l-Gżira ta' Lord Howe stess, l-iżjed notevoli fosthom hi l-medda vulkanika u diżabitata tal-Piramida ta' Ball madwar 23 kilometru (14-il mil; 12-il mil nawtiku) fix-Xlokk tal-Gżira ta' Lord Howe. Lejn it-Tramuntana hemm il-Grupp ta' Admiralty, li huwa raggruppament ta' seba' gżejriet diżabitati.

L-ewwel osservazzjoni rrapportata tal-Gżira ta' Lord Howe seħħet fis-17 ta' Frar 1788, meta l-Logutenent Henry Lidgbird Ball, il-kmandant tal-bastiment armat HMS Supply, kien fi triqtu mill-Bajja ta' Botany biex jistabbilixxi insedjament penali fil-Gżira ta' Norfolk. Fil-vjaġġ tar-ritorn, Ball bagħat grupp ta' nies fuq l-art fil-Gżira ta' Lord Howe biex jiddikjaraha bħala territorju Brittaniku. Sussegwentement saret port tal-provvisti għall-industrija tal-kaċċa tal-balieni, u ġiet insedjata b'mod permanenti f'Ġunju 1834. Meta l-kaċċa tal-balieni battiet, fis-snin 80 tas-seklu 19 bdiet l-esportazzjoni dinjija tas-siġar tal-palm endemiċi tal-kentia, li għadha komponent ewlieni tal-ekonomija tal-gżira. L-industrija kontinwa l-oħra, it-turiżmu, bdiet wara li ntemmet it-Tieni Gwerra Dinjija fl-1945. Il-Grupp ta' Gżejjer ta' Lord Howe jagħmlu parti mill-istat ta' New South Wales u jitqiesu legalment bħala żona mhux inkorporata li tiġi amministrata mill-Bord tal-Gżira ta' Lord Howe, li jirrapporta lill-Ministru għall-Ambjent u l-Wirt ta' New South Wales. Iż-żona tal-ħin standard tal-gżira hi UTC+10:30, jew UTC+11 meta japplika l-ħin tal-iffrankar tad-dawl ta' binhar. Il-munita tal-gżira hi d-dollaru Awstraljan. Diversi linji tal-ajru kummerċjali tal-passiġġieri jipprovdu titjiriet lejn Sydney, Gold Coast, Newcastle u Port Macquarie, u lura.

L-UNESCO ddikjarat il-Grupp ta' Gżejjer ta' Lord Howe bħala Sit ta' Wirt Dinji ta' importanza naturali globali.^[1] Il-biċċa l-kbira tal-gżira hija foresta prattikament mhux mittiefsa, fejn jgħixu bosta mill-pjanti u mill-annimali li ma jinstabu mkien iktar fid-dinja. Attrazzjonijiet naturali oħra jinkludu d-diversità tal-pajsaġġi, il-varjetà tal-mantell superjuri u tal-bażalti oċeaniċi, l-iżjed skoll tal-qroll fin-Nofsinhar fid-dinja, l-għasafar tal-baħar li jbejtu fil-gżira, u l-wirt storiku u kulturali rikk. L-Att dwar il-Gżira ta' Lord Howe tal-1981 stabbilixxa "Riżerva ta' Park Permanenti" (li tkopri madwar 70 % tal-gżira). Il-gżira żdiedet fil-Lista tal-Wirt Nazzjonali Awstraljan fil-21 ta' Mejju 2007 u fir-Reġistru tal-Wirt Statali ta' New South Wales fit-2 ta' April 1999. L-ilmijiet tal-madwar huma reġjun protett iddeżinjat bħala l-Park tal-Baħar tal-Gżira ta' Lord Howe.

Bijoreġjun

Il-Gżira ta' Lord Howe tagħmel parti mill-Gżejjer Subtropikali tal-Paċifiku tar-reġjun tar-Reġjonalizzazzjoni Bijoġeografika Temporanja għall-Awstralja u hija sottoreġjun PSI01 b'erja ta' 1,909 ettari (4,720 akru). Fis-sistema tal-ekoreġjun tad-WWF, il-Gżira ta' Lord Howe tikkostitwixxi l-ekoreġjun kollu tal-foresti subtropikali tal-Gżira ta' Lord Howe (WWF ID#AA0109). Dan l-ekoreġjun jinsab fl-Awstralasja u fil-bijoma tal-foresti tropikali u subtropikali tal-indewwa bis-siġar bil-weraq wiesa'. L-ekoreġjun tad-WWF għandu erja ta' 14 km² (5½ mili kwadri).

Storja

Preistorja

Qabel l-iskoperta u l-insedjament min-naħa tal-Ewropej, il-Gżira ta' Lord Howe milli jidher kienet diżabitata, u ma kinitx magħrufa fost il-popli Polineżjani tan-Nofsinhar tal-Paċifiku. Ma hemm l-ebda evidenza li tissuġġerixxi attività umana preistorika fil-Gżira ta' Lord Howe, anke wara investigazzjoni arkeoloġika estensiva li saret fl-1996. F'Australian Archaeology Atholl Anderson ikkonkluda fl-2003 li "l-kwistjoni li ma kien hemm l-ebda insedjament pre-Ewropew fil-Gżira ta' Lord Howe hija ferm importanti minn qatt qabel" u li "l-assenza ta' insedjament pre-Ewropew fil-Gżira ta' Lord Howe mhijiex faċilment spjegabbli. B'erja ta' 16 km² (6¼ mili kwadri) fiha d-doppju tal-Gżira ta' Pitcairn u nofs id-daqs tal-Gżira ta' Norfolk, żewġ gżejjer subtropikali remoti oħra li kienu abitati preistorikament, u għandha bijota simili ħafna għal dik tal-Gżira ta' Norfolk".

1788–1834: l-ewwel żjarat Ewropej

Il-profil tal-Logutenent Henry Lidgbird Ball, il-kmandant tal-bastiment HMS Supply.

L-ewwel osservazzjoni rrapportata tal-Gżira ta' Lord Howe saret fis-17 ta' Frar 1788 mil-Logutenent Henry Lidgbird Ball, kmandant tal-bastiment armat HMS Supply (l-eqdem u l-iżgħar fost il-bastimenti tal-Ewwel Flotta), li kien fi triqtu mill-Bajja ta' Botany u kien qed iġorr disa' priġunieri rġiel u sitt priġunieri nisa biex jistabbilixxi insedjament penali fil-Gżira ta' Norfolk. Fil-vjaġġ tar-ritorn tat-13 ta' Marzu 1788, Ball osserva l-Piramida ta' Ball u bagħat grupp ta' nies fuq l-art fil-Gżira ta' Lord biex jiddikjaraha bħala territorju Brittaniku. Inqabdu bosta fkieren tal-baħar u għasafar mansi u ttieħdu lejn Sydney. Ball semma l-Għolja ta' Lidgbird u l-Piramida ta' Ball għalih u l-gżira prinċipali f'ġieħ Richard Howe, l-Ewwel Konti Howe, li kien l-Ewwel Lord tal-Ammiralat ta' dak iż-żmien.

Tpinġija li saret f'Mejju 1788 minn Arthur Bowes Smyth li kien kirurgu abbord Lady Penrhyn, bastiment tal-Ewwel Flotta li kien sejjer lejn iċ-Ċina fil-vjaġġ tar-ritorn tiegħu lejn l-Ingilterra. Bosta ismijiet fuq il-gżira jmorru lura għal dak iż-żmien, u anke minn Mejju tal-istess sena, meta erba' bastimenti tal-Ewwel Flotta, HMS Supply, Charlotte, Lady Penrhyn u Scarborough, żaru l-gżira. Il-biċċa l-kbira tal-pjanti u tal-annimali ġew irreġistrati għall-ewwel darba fil-ġurnali u fid-djarji ta' viżitaturi bħal David Blackburn, il-Mastru tal-HMS Supply, u Arthur Bowes Smyth, kirurgu tal-Lady Penrhyn.

Smyth kien f'Sydney meta l-HMS Supply irritorna mill-ewwel vjaġġ lejn il-Gżira ta' Norfolk. Fil-ġurnal tiegħu, fid-19 ta' Marzu 1788, huwa kiteb dan li ġej:

"...l-HMS Supply, fil-vjaġġ tar-ritorn, żbarkat fil-gżira skoperta hi u sejra lejn id-destinazzjoni tagħha, u kollha baqgħu mistagħġba ħafna bl-għadd kbir ta' fkieren tal-baħar fini fil-bajja u fuq l-art qalb is-siġar, bl-għadd kbir ta' tjur simili ħafna għall-farawni, u speċi oħra ta' tajra simili għall-gallozza tal-Ingilterra, u kollha kienu tassew mansi li spiss wieħed seta' jaqbadhom b'idejh meta jrid, jew joqtolhom b'daqqa tajba ta' xi zokk qasir. Fi ħdan l-iskoll il-ħut kien bil-ġlejjeb ukoll, u tant kien faċli biex taqbdu bix-xolfa u bis-sunnara li f'qasir żmien stajt taqbad bir-rimi. Ittieħdu tlettax-il fekruna tal-baħar kbar lejn Port Jackson u bosta tqassmu fost il-membri tal-ekwipaġġ u tal-flotta".

Tħażżiż bl-akkwarelli ta' għasafar nattivi, inkluż il-gallozza tal-boskijiet tal-Gżira ta' Lord Howe, il-gallozza bajda tal-artijiet bassasa u l-ħamiema tal-Gżira ta' Lord Howe sar minn artisti bħal George Raper u John Hunter. Peress li ż-żewġ għasafar tal-aħħar malajr ġew ikkaċċjati sal-estinzjoni, dawn it-tpinġijiet huma l-uniċi pitturi li għad fadal tagħhom. Matul it-3 snin ta' wara, l-HMS Supply irritorna lejn il-gżira diversi drabi biex jinstabu iktar fkieren tal-baħar, u l-gżira żaruha wkoll bastimenti tat-Tieni u tat-Tielet Flotot. Bejn l-1789 u l-1791, l-industrija tal-kaċċa tal-balieni fil-Paċifiku twieldet b'bastimenti Brittaniċi u Amerikani tal-kaċċa tal-balieni jikkaċċjaw il-gabdolli tul l-ekwatur sal-arċipelagu ta' Gilbert u Ellice, imbagħad lejn in-Nofsinhar fl-ilmijiet tal-Awstralja u ta' New Zealand. Il-flotta Amerikana kienet magħmula minn 675 bastiment u l-Gżira ta' Lord Howe kienet tinsab f'reġjun magħruf bħala l-Medda Nofsanija, li kien magħruf sew għall-gabdolli u għall-balieni tan-Nofsinhar.

Sussegwentement il-gżira żaruha bosta gvernijiet u bastimenti tal-kaċċa tal-balieni li kienu qed ibaħħru bejn New South Wales u l-Gżira ta' Norfolk u tul il-Paċifiku, inkluż bosta mill-flotta Amerikana tal-kaċċa tal-balieni, għaldaqstant ir-reputazzjoni tagħha bħala port tal-provvisti ppreċediet l-insedjament, u xi bastimenti ħallew mogħoż u ħnieżer fuq il-gżira bħala ikel għall-viżitaturi futuri. Bejn Lulju u Ottubru 1791, il-bastimenti tat-Tielet Flotta waslu f'Sydney u fi żmien jiem, il-gverti tal-bastimenti ġew rikostruwiti għal futur fl-industrija tal-kaċċa tal-balieni li kienet tqalla' ħafna flus. Iż-żejt tal-balieni kien sar l-iżjed esportazzjoni profittabbli tal-Awstralja sas-snin 30 tas-seklu 19, u l-industrija tal-kaċċa tal-balieni sawret l-istorja bikrija tal-Gżira ta' Lord Howe.

1834–1841: insedjament

L-insedjament permanenti fil-Gżira ta' Lord Howe ġie stabbilit f'Ġunju 1834, meta l-bastiment Brittaniku tal-kaċċa tal-balieni Caroline, li kien qed ibaħħar minn New Zealand u li kien ikkmandat mill-Kaptan John Blinkenthorpe, żbarka f'dik li issa hija magħrufa bħala l-Bajja ta' Blinky. Tħallew tliet irġiel, George Ashdown, James Bishop u Chapman, li kien ġie impjegat minn azjenda tal-kaċċa tal-balieni ta' Sydney biex jistabbilixxi impjant tal-provvisti. Inizjalment l-irġiel kellhom jipprovdu l-laħam permezz tas-sajd u t-trobbija tal-ħnieżer u tal-mogħoż mill-merħliet semiselvaġġi. Żbarkaw flimkien (jew x'aktarx ġew minn bastiment ieħor li żar il-gżira) man-nisa Māori tagħhom u żewġ subien Māori. L-għorfiet inbnew f'żona li issa hija magħrufa bħala l-Insedjament l-Antik, li kellu provvista ta' ilma ħelu, u ġnien li ġie stabbilit fil-Punent tal-Bajja ta' Blinky.

L-insedjaturi skambjaw il-provvisti ta' ilma, injam, ħxejjex, laħam, ħut u rix tal-għasafar għal ħwejjeġ, te, zokkor, għodod, tabakk u prodotti bażiċi oħra li ma kinux disponibbli fil-gżira, iżda kellha tiġi aċċettata l-valwazzjoni tal-kaċċaturi tal-balieni. Dawn l-ewwel insedjaturi eventwalment telqu mill-gżira meta nxtraw għal £350 f'Settembru 1841 min-negozjanti Owen Poole u Richard Dawson (iktar 'il quddiem ingħaqad magħhom John Foulis), u l-impjegati tagħhom u oħrajn imbagħad insedjaw il-gżira.

1842–1860: kummerċ tal-provvisti

Il-kummerċ il-ġdid ġie rreklamat u l-bastimenti tal-kummerċ bejn Sydney u New Hebrides (Vanwatu) kienu jieqfu wkoll fil-gżira. Rover's Bride, bastiment żgħir, sar l-ewwel bastiment kummerċjali regolari. Bejn l-1839 u l-1859, bejn 5 u 12-il bastiment kienu jiżbarkaw kull sena, okkażjonalment qrib l-20, b'xi 7 jew 8 kull darba jirmiġġaw mal-iskoll. Fl-1842 u fl-1844 twieldu l-ewwel tfal fil-gżira. Imbagħad fl-1847, Poole, Dawson u Foulis, irrabjati peress li ma rnexxilhomx jiksbu kirja tal-art mill-gvern ta' New South Wales, abbandunaw l-insedjament għalkemm tliet impjegati baqgħu hemm. Il-familja Andrews, wara li sabet xi basal fil-bajja fl-1848, ikkultivathom bħala l-"basal aħmar tal-Gżira ta' Lord Howe", li kien popolari fl-Emisferu tan-Nofsinhar għal madwar 30 sena sakemm l-għalla ġiet attakata minn marda.

Fl-1849, 11-il ruħ biss kienu qed jgħixu fil-gżira, iżda f'qasir żmien l-irziezet tal-gżira kibru. Fis-snin 50 tas-seklu 19 ġie skopert id-deheb fl-art kontinentali tal-Awstralja, u l-ekwipaġġi ppreferew jabbandunaw il-bastimenti tagħhom u jħaffru għad-deheb minflok jissograw ħajjithom fil-baħar. B'hekk, bosta bastimenti evitaw l-art kontinentali u l-Gżira ta' Lord Howe esperjenzat żieda fil-kummerċ, li laħaq il-quċċata tiegħu bejn l-1855 u l-1857. Fl-1851, madwar 16-il ruħ kienu qed jgħixu fil-gżira. Fost l-għelejjel kien hemm il-patata, il-karrotti, il-qamħirrum, il-qargħa aħmar, it-taro, id-dulliegħ, u saħansitra l-għeneb, il-passionfruit u l-kafè. Bejn l-1851 u l-1853, saru diversi proposti li qatt ma twettqu mill-gvern ta' New South Waless biex jiġi stabbilit insedjament penali fil-gżira.

Mill-1851 sal-1854, Henry Denham, il-Kaptan ta' HMS Herald, li kien qed jagħmel spedizzjoni xjentifika lejn il-Lbiċ tal-Paċifiku (1852–1856), lesta l-ewwel stħarriġ idrografiku tal-gżira. Abbord kien hemm tliet bijologi Skoċċiżi, William Milne (ġardinar-botaniku mill-Ġnien Botaniku ta' Edinburgu), John MacGillivray (naturalist), li ġabar eżemplari ta' ħut u pjanti, u l-assistent kirurgu u żoologu Denis Macdonald. Flimkien, dawn l-irġiel stabbilew ħafna informazzjoni bażika dwar il-ġeoloġija, il-flora u l-fawna tal-gżira.

Għall-ħabta tal-1853, tliet insedjaturi oħra waslu abbord il-bastiment Amerikan tal-kaċċa tal-balieni Belle, li l-kaptan tiegħu kien Ichabod Handy. Waslu George Campbell (li miet fl-1856) u Jack Brian (li telaq mill-gżira fl-1854), u t-tielet raġel, Nathan Thompson, ġab miegħu tliet nisa (Botanga, Bogoroo, u tifla jisimha Bogue) mill-Gżejjer ta' Gilbert. Meta l-ewwel mara tiegħu Botanga mietet, huwa żżewweġ lil Bogue. Thompson kien l-ewwel resident li bena dar sostanzjali fis-snin 60 tas-seklu 19 miċ-ċedru tal-art kontinentali li nġarr mill-mewġ lejn il-bajja. Il-biċċa l-kbira tar-residenti b'antenati mill-gżira għandhom l-istess demm jew għandhom rabta biż-żwieġ ma' Thompson u mat-tieni mara tiegħu Bogue.

Fl-1855, il-gżira ġiet uffiċjalment iddeżinjata bħala parti minn New South Wales permezz tal-Att dwar il-Kostituzzjoni.

1861–1890: spedizzjonijiet xjentifiċi

Mill-bidu tas-snin 60 tas-seklu 19, il-kaċċa tal-balieni battiet malajr biż-żieda fl-użu taż-żejt grezz, il-bidu tal-Ferneżija tad-Deheb ta' California, u l-Gwerra Ċivili Amerikana — b'konsegwenzi sfavorevoli għan-nies tal-gżira. Sabiex jesplora mezzi alternattivi ta' introjtu, Thompson, fl-1867, xtara l-bastiment Sylph, li kien l-ewwel bastiment lokali li għamel kummerċ ma' Sydney (prinċipalment ħnieżer u basal). Ankra fil-baħar fond f'dik li issa issa magħrufa bħala t-Toqba ta' Sylph lil hinn mill-Bajja tal-Insedjament l-Antik, iżda eventwalment intilef traġikament fil-baħar fl-1873, u kompla jżid mal-għawġ tal-gżira f'dak iż-żmien.

Fl-1869 żar il-gżira l-maġistrat P. Cloete abbord il-bastiment Thetis biex jinvestiga qtil possibbli. Huwa kien akkumpanjat minn Charles Moore, id-direttur tal-Ġonna Botaniċi f'Sydney, u l-assistent tiegħu William Carron, li bagħtu eżemplari ta' pjanti lil Ferdinand von Mueller fil-Ġonna Botaniċi ta' Melbourne, li sal-1875, ikkataloga u ppubblika 195 speċi. Fuq il-bastiment ukoll kien hemm William Fitzgerald, surveyor, u s-Sur Masters mill-Mużew Awstraljan. Flimkien wettqu stħarriġ tal-gżira u s-sejbiet ġew ippubblikati fl-1870 meta l-popolazzjoni kienet tammonta għal 35 ruħ, f'13-il dar magħmula minn zkuk maqsuma tas-siġar tal-palm u friegħi minsuġa tas-siġar tal-palm fis-soqfa u fil-ġnub. F'dak iż-żmien il-kummerċ qabad it-triq tan-niżla kif battiet għalkollox l-industrija tal-kaċċa tal-balieni, u xi kultant kienu jgħaddu bejn 6 u 12-il xahar mingħajr ma jieqaf bastiment. Il-familji iktar imdaħħlin fiż-żmien tilfu l-interess fil-ġardinar kummerċjali u l-provvisti tagħhom baqgħu fuq l-ixkaffa fl-imħażen.

Mill-1860 sal-1872, 43 bastiment ġabru l-provvisti, iżda mill-1873 sal-1887, inqas minn tużżana ġabru l-provvisti. Dan qanqal xi attività mill-art kontinentali. Fl-1876, rapport tal-gvern dwar il-gżira ġiet ippreżentat mis-surveyor William Fitzgerald abbażi ta' żjara li għamel fl-istess sena. Huwa ssuġġerixxa li jitkabbar il-kafè, iżda s-siġar tal-palm tal-kentia diġà kien qed jiġbed l-attenzjoni dinjija. Fl-1878, il-gżira ġiet iddikjarata riżerva forestali u l-Kaptan Richard Armstrong sar l-ewwel amministratur residenti tal-gvern. Huwa ħeġġeġ l-iskejjel, it-tħawwil tas-siġar u l-kummerċ tas-siġar tal-palm, sploda l-passaġġ tat-Tramuntana sal-laguna bid-dinamite, u bena t-toroq. Huwa rnexxielu jirrabja lir-residenti wkoll, u l-membru parlamentari Bowie Wilson intbagħat mill-art kontinentali f'April 1882 biex jinvestiga s-sitwazzjoni. Flimkien ma' Wilson kien hemm tim ta' xjenzati, fosthom H. Wilkinson mid-Dipartiment tal-Estrazzjoni, W. Condor mid-Dipartiment tal-Istħarriġ, J. Duff mill-Gonna Botaniċi ta' Sydney, u A. Morton mill-Mużew Awstraljan. J. Sharkey mill-Uffiċċju tal-Istamperija tal-Gvern ħa l-iżjed ritratti bikrin magħrufa tal-gżira u tar-residenti tagħha. Rendikont sħiħ dwar il-gżira deher fir-rapport minn din iż-żjara, li rrakkomanda li Armstrong jiġi sostitwit. Sadanittant, il-popolazzjoni kienet żdiedet b'mod konsiderevoli u kienet tinkludi 29 tifel u tifla; ir-rapport irrakkomanda li jinħatar prinċipal tal-iskola. Din l-istudju ssiġilla relazzjoni dejjiema ma' tliet organizzazzjoni xjentifiċi: il-Mużew Awstraljan, il-Ġonna Botaniċi Rjali ta' Sydney, u l-Ġonna Botaniċi Rjali ta' Kew.

1890–1999

Fl-1883, il-kumpanija Burns Philp bdiet topera servizz regolari ta' tbaħħir u l-għadd ta' turisti żdied gradwalment. Sal-1932, bit-turisti regolari abbord il-bastiment S.S. Morinda, it-turiżmu sar it-tieni l-ikbar sors ta' introjtu estern wara l-bejgħ tas-siġar tal-palm lejn l-Ewropa. Il-bastiment Morinda ġie sostitwit bil-bastiment Makambo fl-1932, u mbagħad dan ġie sostitwit b'bastimenti oħra. Is-servizz għadu għaddej sal-lum bis-servizz tal-bastiment Island Trader ta' kull ħmistax minn Port Macquarie.

Il-kummerċ tas-siġar tal-palm beda fis-snin 80 tas-seklu 19 meta s-siġra tal-palm tal-kentia tal-artijiet baxxi (Howea forsteriana) ġiet esportata għall-ewwel darba lejn ir-Renju Unit, l-Ewropa u l-Amerka, iżda l-kummerċ sab saqajh biss meta ġiet iffurmata l-Mixtla tas-Siġar tal-Palm tal-Kentia tal-Gżira ta' Lord Howe fl-1906 (ara iktar 'l isfel).

L-ewwel ajruplan li tfaċċa fuq il-gżira kien fl-1931, meta Francis Chichester niżlu f'wiċċ l-ilma tal-laguna f'de Havilland Gipsy Moth ikkonvertit f'inġenju tal-ajru li jżomm f'wiċċ l-ilma. Ġarrab xi ħsarat hemmhekk matul maltempata billejl, iżda ssewwa bl-assistenza tar-residenti tal-gżira u mbagħad irnexxielu jerġa' jtir lura lejn Sydney disa' ġimgħat wara. Wara t-Tieni Gwerra Dinjija, fl-1947, it-turisti waslu fuq il-bastiment Catalina u fuq laneċ b'erba' magni tat-tip Sandringham tas-Servizzi tal-Laneċ ta' Ansett tal-Bajja tal-Ward, Sydney, u żbarkaw fil-laguna; il-vjaġġ kien idum madwar 3½ sigħat. Meta tlesta l-Ajruport tal-Gżira ta' Lord Howe fl-1974, l-ajruplani tal-baħar eventwalment ġew sostitwiti b'inġenji tal-ajru QantasLink b'żewġ magni turboprop tat-tip Dash 8–200.

Fl-1990, Lance Knight, il-Mastru tal-bastiment tal-provvisti tal-gżira Sitka sejjaħ laqgħa fil-muniċipju biex jipproponi l-formazzjoni ta' servizz tat-tbaħħir b'sjieda tal-gżira. Lance vvjaġġa madwar id-dinja biex isib bastiment u meta kien fix-Xlokk tal-Asja għamel waħda mill-iżjed skoperti magħrufa tas-surf ta' kull żmien f'Lance's Right fil-gżira ta' Sipora fil-Gżejjer Mentawai tal-Indoneżja. Lance eventwalment reġa' lura lejn il-gżira bil-bastiment li issa sar ikoniku, MV Island Trader.

Seklu 21

Fl-2002, il-bastiment militari destroyer tal-Flotta Navali Rjali HMS Nottingham laqat il-Blata ta' Wolf, sikka fil-Gżira ta' Lord Howe, u kważi għereq. Reċentement, it-turiżmu żdied u l-gvern ta' New South Wales sar jiġi involut dejjem iktar fir-rigward ta' kwistjonijiet ta' konservazzjoni.

Fis-17 ta' Ottubru 2011, il-bastiment tal-provvisti MV Island Trader, li kien qed iġorr 20 tunnellata ta' fjuwil, inkalja fil-laguna. Il-bastiment irnexxielu jerġa' jbaħħar fil-marea għolja bl-ebda telf ta' ekwipaġġ jew merkanzija.

Il-film tal-2016 The Shallows bil-protagonist Blake Lively fil-biċċa l-kbira nġibed fuq il-gżira.

Matul il-pandemija tal-COVID-19 f'New South Wales, inħarġet ordni tas-saħħa pubblika fit-22 ta' Marzu 2020 li ddikjarat il-Gżira ta' Lord Howe bħala żona ta' riskju pubbliku u l-aċċess ġie ristrett. Sa dik id-data ma kien hemm l-ebda każ magħruf ta' COVID-19 fil-gżira.

Waħda mill-iżjed kwistjonijiet jaħarqu fost ir-residenti tal-gżira fis-seklu 21 għandha x'taqsam mas-sitwazzjoni tar-rodituri. Ir-rodituri ilhom jgħixu fil-gżira minn meta kien inkalja l-bastiment S.S. Makambo fl-1918, u dawn qerdu diversi speċijiet ta' għasafar endemiċi u kien maħsub li qerdu wkoll lill-insett stikka tal-Gżira ta' Lord Howe. Fl-2016 tħejja pjan biex jitpoġġew 42 tunnelata ta' nases bil-velunu madwar il-gżira, iżda l-komunità ma sabitx qbil komuni fuq din il-kwistjoni.

Il-gżira suppost kellha tiġi ddikjarata ħielsa mir-rodituri f'Ottubru 2021, sentejn wara li nstab l-aħħar far ħaj, iżda ġew skoperti roditur maskili u roditur femminili tqila ħajjin f'April 2021. Minn Ottubru 2023, il-gżira titqies li hija ħielsa mill-firien. Il-qerda, kuntrarjament għal bosta riżervi tal-komunità, wasslet biex l-għasafar, l-insetti u l-pjanti jirpiljaw għal livelli li kienu ilhom ma jintlaħqu għal deċennji twal.

Demografija

Skont iċ-ċensiment tal-2016, il-popolazzjoni residenti kienet ta' 382 ruħ, u l-għadd ta' turisti ma tħalliex jaqbeż l-400 ruħ. L-insedjaturi bikrin kienu kaċċaturi Ewropej u Amerikani tal-balieni u ħafna min-nisel tagħhom baqgħu jgħixu fil-gżira għal iktar minn sitt ġenerazzjonijiet. Ir-residenti issa jaħdmu fl-industrija tas-siġar tal-palm tal-kentia, fit-turiżmu, fil-bejgħ bl-imnut, fis-sajd u fil-biedja. Fl-1876 il-logħob u x-xogħol ġie sospiż nhar ta' Ħadd, iżda ma kinux jiġu ċċelebrati servizzi reliġjużi. Illum il-ġurnata, iż-żona magħrufa bħala Church Paddock fiha knejjes Anglikani, Kattoliċi Rumani u Avventisti. L-affiljazzjonijiet reliġjużi fil-gżira huma: 30 % Anglikani, 22 % mingħajr reliġjon, 18 % Kattoliċi u 12 % Avventisti tas-Seba' Jum. Il-proporzjon tal-ġeneri hija bejn wieħed u ieħor indaqs, b'47 % tal-popolazzjoni fil-grupp tal-età ta' 25–54 sena u 92 % tar-residenti għandhom ċittadinanza Awstraljana.

Governanza u sjieda tal-art

Inizjalment il-kontroll uffiċjali tal-Gżira ta' Lord Howe kien f'idejn il-monarkija Brittanika sa ma għaddiet f'idejn New South Wales fl-1855, għalkemm, mill-inqas sal-1876, ir-residenti tal-gżira kien jgħixu f'"komunità relattivament armonjuża b'awtogovernanza". Fl-1878, Richard Armstrong inħatar bħala amministratur meta l-Parlament ta' New South Wales iddikjara l-gżira bħala riżerva forestali, iżda minħabba l-garr u inkjesta, eventwalment tneħħa mill-kariga fil-31 ta' Mejju 1882 (huwa reġa' lura iktar tard dik is-sena biex jara t-tranżitu ta' Venere mill-għolja li llum il-ġurnata hija magħrufa bħala l-Għolja tat-Tranżit). Wara li tneħħa mill-kariga, il-gżira ġiet amministrata minn erba' maġistrati suċċessivi sal-1913, meta ġie ffurmat bord ibbażat f'Sydney; Fl-1948 inħatar sovraintendent residenti. Fl-1913 ġie stabbilit il-Bord tal-Kontroll tal-Gżira ta' Lord Howe, magħmul minn tliet irġiel, l-iktar biex tiġi rregolata l-industrija taż-żrieragħ tas-siġar tal-palm, iżda anke biex jiġu amministrati l-affarijiet tal-gżira minn Sydney sa ma ġie stabbilit il-Bord attwali tal-Gżira ta' Lord Howe fl-1954.

Il-Bord tal-Gżira ta' Lord Howe huwa Awtorità Statutorja ta' New South Wales u ġie stabbilit skont l-Att dwar il-Gżira ta' Lord Howe tal-1953, biex jamministra l-gżira bħala parti mill-istat ta' New South Wales. Jaqa' direttament taħt il-Ministru għall-Ambjent u l-Wirt tal-istat u huwa responsabbi għaż-żamma, għall-kontroll u għall-ġestjoni tal-gżira. Fost id-dmirijiet tiegħu hemm il-protezzjoni tal-valuri tas-Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO; il-kontroll tal-iżvilupp; l-amministrazzjoni tal-Art tal-Kuruna, inkluż iż-żona protetta tal-gżira; il-forniment ta' servizzi u ta' infrastruttura tal-komunità; u r-regolamentazzjoni tat-turiżmu sostenibbli. Fl-1981, l-Att Emendatorju dwar il-Gżira ta' Lord Howe ta lir-residenti tal-gżira s-setgħa amministrattiva ta' tliet membri f'bord ta' ħames membri. Il-bord jiġġestixxi wkoll il-mixtla tas-siġar tal-palm tal-kentia tal-Gżira ta' Lord Howe, li flimkien mat-turiżmu, hija l-uniku sors ta' introjtu estern tal-gżira. Skont att emendatorju tal-2004, il-bord issa huwa magħmul minn seba' membri, u erba' minnhom jiġu eletti mill-komunità tar-residenti tal-gżira, b'hekk il-madwar 350 resident permanenti tal-gżira għandhom livell għoli ta' awtonomija. It-tliet membri l-oħra jinħatru mill-Ministru biex jirrappreżentaw l-interessi tan-negozju, tat-turiżmu u tal-konservazzjoni. Il-bord kollu jiltaqa' fil-gżira kull 3 xhur, filwaqt li l-affarijiet ta' kuljum tal-gżira jiġu ġestiti mill-amministrazzjoni tal-bord, b'persunal permanenti li żdied għal 22 ruħ sal-1988.

Is-sjieda tal-art ilha kwistjoni taħraq mill-ewwel insedjament, peress li r-residenti tal-gżira kemm-il darba talbu li jingħataw is-sjieda jew don assolut fir-rigward tal-art ikkultivata. L-insedjaturi oriġinali kienu kerrejja. L-għoti ta' kirja ta' 100 akru (40 ettaru) lil Richard Armstrong fl-1878 wassal għal ilmenti, u ngħataw ftit kirjiet għal terminu qasir ("okkupanzi permissivi"). Fl-1913, bil-ħatra ta' bord tal-kontroll, dawn l-okkupanzi permissivi ġew revokati u l-bord innifsu ngħata okkupanza permissiva tal-gżira. Imbagħad l-Att dwar il-Gżira ta' Lord Howe tal-1953 għamel l-art kollha bħala l-proprjetà tal-monarkija. Id-dixxendenti diretti tar-residenti tal-gżira b'okkupanzi permissivi fl-1913 ingħataw kirjiet perpetwi għal art sa ħames akri (2.0 ettari) għal skopijiet residenzjali. Ingħataw kirjiet speċjali għal terminu qasir iż-żoni l-kbar li kienu jintużaw għall-agrikoltura; b'hekk fl-1955 ingħataw 55 kirja perpetwa u 43 kirja speċjali. L-att emendatorju tal-1981 estenda d-drittijiet politiċi u tal-art għar-residenti kollha ta' 10 snin jew iktar. Jeżisti dibattitu attiv rigward il-proporzjon ta' residenti b'sjieda u l-livell ta' influwenza fuq il-bord li għandhom ir-residenti tal-gżira fir-rigward tal-ippjanar fit-tul għall-viżitaturi, u kwistjonijiet marbuta mal-ambjent, mal-faċilitajiet u mal-wirt globali.

Rappreżentanza parlamentari

New South Wales

Bħala dipendenza tal-Kolonja ta' New South Wales, il-Gżira ta' Lord Howe ma kinitx irrappreżentata fil-parlament sal-elezzjoni kolonjali ta' New South Wales tal-1894 wara li għadda l-Att dwar l-Elettorati u l-Elezzjonijiet Parlamentari tal-1893. Mill-1894, il-Gżira ta' Lord Howe ġiet inkluża fid-distretti li ġejjin tal-Assemblea Leġiżlattiva ta' New South Wales:

Perjodu	Distrett
1894–1904	Sydney-King
1904–1920	King
1920–1927	Sydney
1927–1973	King
1973–1981	Phillip
1981–1988	Elizabeth
1988–1991	McKell
1991–preżent	Port Macquarie

Bħala parti mid-distribuzzjoni mill-ġdid tad-distretti elettorali għall-elezzjoni statali tal-2023, tressqet proposta biex il-Gżira ta' Lord Howe terġa' lura mal-elettorat ta' Sydney. Madankollu, il-Kummissjoni Elettorali ta' New South Wales eventwalment iddeċidiet li żżomm il-gżira fi ħdan l-elettorat ta' Port Macquarie.

Commonwealth

Mill-1901, il-Gżira ta' Lord Howe ġiet inkluża fid-diviżjonijiet elettorali li ġejjin tal-Kamra tar-Rappreżentanti tal-Awstralja:

Perjodu	Distrett
1901–1955	East Sydney
1955–1969	West Sydney
1969–preżent	Sydney

Ekonomija

Industrija tas-siġar tal-palm tal-kentia

L-ewwel esportatur taż-żrieragħ tas-siġar tal-palm kien Ned King, gwida tal-muntanji għall-istħarriġiet ta' Fitzgerald tal-1869 u tal-1876, li bagħat iż-żrieragħ lill-Ġonna Botaniċi ta' Sydney. Il-kummerċ barrani beda fis-snin 80 tas-seklu 19, meta waħda mill-erba' siġar tal-palm endemiċi tal-gżira, is-siġra tal-palm tal-kentia (Howea forsteriana), li tikber b'mod naturali fl-artijiet baxxi, instab li kienet ideali għall-konservatorji popolari fost l-għonja fir-Renju Unit, fl-Ewropa u fl-Istati Uniti. L-assistenza tal-maġistrat tal-art kontinentali, Frank Farnell, kienet meħtieġ biex il-kummerċ jitqiegħed fuq bażi solida, meta fl-1906 huwa sar id-direttur tal-kumpanija tal-Mixtla tas-Siġar tal-Palm tal-Kentia tal-Gżira ta' Lord Howe, li fost l-azzjonisti tagħha kienet tinkludi 21 resident tal-gżira u kumpanija taż-żrieragħ ibbażat f'Sydney. Madankollu, il-formazzjoni tal-Bord tal-Kontroll tal-Gżira ta' Lord Howe kienet meħtieġa fl-1913 biex jiġu solvuti xi kwistjoni pendenti.

Is-siġar tal-palm tal-kentia (magħrufa lokalment bħala s-siġar tal-palm tal-bejt peress li kienu jintużaw għall-bjut tad-djar tal-insedjaturi bikrin) hija popolari madwar id-dinja bħala siġra tal-palm dekorattiva li tikber sew kemm fil-beraħ (fi klimi suffiċjentement sħan) u fuq ġewwa; il-klima miti tal-gżira wasslet għall-evoluzzjoni ta' siġra tal-palm li kapaċi tittollera dawl bati, atmosfera niexfa u temperaturi baxxi — ideali għall-kundizzjonijiet fuq ġewwa, b'mod partikolari f'postijiet iktar lussużi bħal fis-swal ta' lqugħ tal-lukandi, fil-galleriji u fis-swali l-kbar fejn il-prezz għoli tagħhom (peress li hemm relattivament rari) ma jnaffarx l-użu tagħhom. Sas-snin 80 tas-seklu 20, is-siġar tal-palm kienu jinbigħu biss bħala żrieragħ iżda minn dak iż-żmien 'il quddiem bdew jinbigħu bħala nebbieta ta' kwalità għolja biss. Il-mixtla ngħatat ċertifikazzjoni fl-1997 għall-ġestjoni ta' kwalità għolja tagħha f'konformità mar-rekwiżiti tal-Istandard Awstraljan AS/NZS ISO 9002.

Iż-żrieragħ jinġabru mill-foresti naturali u mill-pjantaġġuni, u l-biċċa l-kbira ta' dawk li jiġbruhom huma dixxendenti tal-insedjaturi oriġinali. Iż-żrieragħ imbagħad jinbtu f'mezzi bla ħamrija u jiġu ssiġillati mill-atmosfera biex ma jkunx hemm kontaminazzjoni. Wara l-ittestjar, in-nebbieta jintgħażlu, jinħaslu (bl-għeruq u x-xniexel), jiġu sanitizzati u ċċertifikati, imbagħad jiġu ppakkjati u ssiġillati f'kontenituri insulati għall-esportazzjoni. Il-profitti tal-mixtla jintużaw għal proġetti li jsaħħu l-ekosistemi tal-gżira. Il-mixtla beħsiebha tkabbar in-negozju biex tinkludi s-siġar tal-palm bil-friegħi nnuklati (Howea belmoreana) u pjanti nattivi oħra ta' interess speċjali.

Sal-aħħar tas-snin 80 tas-seklu 19, l-esportazzjonijiet annwali bdew jipprovdu dħul ta' iktar minn A$2 miljun, u jikkostitwixxu l-unika industrija ewlenija tal-gżira apparti t-turiżmu.

Turiżmu

Il-Gżira ta' Lord Howe hija magħrufa għall-ġeoloġija, għall-għasafar, għall-pjanti u għall-ħlejqiet tal-baħar tagħha. Fost l-attivitajiet turistiċi popolari hemm l-għadis, l-osservazzjoni tal-għasafar, l-isnorkelling, is-surfing, il-kayaking u s-sajd. Sabiex tittaffa l-pressjoni fuq l-ambjent tal-gżira żgħira, 400 turist biss jitħallew f'daqqa. Wieħed jasal fil-gżira bl-ajruplan mill-Ajruport ta' Sydney jew mill-Ajruport ta' Brisbane għall-Ajruport tal-Gżira ta' Lord Howe f'inqas minn sagħtejn. Ir-Riżerva tal-Park Permanenti ddikjarata fl-1981 għandha linji gwida simili ta' ġestjoni bħal ta' park nazzjonali.

Faċilitajiet

B'inqas minn 800 ruħ fil-gżira f'daqqa (sa 400 jaslu u 400 jitilqu), il-faċilitajiet huma limitati u jinkludu servizz ta' furnar, ħanut tal-laħam, ħanut tal-merċa, ħanut tax-xorb alkoħoliku, ristoranti, uffiċċju postali, mużew u ċentru ta' informazzjoni, għassa tal-pulizija, ranger, u ATM fil-klabb tal-bowling. Il-provvisti jiġu ttrasportati lejn il-gżira kull ħmistax bil-bastiment Island Trader minn Port Macquarie. Il-gżira għandha sptar żgħir b'erba' sodod u dispenserija. Ġnien botaniku żgħir juri pjanti lokali ttikkettati. Il-biċċa l-kbira tal-forniment tal-elettriku jsir permezz tal-enerġija mix-xemx (1.3 MW) u b'batterija ta' 240 volt ta' kurrent alternat (3.7 MWh), ikkomplementati minn ġeneraturi bid-diżil. Mhu disponibbli l-ebda trasport pubbliku jew kopertura tal-mowbajl, iżda hemm telefowns pubbliċi, faċilitajiet tal-faks u ta' aċċess għall-internet, flimkien ma' stazzjon tar-radju u l-gazzetta lokali, The Signal.

L-akkomodazzjoni għat-turisti tvarja minn loġoġ lussużi għal appartamenti u vilel. Il-munita hija d-dollaru Awstraljan, u hemm żewġ banek. Ma hemmx faċilitajiet tal-kampeġġ fil-gżira u l-kampeġġ f'żoni remoti mhux permess. Sabiex jiġi protett l-ambjent fraġli tal-Piramida ta' Ball (li fiha l-aħħar popolazzjoni selvaġġa li għad fadal tal-insett stikka tal-Gżira ta' Lord Howe), it-tixbit rikreattiv huwa pprojbit. L-annimali domestiċi jeħtieġu permess mill-bord. Ir-residenti tal-gżira jużaw ilma tax-xita maħżun f'tankijiet, issupplimentat minn ilma mill-boreholes għax-xawers u għall-ħasil tal-ħwejjeġ.

Attivitajiet

Peress li d-distanzi għas-siti ta' interess huma qosra, iċ-ċikliżmu huwa l-mezz tat-trasport prinċipali fil-gżira. Fost l-attivitajiet turistiċi hemm il-golf (9 toqob), il-bowling, it-tennis, is-sajd (inkluż is-sajd sportiv fil-baħar fond), il-yachting, il-windsurfing, il-kitesurfing, il-kayaking, u l-mawriet bid-dgħajjes (inkluż mawriet f'dgħajjes b'qiegħ tal-ħġieġ biex wieħed ikun jista' jara l-ħut tal-laguna). L-għawm, l-isnorkelling u l-għadis huma popolari wkoll fil-laguna, kif ukoll lil hinn mill-Gżira tal-10 ta' Ġunju, blata żgħira fil-Grupp ta' Admiralty fejn promontorju taħt l-ilma jinżel f'salt għal 36 metru (118-il pied) u jiżvela qroll iswed u gorgonia mal-ħitan vertikali. Siti oħra tal-għadis jinstabu lil hinn mill-Piramida ta' Ball, xi 26 kilometru (16-il mil) 'il bogħod, fejn hemm trunċieri, għerien u rdumijiet vulkaniċi.

Il-bushwalking, il-mawriet turistiċ dwar l-istorja naturali, it-taħditiet, u l-mixjiet iggwidati jsiru tul bosta mogħdijiet tal-mixi. L-iktar waħda iebsa hi l-mixja ggwidata li ddum tmien sigħat sal-quċċata tal-Għolja ta' Gower. Il-gżira għandha 11-il bajja, u l-għoti tal-għalf bl-idejn lill-ħuta rjali (Seriola lalandi) twila metru (3 piedi) u lill-mirli l-kbir f'Ned's Beach huwa popolari ħafna. Il-mogħdijiet tal-mixi jkopru l-gżira kollha b'diffikultajiet differenti ta' 1–5, u jinkludu — fit-Tramuntana: l-Għolja tat-Tranżitu, mixja ta' sagħtejn, 2 kilometri (1.2 mil); Clear Place, mixja ta' siegħa–sagħtejn; ir-Riżerva ta' Stevens; il-Bajja tat-Tramuntana, mixja ta' erba' sigħat, 4 kilometri (2.5 mili); l-Għolja ta' Eliza; Old Gulch, mixja ta' 20 minuta, 300 metru (330 jarda); l-Għolja ta' Malabar u l-Veduta Panoramika ta' Kims, mixja ta' 3 sa 5 sigħat, 7 kilometri (4.3 mili) — u fin-Nofsinhar: l-Għar tad-Dar tal-Mogħoż, mixja ta' 5 sigħat, 6 kilometri (3.7 mili); l-Għolja ta' Gower, mixja ta' 8 sigħat, 14-il kilometru (8.7 mili); Rocky Run u Boat Harbour; l-Għolja Intermedja, mixja ta' tliet kwarti, kilometru (0.62 mili); u l-Gżira ż-Żgħira, mixja ta' 40 minuta, 3 kilometri (1.9 mil). Ix-xabbaturi rikreattivi jridu jiksbu permess mill-Bord tal-Gżira ta' Lord Howe.

Ġeografija

Il-Gżira ta' Lord Howe hija fdal vulkaniku b'għamla irregolari ta' nieqa fil-Lbiċ tal-Oċean Paċifiku. Tinsab fil-Baħar tat-Tażmanja bejn l-Awstralja u New Zealand, 600 kilometru (370 mil) fil-Lvant tal-art kontinentali ta' Port Macquarie, 702 kilometri (436 mil) fil-Grigal ta' Sydney, u madwar 772 kilometru (480 mil) mill-Gżira ta' Norfolk lejn il-Grigal. Il-gżira hija twila madwar 10 kilometri (6.2 mili) u wiesgħa bejn 0.3 u 2.0 kilometri (0.19 u 1.24 mil), b'erja ta' 14.55 km² (5.62 mili kwadri). Tul il-kosta tal-Punent hemm laguna mkennija u semikonfinata ta' skoll tal-qroll bir-ramel abjad, li hija l-iżjed aċċessibbli fost il-11-il bajja tal-gżira.

Kemm is-sezzjoni tat-Tramuntana kif ukoll is-sezzjoni tan-Nofsinhar tal-gżira huma artijiet għoljin b'foresti relattivament mhux mittiefsa. Fin-Nofsinhar hemm żewġ għoljiet vulkaniċi, l-Għolja ta' Lidgbird (777 metru (2,549 pied)) u l-Għolja ta' Gower (875 metru (2,871 pied)), l-ogħla punt fil-gżira. Iż-żewġ għoljiet huma sseparati mill-Wied ta' Erskine. Fit-Tramuntana, fejn tgħix il-biċċa l-kbira tal-popolazzjoni, il-punti għoljin huma Malabar (209 metri (686 pied)) u l-Għolja ta' Eliza (147 metru (482 pied)). Bejn dawn iż-żewġ artijiet għoljin hemm roqgħa ta' artijiet baxxi kklerjati b'raba' agrikolu, mitjar u abitazzjonijiet.

Il-Grupp ta' Gżejjer ta' Lord Howe jinkludi 28 gżira, gżejra u blata. Apparti l-Gżira ta' Lord Howe stess, l-iżjed notevoli fost dawn il-gżejriet bil-blat ippuntat hija l-Piramida ta' Ball, vulkan mikul bl-erożjoni li huwa għoli 551 metru (1,808 piedi) u li jinsab 23 kilometru (14-il mil) lejn ix-Xlokk. Il-Piramida ta' Ball hija diżabitata mill-bnedmin iżda hija kkolonizzata mill-għasafar. Fiha wkoll l-unika popolazzjoni selvaġġa magħrufa ta' insetti stikka, li qabel kien maħsub li kienu estinti. Lejn it-Tramuntana hemm il-Grupp ta' Admiralty, li huwa raggruppament ta' seba' gżejjer diżabitati żgħar. Ftit lil hinn mill-kosta tal-Lvant hemm il-Gżira ta' Mutton Bird li fiha 4.5 ettari (11-il akru), u fil-laguna hemm il-Gżira ta' Blackburn (tal-Fenek) li fiha 2.4 ettari (5.9 akri).

Oriġini ġeoloġiċi

Il-Gżira ta' Lord Howe hija l-fdal vulkaniku, li ġarrab ħafna erożjoni, ta' vulkan tarka li għandu 7 miljun sena, u hija l-prodott ta' żbroffar li dam għal madwar 500,000 sena. Hija gżira f'katina ta' gżejjer fix-xifer tal-Punent ta' plakka tettonika taħt il-baħar, l-Art Olzatat ta' Lord Howe, li hija arti kontinentali twila 3,000 kilometru (1,900 mil) u wiesgħa 300 kilometru (190 mil) li hija estiża minn New Zealand sal-Punent ta' New Caledonia u tikkonsisti minn blat kontinentali li sseparaw mill-plakka tettonika Awstraljana 60 sa 80 miljun sena ilu (bejn il-Kretaċju u l-Paleoġen) u ffurmaw qoxra ġdida fil-Baċir fond tat-Tażmanja. Il-plakka tettonika tagħmel parti minn Zealandia, mikrokontinent li fih kważi nofs id-daqs tal-Awstralja li gradwalment safa taħt l-ilma wara li nqata' mis-superkontinent ta' Gondwanaland. Il-Katina Muntanjuża tal-Baħar tal-Gżira ta' Lord Howe hija ddefinita minn guyots bil-qroll fil-quċċata estiżi lejn it-Tramuntana tal-gżira għal 1,000 kilometru (620 mil) u tinkludi l-iskolli ta' Middleton (220 kilometru (140 mil) 'il bogħod) u ta' Elizabeth (160 kilometru (99 mil) 'il bogħod) tar-Riżerva tal-Park Nazzjonali tal-Baħar tal-Iskolli ta' Elizabeth u ta' Middleton. Din il-katina ta' disa' qċaċet vulkaniċi x'aktarx ġiet prodotta miċ-ċaqliq lejn it-Tramuntana tal-Plakka Tettonika Awstraljana f'hotspot stazzjonarju, u għaldaqstant l-eqdem guyots kienu l-ewwel li ffurmaw u l-iżjed fit-Tramuntana peress li l-plakka ċċaqilqet lejn it-Tramuntana b'rata ta' 6 ċentimetri (2.4 pulzieri) kull sena. Il-katina ssejħet ukoll bħala l-kumpless vulkaniku tal-Gżira ta' Lord Howe peress li għandha karatteristiċi ta' medda vulkanika monoġenetika.

Il-Katina Muntanjuża tal-Baħar tal-Gżira ta' Lord Howe tinsab b'mod parallel mal-Katina Muntanjuża tal-Baħar ta' Tasmantid. Minħabba analiżi kompożizzjonali dettaljata fi inħawi oħra ssuġġeriet li flimkien ma' maturazzjoni kompożizzjonali individwali, maż-żmien fi ħdan katina muntanjża tal-baħar individwali, jista' jkun hemm sorsi sottostanti kondiviżi ta' żbroff mill-mantell tad-Dinja f'tali ktajjen paralleli. Din il-kwistjoni ġiet eżaminata permezz ta' kampjuni mill-Gżira ta' Lord Howe. Dawn il-kampjuni għandhom ċerti similaritajiet fl-analiżi kompożizzjonali mal-vulkanika minn Taupo Bank li jaf hija konsistenti ma' sors komuni jew simili ta' żbroff mill-mantell. Id-data emerġenti hija konsistenti mal-bażalt tal-qasma kontinentali ta' oriġini bażaltika ta' bejn il-plakek tettoniċi kontinentali iktar milli kien maħsub qabel minn uħud mal-bażalt tal-gżira oċeanika.

Bażalt u kalkarenit

Żewġ perjodi ta' attività vulkanika pproduċew il-karatteristiċi ewlenin tal-gżira. L-ewwel wieħed xi 7.20 ± 0.08 Ma ilu pproduċa l-għoljiet tat-Tramuntana u ċentrali, filwaqt li l-Għolja Gower u l-Għolja Lidgbird iktar reċenti u li ġarrbu ħafna erożjoni ġew prodotti madwar 6.3 Ma ilu bi flussi tal-lava bażaltika suċċessivi (blat igneu estrużiv) li xi darba mlew kaldera vulkanika kbira (krater) u issa joħorġu fid-dieher bħala strati bażaltiċi orizzontali fl-irdumijiet tal-għoljiet (f'Malabar u fl-Għolja ta' Gower) u okkażjonalment ikunu mħallta ma' digi naturali (intrużjonijiet vertikali tal-lava). L-iżjed blat reċenti jmur lura għal 4.40 ± 0.13 Ma ilu iżda dan il-perjodu reċenti jaf mhux minnu. Il-fdalijiet piroklastiċi ġeoloġiċi ta' żbroff vulkaniku huma viżibbli fil-Gżira ta' Roach ta' 15-il ettaru (37 akru) fejn hemm l-eqdem blat u f'Boat Harbour bħala tufu (irmied), breccia (bi blokok angolari), u agglomerati ("bombi" ttondjati). Lil hinn mill-kosta tal-Art Olzata tal-Gżira ta' Lord Howe, l-ilma jinżel sa fond ta' 2,000 metru (6,600 pied) u saħansitra sa 4,000 metru (13,000 pied) lejn il-Punent tal-art olzata. Mid-dimensjonijiet tal-blat li fuqu tissejjes il-gżira, ġie kkalkulat li l-gżira esperjenzat erożjoni sa 1/40 tad-daqs oriġinali tagħha. Studji dwar il-kompożizzjoni tal-Piramida ta' Ball jissuġġerixxu li s-sors tagħha ġie influwenzat b'mod iktar b'saħħtu mill-metasomatiżmu mil-lava tal-Gżira ta' Lord Howe, b'sors diskret tal-astenosfera minflok żbroff mill-mantell.

Il-blat u l-art fil-bażi ta' dawn l-għoljiet huma kalkarenit, jiġifieri ramel tal-qroll, li ntefaħ 'il ġewwa matul il-Plejstoċen bejn 130,000 u 20,000 sena ilu u ddepożitat f'saffi stratifikati bl-iskular tal-ilma. F'dan il-blat instabu fossili ta' għadam u bajd tal-għasafar, ta' bebbux tal-art u tal-baħar, u tal-fekruna tal-baħar ġganteska tal-qrejjen estinta (Meiolania platyceps) li mhix relatata mill-qrib ma' xi fekruna tal-baħar li għadha ħajja. In-nieqa tal-gżira tipproteġi skoll tal-qroll u laguna; l-iskoll tal-qroll f'31°30'S, huwa l-iktar wieħed fin-Nofsinhar fid-dinja. Ir-ramel tal-bajjiet, minflok jikkonsisti minn trab tal-kwarz li rriżulta mill-granit, bħal fl-art kontinentali, huwa magħmul minn frammenti ta' qxur tal-baħar, qroll u algi ta' mal-qroll, flimkien ma' trab bażaltiku u mineral bażaltiċi bħad-diopsid iswed u l-olivin aħdar. L-artijiet baxxi jikkonsistu minn ħamrija alluvjali.

Il-gżira qed tibqa' titnawwar malajr bl-erożjoni u huwa mistenni li se tispiċċa kompletament taħt il-baħar fi żmien 200,000 sena, u b'hekk tiġi tixbah l-Iskolli ta' Middleton u ta' Elizabeth.

Klima

Il-Gżira ta' Lord Howe għandha klima subtropikali umduża (Cfa skont il-klassifikazzjoni klimatika ta' Köppen).

Inġenerali, is-sjuf ikunu sħan u umdużi bi ftit xita, iżda okkażjonalment tinżel qliel, filwaqt li x-xtiewi jkunu miti ħafna bi preċipitazzjoni pjuttost uniformi. Ikun hemm tranżizzjoni gradwali mill-kundizzjonijiet tas-sajf għall-kundizzjonijiet tax-xitwa u bil-kontra. L-irjieħ huma frekwenti u mimlijin melħ, peress li jkunu rjieħ aliżej moderati fis-sajf u rjieħ mill-Punent friski għal qawwijin fix-xitwa. Lulju jkun l-iktar xahar bir-riħ, u x-xhur tax-xitwa jkunu soġġetti għal irwiefen u rjieħ qawwijin frekwenti. Il-gżira jkollha medja ta' 67.8 jum bnazzi fis-sena.

Il-maltempati u ċ-ċikluni okkażjonali jaffettwaw il-gżira wkoll. Ir-rekords ta' preċipitazzjoni jinżammu fit-Tramuntana, fejn ix-xita tinżel inqas milli fl-għoljiet li spiss ikunu mgħottijin bis-sħab tan-Nofsinhar. Varjazzjonijiet kbar fil-preċipitazzjoni jistgħu jiġru minn sena għal sena. Lulju u Awwissu jkunu l-iżjed xhur kesħin b'temperaturi minimi medji ta' madwar 13 °C (55 °F) u ma jkunx hemm ġlata. It-temperaturi massimi medji jvarjaw minn 17–20 °C (63–68 °F) fix-xitwa għal 24–27 °C (75–81 °F) fis-sajf. L-umdità medja tkun ta' 60–70 % is-sena kollha, u tinħass iktar fil-jiem iktar sħan tas-sajf milli fix-xhur iktar kesħin tax-xitwa.

It-temperatura medja tal-baħar tvarja minn 20.0 °C (68.0 °F) f'Lulju, f'Awwissu u f'Settembru għal 25.3 °C (77.5 °F) f'Marzu.

Data klimatika L-ajruport tal-Gżira ta' Lord Howe, temp. medji fl-1991–2020, temp. estremi mill-1988 sal-preżent
Xahar	Jan	Fra	Mar	Apr	Mej	Ġun	Lul	Aww	Set	Ott	Nov	Diċ	Sena
Temp. għolja rekord °C (°F)	30.5 (86.9)	31.3 (88.3)	29.7 (85.5)	27.9 (82.2)	25.8 (78.4)	23.9 (75.0)	23.2 (73.8)	24.2 (75.6)	24.1 (75.4)	25.4 (77.7)	28.0 (82.4)	28.5 (83.3)	31.3 (88.3)
Medja massima °C (°F)	27.9 (82.2)	28.1 (82.6)	27.1 (80.8)	25.7 (78.3)	23.9 (75.0)	22.3 (72.1)	21.4 (70.5)	21.6 (70.9)	22.5 (72.5)	23.6 (74.5)	25.2 (77.4)	26.7 (80.1)	28.5 (83.3)
Medja massima kuljum °C (°F)	25.5 (77.9)	25.8 (78.4)	25.0 (77.0)	23.4 (74.1)	21.6 (70.9)	19.9 (67.8)	19.1 (66.4)	19.1 (66.4)	20.1 (68.2)	21.0 (69.8)	22.4 (72.3)	24.1 (75.4)	22.2 (72.0)
Medja kuljum °C (°F)	23.2 (73.8)	23.5 (74.3)	22.6 (72.7)	20.8 (69.4)	19.0 (66.2)	17.4 (63.3)	16.5 (61.7)	16.4 (61.5)	17.4 (63.3)	18.4 (65.1)	19.7 (67.5)	21.7 (71.1)	19.7 (67.5)
Medja minima kuljum °C (°F)	20.8 (69.4)	21.1 (70.0)	20.1 (68.2)	18.1 (64.6)	16.3 (61.3)	14.8 (58.6)	13.9 (57.0)	13.6 (56.5)	14.7 (58.5)	15.7 (60.3)	17.4 (63.3)	19.2 (66.6)	17.1 (62.9)
Medja minima °C (°F)	16.8 (62.2)	16.8 (62.2)	15.8 (60.4)	13.7 (56.7)	11.1 (52.0)	9.7 (49.5)	8.8 (47.8)	8.3 (46.9)	9.4 (48.9)	10.1 (50.2)	11.9 (53.4)	14.4 (57.9)	7.6 (45.7)
Temp. baxxa rekord °C (°F)	13.1 (55.6)	13.7 (56.7)	13.3 (55.9)	11.2 (52.2)	8.7 (47.7)	7.5 (45.5)	6.1 (43.0)	6.4 (43.5)	5.9 (42.6)	7.8 (46.0)	9.2 (48.6)	11.4 (52.5)	5.9 (42.6)
Preċipitazzjoni medja cm (pulzieri)	102.5 (4.04)	107.0 (4.21)	126.8 (4.99)	138.7 (5.46)	153.2 (6.03)	169.4 (6.67)	138.0 (5.43)	104.7 (4.12)	109.5 (4.31)	99.0 (3.90)	110.9 (4.37)	101.1 (3.98)	1,460.9 (57.52)
Medja għall-jiem bil-preċipitazzjoni (≥ 0.2 mm)	12.6	13.1	15.3	18.3	20.7	21.5	22.7	19.8	16.5	13.7	13.5	12.7	200.4
Medja tal-umdità relattiva (%)	69	66	66	66	66	65	65	64	68	67	67	66	66
Punt tan-nida medja °C (°F)	18.0 (64.4)	17.8 (64.0)	16.6 (61.9)	14.8 (58.6)	13.2 (55.8)	11.7 (53.1)	10.8 (51.4)	10.5 (50.9)	12.3 (54.1)	13.0 (55.4)	14.8 (58.6)	16.3 (61.3)	14.2 (57.5)
Sors 1: Bureau of Meteorology, Lord Howe Island Aero (1991–2020).
Sors 2: Bureau of Meteorology, Lord Howe Island Aero (all years).

Flora u fawna

Pjanti

Il-Gżira ta' Lord Howe hija ekoreġjun terrestri distint magħruf bħala l-foresti subtropikali tal-Gżira ta' Lord Howe. Tagħmel parti mill-Awstralasja u għandha bosta affinitajiet bijotiċi mal-Awstralja, New Guinea u New Caledonia. F'termini ġeoloġiċi, il-Gżira ta' Lord Howe hija relattivament reċenti (7 miljun sena) u qatt ma kienet tagħmel parti minn xi kontinent. Il-flora u l-fawna tagħha kkolonizzaw il-gżira mill-baħar permezz tar-riħ, tal-ilma jew tal-għasafar, x'aktarx megħjuna fi żmien ġeoloġiku meta gżejjer oħra kienu esposti, u għalhekk setgħu jmorru minn gżira għal oħra. Minkejja dan, kienet remota biżżejjed għal żmien twil biex jevolvu xi speċijiet endemiċi.

Il-livell għoli ta' endemiżmu huwa enfasizzat mill-preżenza ta' ħames ġeneri endemiċi: Negria, Lordhowea, Howea, Lepidorrhachis u Hedyscepe. Il-pjanti tal-gżira huma simili għal dawk tal-Gżira ta' Norfolk, u ż-żewġ gżejjer jikkondividu xi speċijiet endemiċi, pereżempju l-ispeċi f'periklu kritiku tal-vinji xeblikija Calystegia affinis. Il-flora ta' dawn iż-żewġ gżejjer f'daqqa hija relatata iktar mill-qrib ma' dik ta' New Zealand u New Caledonia milli ma' dik tal-Awstralja. Barra minn hekk, teżisti rabta żgħira iżda ċara mal-pjanti ta' Vanwatu. L-eqreb affinitajiet mal-art kontinentali huma mal-veġetazzjoni tax-Xlokk subtropikali ta' Queensland. Rabta ma' Gondwanaland hija indikata mill-preżenza ta' speċijiet endemiċi bħall-ġilju (Dietes robinsoniana), bi speċijiet simili għaliha li jgħixu biss fl-Afrika t'Isfel.

Il-flora tal-gżira hija relattivament mhux mittiefsa, b'għadd kbir ta' pjanti rari, 44 % endemiċi għall-gżira. B'diversità ta' kundizzjonijiet li jvarjaw minn widien għal irdumijiet, pjanuri u qċaċet imċajprin, hemm ħabitats disponibbli għal firxa wiesgħa ta' komunitajiet ta' pjanti, li ġew analizzati u mmappjati b'mod komprensiv. Bosta mill-pjanti uniċi tal-gżira jikbru fil-qċaċet tal-gżira jew fil-madwar, fejn l-għoli ppermetta l-iżvilupp ta' foresta fis-sħab u bosta mikroħabitats differenti, mil-livell tal-baħar sal-qċaċet. Biż-żieda fl-umdità miġjuba mis-sħab fl-Għolja ta' Gower u qċaċet oħra, il-firxa ta' pjanti endemiċi tinkludi muski, felċi u pjanti li jarmu l-fjuri.

Wieħed mill-iżjed ġeneri ta' pjanti magħrufa fil-Gżira ta' Lord Howe huwa l-Howea, ġeneru endemiku tas-siġar tal-palm (Arecaceae) li huma magħrufa iktar bħala siġar tal-palm tal-kentia u huma pjanti domestiċi popolari. Il-muski jinkludu l-iSpiridens muelleri. Hemm 57 speċi ta' felċi, li minnhom 25 speċi huma endemiċi: dawn huma abbundanti l-iktar fl-ambjenti bl-indewwa tan-Nofsinhar tal-gżira, speċjalment il-partijiet għoljin tal-Għolja ta' Gower, u x'aktarx li l-iżjed apparenti huma l-erba' felċi endemiċi tas-siġar fil-ġeneru Cyathea li jokkorru fl-għoljiet tan-Nofsinhar. Il-Hedyscepe u l-Lepidorrhachis huma ż-żewġ ġeneri l-oħra ta' siġar tal-palm li huma endemiċi wkoll għall-gżira.

Mill-programm ta' qerda tar-rodituri, ir-riċerkaturi osservaw żieda fl-ammont ta' tkabbir u ta' żrieragħ, speċjalment tal-"pjanti ikbar tal-frott", li qabel kienu jittieklu mill-firien. Iktar ma jikbru u jsiru folti l-pjanti ta' taħt is-siġar, dawn se jipprovdu ħabitat għal annimali żgħar bħal bebbux u insetti, li mbagħad jipprovdu l-ikel għall-għasafar.

Għadd ta' pjanti vaskulari differenti
Total	Indiġeni	Endemiċi	Naturalizzati
459	241	105 (43.6 %)	218 (47.5 %)

Komunitajiet u pjanti speċjali

Il-komunitajiet ta' pjanti ġew ikklassifikati f'disa' kategoriji: il-foresti pluvjali subtropikali tal-artijiet baxxi, il-foresti pluvjali ta' taħt l-għoljiet, il-foresti u l-makkja tas-sħab, il-foresti tal-artijiet bassasa baxxi, il-makkja tal-mangrovji u l-ħaxix tal-baħar, il-makkja kostali u l-veġetazzjoni tal-irdumijiet, il-makkja interna u l-art bil-ħxejjex aromatiċi, il-veġetazzjoni tal-gżejriet lil hinn mill-kosta, il-veġetazzjoni kostali u tal-bajja, u l-veġetazzjoni disturbata. Diversi pjanti huma evidenti mill-ewwel għall-viżitaturi. Il-banyan (Ficus macrophylla tas-sottospeċi columnaris) hija siġra notevoli b'zokk imsaħħaħ u għeruq xeblikija fl-ajru; wieħed jista' jaraha fil-mogħdija lejn Clear Place u qrib Ned's Beach. Is-siġra tal-pandanus (Pandanus forsteri) għandha għeruq triangolari spettakolari u frott qisu ananas li jkunu oranġjo fl-aħmar meta jsiru, b'weraq sod li jintużaw għall-insiġ tal-qfief. Tokkorri f'żoni niedja bħal fil-qaliet, u wieħed jista' jara eżemplari fini tul il-mogħdija ta' Boat Harbour. Fil-gżira hemm għaxar speċijiet ta' orkidej, u l-iżjed waħda notevoli hija l-orkidea Dendrobium macropus tas-sottospeċi howeanum li tikber fuq is-siġar u l-blat tal-artijiet baxxi, bi fjuri lewn il-krema minn Awwissu sa Settembru. Pjanti prominenti oħra li jarmu l-fjuri fis-sajf jinkludu, fuq ix-xaqlibiet tal-għoljiet, il-fjuri ħomor tal-ward tal-għoljiet (Metrosideros nervulosa u Metrosideros sclerocarpa), il-massa ta' fjuri sofor żgħar tal-corokia (Corokia carpodetoides), il-fjuri oranġjo tas-siġra tal-qargħa aħmar (Negria rhabdothamnoides), u x-xewk abjad tas-siġra ta' Fitzgerald (Dracophyllum fitzgeraldii). L-arbuxxell tal-kava għandu weraq kbir, aromatiku u b'għamla ta' qalb. Wara x-xita qliel, il-faqqiegħ endemiku li jixgħel billejl Mycena chlorophanos u Omphalotus nidiformis, jista' jinstab fil-foresti tas-siġar tal-palm.

Is-siġar tal-palm tal-kentia u tal-friegħi nnukklati huma l-pjanti ewlenin tal-gżira u jiddominaw il-pajsaġġ f'bosta postijiet; is-siġar tal-palm tal-kentia għandhom importanza ekonomika speċjali. L-erba' speċijiet kollha tas-siġar tal-palm huma endemiċi għall-gżira, u spiss jokkorru b'densità ta' zkuk puri. L-iktar waħda li kellha suċċess madwar id-dinja bħala pjanta ta' ġewwa hija s-siġra tal-palm tal-kentia (Howea forsteriana). Din hija siġra tal-palm tal-artijiet baxxi bi friegħi neżlin 'l isfel u bi tlieta sa ħames friegħi biż-żrieragħ, filwaqt li s-siġra tal-palm tal-friegħi nnukklati (H. belmoreana), li tokkorri f'artijiet kemxejn iktar għoljin, għandha weraq iħares 'il fuq u friegħi solitarji. L-ibridi naturali bejn dawn l-ispeċijiet jokkorru fil-gżira u eżemplar matur minnhom qed jikber fil-mixtla tal-gżira. Fix-xaqlibiet tal-għoljiet ogħla minn madwar 350 metru, tokkorri s-siġra tal-palm il-kbira tal-għoljiet (Hedyscepe canterburyana); din ikollha frott kbir daqs ballun tal-golf, filwaqt li s-siġra tal-palm iż-żgħira tal-għoljiet (Lepidorrhachis mooreana) ikollha frott daqs boċċi tal-ħġieġ u tinsab biss fil-qċaċet.

Stampi tal-flora nattiva

Annimali

Fil-gżira ma hemmx sriep u lanqas annimali jew pjanti velenużi, u l-ebda klieb il-baħar perikolużi binhar fil-bajjiet, għalkemm ġew irrapportati klieb il-baħar tawri fin-naħa tal-irdumijiet tal-gżira.

Għasafar

Total ta' 202 għasafar differenti ġew irreġistrati fil-gżira. 18-il speċi ta' għasafar terrestri jitnisslu fil-gżira u bosta speċijiet oħra tal-passa jokkorru fil-gżira u fil-gżejriet ta' biswitha, ħafna minnhom tant huma mansi li l-bnedmin jistgħu joqorbu lejhom sew mingħajr ma jitgerrxu. Il-gżira ġiet identifikati minn BirdLife International bħala żona tal-għasafar endemiċi, u r-Riżerva ta' Park Permanenti bħala żona importanti għall-għasafar peress li ssostni l-popolazzjoni sħiħa tal-gallozzi tal-Gżira ta' Lord Howe, il-biċċa l-kbira tal-popolazzjoni tat-tnissil tal-kanġu tal-provvidenza, iktar minn 1 % tal-popolazzjoni dinjija ta' ħames speċijiet oħra ta' għasafar tal-baħar, u l-popolazzjonijiet kollha ta' tliet sottospeċijiet endemiċi.

14-il speċi ta' għasafar tal-baħar jitnisslu fil-gżira. L-għasafar tat-tropiċi ta' denbhom aħmar jistgħu jiġu osservati fi qtajja' kbar madwar l-irdumijiet ta' Malabar, fejn jagħmlu ritwali akrobatiċi biex jitgħammru. Bejn Awwissu u Mejju, eluf ta' garniji tas-saqajn imlaħħmin u ta' denbhom maqsum jirritornaw lejn il-gżira kuljum f'inżul ix-xemx. Mill-mogħdija tal-Gżira ż-Żgħira bejn Marzu u Novembru, wieħed mill-iżjed għasafar rari fid-dinja, il-kanġu tal-provvidenza, jagħmel ritwali wkoll biex jitgħammar matul it-tnissil tax-xitwa, u huwa tassew mans. Il-gżira kienet l-unika post tat-tnissil tiegħu għal bosta snin wara li l-kolonja tat-tnissil fil-Gżira ta' Norfolk ġiet sterminata fl-aħħar tas-seklu 19, għalkemm għadha tippersisti popolazzjoni żgħira fil-Gżira ta' Phillip biswit. Il-kanġu ta' Kermadec ġie skopert li jitnissel fl-Għolja ta' Gower fl-1914 mill-ornitologu Roy Bell hu u jiġbor l-eżemplari għal Gregory Mathews u l-kanġu tal-ġwienaħ suwed ġie kkonfermat li jitnissel fil-gżira fl-1971; l-għadd ta' din l-ispeċi żdied wara l-qerda tal-qtates semiselvaġġi mill-gżira.

Il-garnija tas-saqajn imlaħħmin, li titnissel fi qtajja' kbar fil-gżira prinċipali fir-rebbiegħa u fil-ħarifa, fl-imgħoddi kienu jitteħdulha l-frieħ tagħha għall-ikel mir-residenti tal-gżira. Il-garnija ta' denbha maqsum u l-garnija ż-żgħira jitnisslu fil-gżira prinċipali u fil-gżejriet tal-madwar, għalkemm għadd żgħir biss mill-garniji ż-żgħar jistgħu jinsabu fil-gżira prinċipali. Il-kanġu ta' żaqqu bajda li jitnissel fil-gżira kien skoperta oħra li għamel Roy Bell. Is-suli tal-maskri huma l-ikbar għasafar tal-baħar li jitnisslu fil-Gżira ta' Lord Howe u wieħed jista' josservahom ibejtu u jtiru tul l-irdumijiet tal-baħar fil-Punt ta' Mutton Bird is-sena kollha. Iċ-ċirlewwi skuri jistgħu jiġu osservati fil-gżira prinċipali f'Ned's Beach u f'Middle Beach, fil-Bajja tat-Tramuntana, u f'Blinkey Beach; dawn huma l-iżjed għasafar tal-baħar numerużi li jitnisslu fil-gżira, u l-bajd tagħhom fl-imgħoddi kien jittieħed ukoll għall-ikel. Is-suli komuni u s-suli suwed ibejtu fis-siġar u fl-arbuxxelli, filwaqt li ċ-ċirlewwi bojod ibidu bajda waħda b'mod prekarju fuq il-friegħi tas-siġar, u ċ-ċirlewwi griżi jbidu fix-xquq tal-irdumijiet.

Tliet sottospeċijiet endemiċi ta' għasafar passeriformi huma l-isponsun dehbi tal-Gżira ta' Lord Howe, l-isponsun fiddien tal-Gżira ta' Lord Howe u l-currawong tal-Gżira ta' Lord Howe. Il-gallozza endemika ikonika, il-gallozza tal-Gżira ta' Lord Howe li ma ttirx, hija l-uniku membru li għadu jeżisti tal-ġeneru tagħha; l-antenati tagħha setgħu jtiru, iżda mingħajr predaturi u b'ħafna ikel fuq il-gżira, din il-ħila ntilfet. B'hekk kienet priża faċli għar-residenti u għall-annimali semiselvaġġi tal-gżira, u sas-snin 70 tas-seklu 20, il-popolazzjoni kienet niżlet għal inqas minn 30 għasfur. Mill-1978 sal-1984, l-annimali semiselvaġġi tneħħew u l-għasafar tkabbru f'gaġeġ biex imbagħad jiġu introdotti mill-ġdid fis-selvaġġ. Issa l-popolazzjoni hija relattivament sikura u stabbli.

Il-kuluverti domestiċi kkolonizzaw il-Gżira ta' Lord Howe minn New Zealand. Huma ħadu post il-papri suwed tal-Paċifiku permezz tal-kompetizzjoni u l-ibridizzazzjoni introgressiva.

Lista tal-għasafar endemiċi

Il-currawong tal-Gżira ta' Lord Howe, Strepera graculina crissalis (vulnerabbli; sottospeċi tal-currawong abjad u iswed);
l-isponsun dehbi tal-Gżira ta' Lord Howe, Pachycephala pectoralis contempta (l-inqas ta' tħassib; sottospeċi tal-isponsun dehbi);
l-isponsun fiddien tal-Gżira ta' Lord Howe, Zosterops lateralis tephropleurus (vulnerabbli; sottospeċi tal-isponsun fiddien);
l-isponsun robust, Zosterops strenuus (estint);
il-gerygone tal-Gżira ta' Lord Howe, Gerygone insularis (estint);
l-imrewħa tal-Gżira ta' Lord Howe, Rhiphidura fuliginosa cervina (estint; sottospeċi tal-imrewħa ta' New Zealand);
l-isturnell tal-Gżira ta' Lord Howe, Aplonis fusca hulliana (estint; sottospeċi tal-isturnell estint tat-Tażmanja);
il-malvizz tal-Gżira ta' Lord Howe, Turdus poliocephalus vinitinctus (estint; sottospeċi tal-malvizz tal-gżejjer);
il-pappagall tal-Gżira ta' Lord Howe, Cyanoramphus subflavescens (estint);
il-boobook tal-Gżira ta' Lord Howe, Ninox novaeseelandiae albaria (estint);
il-gallozza tal-Gżira ta' Lord Howe, Hypotaenidia sylvestris (fil-periklu);
il-gallozza tal-artijiet bassasa tal-Gżira ta' Lord Howe, Porphyrio albus (estint);
il-ħamiema tal-Gżira ta' Lord Howe, Columba vitiensis godmanae (estint).

Mammiferi, rettili u anfibji

Għad fadal mammiferu nattiv wieħed biss fil-gżejjer, u dan huwa l-farfett il-lejl il-kbir tal-foresti. Il-farfett il-lejl ta' widnejh twal endemiku tal-Gżira ta' Lord Howe huwa magħruf biss minn kranju li nstab u issa huwa preżunt estint, x'aktarx minħabba l-introduzzjoni tal-firien mill-bastimenti.

Żewġ rettili terresti huma nattivi għall-grupp ta' gżejjer: ix-xaħmet l-art tal-Gżira ta' Lord Howe u l-wiżgħa tal-Gżira ta' Lord Howe. It-tnejn huma rari fil-gżira prinċipali, iżda huma iktar komuni fil-gżejriet lil hinn mill-kosta. Ix-xaħmet l-art tal-ġonna u ż-żrinġ tas-siġar ġew introdotti bi żball mill-art kontinentali Awstraljana. Matul il-Plejstoċen, il-fekruna tal-baħar terrestri ġganteska tal-qrejjen, Meiolania platyceps, kienet endemika għall-gżira, iżda huwa maħsub li attwalment ġiet estinta qabel l-okkupazzjoni umana minħabba ż-żieda postglaċjali fil-livell tal-baħar.

Invertebrati

L-insett stikka tal-Gżira ta' Lord Howe għeb mill-gżira prinċipali ftit wara l-introduzzjoni bi żball tal-firien meta nkalja l-bastiment S.S. Makambo qrib Ned's Beach fil-15 ta' Ġunju 1918. Fl-2001, popolazzjoni ċkejkna ġiet skoperta f'arbuxxell wieħed tal-Melaleuca howeana fix-xaqlibiet tal-Piramida ta' Ball, sar tnissil fil-magħluq, u qed l-insett reġa' ġie introdott fil-gżira prinċipali. Il-ħanfusa tal-Gżira ta' Lord Howe hija ħanfusa kkulurita endemika li titfaċċa matul is-sajf. Invertebrat endemiku ieħor, il-bebbuxu tal-għażel tal-Gżira ta' Lord Howe (jew il-Placostylus tal-Gżira ta' Lord Howe), ġie affettwat ukoll mill-introduzzjoni tal-firien. Fl-imgħoddi din l-ispeċi kienet komuni, iżda issa tinsab fil-periklu u qed isir programm ta' tnissil fil-magħluq biex il-bebbuxu jiġi salvat mill-estinzjoni. Speċi endemika li x'aktarx saret estinta minħabba l-introduzzjoni tal-firien hija l-ħanfusa l-kbira Hesperus gigas (Lea, 1929; li qabel kienet magħrufa bħala l-Cafius gigas Lea, 1929; Coleoptera: Staphylinidae). Il-wirdiena tal-injam tal-Gżira ta' Lord Howe (Panesthia lata) kienet maħsuba sterminata mill-gżira sa ma nstabet popolazzjoni żgħira.

Ħlejqiet tal-baħar

L-ambjenti tal-baħar huma kważi mhux mittiefsa b'taħlita ta' speċijiet tropikali, subtropikali u miti li rriżultaw mill-kurrenti oċeaniċi bierda u miti fix-xitwa u mill-Kurrent Awstraljan tal-Lvant sħun, li jiġi mill-Iskoll il-Kbir tal-Qroll, fis-sajf. Mill-490 speċi ta' ħut irreġistrati, 13-ħuta hija endemika u 60 % tal-ħut huma tropikali. L-iżjed ħut prinċipali tas-sajd rikreattiv huwa l-ħut irjali ta' denbu isfar u l-ħut il-blu ta' New Zealand, filwaqt li l-ħut prinċipali tas-sajd sportiv huwa l-marlin, t-tonn, u l-ħut irjali ġgantesk magħruf bħala "greenbacks". Fl-iskolli ta' madwar il-gżejjer jokkorru iktar minn 80 speċi ta' qroll. Il-fotografu Awstraljan ta' taħt il-baħar Neville Coleman ħa ritratti ta' diversi nudibrankji fil-Gżira ta' Lord Howe.

Diversi speċijiet ta' ċetaċji jgħixu jew jgħaddu mill-ilmijiet fil-qrib matul il-migrazzjoni tagħhom, iżda ma tantx nafu wisq dwar il-bijoloġija tagħhom fl-inħawi minħabba nuqqas ta' studji u sforzi ta' osservazzjoni kkawżati mill-kundizzjonijiet lokali. Id-dniefel geddumhom qasir huma l-iżjed li jiġu osservati u huma l-unika speċi kkonfermata bħala residenti staġonali jew ta' kull sena, filwaqt li xi speċijiet ta' dniefel oħra ġew osservati wkoll. Il-balieni tal-ġwienaħ kbar huma l-uniċi balieni kbar li qed juru rkurpru kajman iżda kostanti, minkejja li l-għadd tagħhom li jagħmlu migrazzjoni kull sena mill-Gżira ta' Lord Howe huwa ferm iżgħar minn dawk li jagħmlu migrazzjoni tul il-kontinent Awstraljan.

Storikament, il-balieni li jagħmlu migrazzjoni bħall-balieni blu, tal-pinen u sei, kienu abbundanti ħafna fl-ilmijiet tal-gżira iżda naqqsu ferm sa kważi l-estinzjoni mill-kaċċa kummerċjali u illegali, inkluż qtil tal-massa illegali mill-Unjoni Sovjetika u mill-Ġappun fis-snin 60 u 70 tas-seklu 20. Il-balieni tan-Nofsinhar u l-gabdolli kienu l-iktar li ġew ikkaċċjati fosthom, u b'hekk l-inħawi kienu magħrufa bħala l-Medda Nofsanija mill-kaċċaturi tal-balieni. Dan iż-żewġ speċijiet x'aktarx li fl-imgħoddi kienu residenti staġonali madwar il-gżira, fejn il-balieni tan-Nofsinhar jippreferu l-bajjiet baxxi ħafna u mkennija, filwaqt li l-gabdolli jgħixu l-iktar fl-ilmijiet fondi.

Konservazzjoni

Old coloured painting by George Raper in 1790 depicting the now extinct Lord Howe white-throated pigeon — Il-ħamiem ta' sidirha abjad (*Columba vitiensis godmanae*) impittra minn George Raper fl-1790 – issa estinta.

Madwar 10 % tal-foresti tal-Gżira ta' Lord Howe ġew ikklerjati għall-agrikoltura, u 20 % oħra ġew disturbati, l-iktar mill-bhejjem tal-ifrat domestiċi u min-nagħaġ, mill-mogħoż u mill-ħnieżer semiselvaġġi. B'hekk, 70 % tal-gżira baqgħet relattivament mhux mittiefsa, b'varjetà ta' pjanti u ta' annimali, ħafna minnhom endemiċi, u wħud li huma rari jew mhedda. Żewġ speċijiet ta' pjanti, disa' għasafar terrestri, farfett il-lejl wieħed, u mill-inqas erba' invertebrati saru estinti mill-1778. L-endemiżmu fil-livell ġeneriku jinkludi s-siġar tal-palm Howea, Hedyscepe u Lepidorrhachis, il-lellux tal-boskijiet Lordhowea insularis, is-siġra Negria, is-sangisug Quantenobdella howensis, tliet ġeneri ta' dud annelidi (Paraplutellus, Pericryptodrilus u Eastoniella), gamblu isopodu Stigmops, insett emipteran Howeria, u l-grillu Howeta.

Il-Bord tal-Gżira ta' Lord Howe wettaq stħarriġ bijoloġiku u ambjentali estensiv (ippubblikat fl-1974), li ggwida l-program ta' konservazzjoni tal-gżira. Grupp ta' xjenzati, inkluż id-direttur tal-Mużew Awstraljan, Frank Talbot, u oħrajn mill-Ġonna Botaniċi Rjali, mis-Servizz tal-Parks Nazzjonali u tan-Natura Selvaġġa, u mis-CSIRO wettqu stħarriġ ambjentali tal-gżira fl-1970, u rrapportaw li kien hemm degradazzjoni ambjentali.

Fl-1981, l-Att Emendatorju dwar il-Gżira ta' Lord Howe pproklama "Riżerva ta' Park Permanenti" fit-Tramuntana u fin-Nofsinhar tal-gżira. L-amministrazzjoni tar-riżerva ġiet stipulata fi pjan ta' ġestjoni għall-iżvilupp sostenibbli tal-gżira li tħejja mis-Servizz tal-Parks Nazzjonali u tan-Natura Selvaġġa ta' New South Wales, li għandu ranger stazzjonat fil-gżira. Il-gżira tniżżlet fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1982.^[1]

L-assi ambjentali lil hinn mill-kosta huma protetti mill-Park tal-Baħar tal-Gżira ta' Lord Howe. Dan jikkonsisti minn park tal-baħar statali ġestit mill-Awtorità tal-Parks tal-Baħar ta' New South Wales fl-ilmijiet sa 3 mili nawtiċi madwar il-gżira, inkluż il-Piramida ta' Ball. Jinkludi Park tal-Baħar tal-Commonwealth estiż minn 3 sa 12-il mil nawtiku madwar il-gżira u huwa ġestit mid-Dipartiment Federali tal-Ambjent u tal-Wirt. B'kollox, il-Park tal-Baħar ikopri erja ta' madwar 3,005 km² (1,160 mil kwadru).

Annimali u pjanti semiselvaġġi

Il-ħnieżer u l-mogħoż ġew irrilaxxati fil-gżira bħala sorsi potenzjali tal-ikel fil-bidu tas-seklu 19; il-mogħoż qerdu l-arbuxxelli u l-ħaxix li kienu jintużaw bħala postijiet fejn kienu jbejtu l-għasafar u l-ħnieżer kielu l-bajd u l-frieħ u ddisturbaw l-art u l-għeruq biex ifittxu għall-ikel. Diversi għasafar saru estinti fil-gżira mill-wasla tal-bnedmin. L-ewwel sensiela ta' estinzjonijiet kienet tinkludi l-gallozza tal-artijiet bassasa tal-Gżira ta' Lord Howe, il-ħamiema ta' sidirha abjad, il-pappagall tat-toppu aħmar, u s-sula tat-Tażmanja, li ġew eliminati mill-viżitaturi u mill-insedjaturi matul is-seklu 19, minħabba l-kaċċa eċċessiva għall-ikel jew minħabba l-protezzjoni tal-għelejjel. Il-firien suwed ġew irrilaxxati mill-bastimenti tal-kaċċa tal-balieni li kienu jieqfu għall-provvisti fis-snin 40 tas-seklu 19 u l-ġrieden mill-Gżira ta' Norfolk fl-1860. Fl-1918, il-firien suwed ġew introdotti bi żball min-nawfraġju tal-bastiment S.S. Makambo, li nkalja f'Ned's Beach. Dan skatta t-tieni mewġa ta' estinzjonijiet, inkluż il-malvizz tal-Gżira ta' Lord Howe, l-isponsun robust tal-Gżira ta' Lord Howe, l-isturnell tal-Gżira ta' Lord Howe, l-imrewħa tal-Gżira ta' Lord Howe u l-gerygone tal-Gżira ta' Lord Howe, kif ukoll il-qerda tal-fażmidi nattivi u d-deċimazzjoni tal-frott tas-siġar tal-palm. Ġew offruti premjijiet fi flus għall-firien u għal denb il-ħnieżer u b'hekk il-kaċċa għalihom saret popolari. Programmi sussegwenti ta' nases bil-velenu rażżnu l-popolazzjonijiet. Il-boobook tal-Gżira ta' Lord Howe jaf sar estint minħabba l-predaturi jew il-kompetizzjoni mal-kokki tal-maskri tat-Tażmanja, li ġew introdotti fis-snin 20 tas-seklu 20 minħabba tentattiv li falla biex tiġi kkontrollata l-popolazzjoni tal-firien. Il-klieb abbandunati huma theddida wkoll, peress li jikkawżaw ħsara fil-ħabitats tal-gallozzi nattivi u ta' għasafar oħra.

Pjanti invażivi bħall-ħaxix ħażin ta' Crofton u l-galletta ta' Formosa jokkorru f'żoni mhux aċċessibbli u x'aktarx ma jistgħux jinqerdu, iżda oħrajn attwalment qed jiġu ġestiti. Fl-1995, ittieħdet l-ewwel azzjoni biex tiġi kkontrollata l-firxa tal-pjanti introdotti fil-gżira, l-iktar l-ispraġ tal-art u l-pjanti xeblikija, iżda anke l-gwava, il-vinji ta' Madeira, il-Cotoneaster, l-Ochna u s-Cestrum. Din ġiet segwita minn kampanji ta' tneħħija tal-ħaxix ħażin u l-formazzjoni tal-grupp magħruf bħala Ħbieb tal-Gżira ta' Lord Howe fis-sena 2000. Inbdew programmi wkoll biex jitneħħa l-ħaxix ħażin mill-proprjetajiet privati u biex titħawwel veġetazzjoni ġdida f'xi żoni li qabel kienu jiġu kkultivati. Unità ambjentali nħolqot mill-bord u tinkludi uffiċjal tal-ġestjoni tal-flora u uffiċjal permanenti tal-ħaxix ħażin. Il-ħaxix ħażin ġie mmappjat u hemm fis-seħħ programm ta' qerda, appoġġat minn edukazzjoni mtejba u proċeduri ta' kwarantina.

L-ispeċijiet introdotti li kkawżaw ħsara lill-flora u lill-fawna tal-Gżira ta' Lord Howe, jiġifieri l-ħnieżer, il-qtates u l-mogħoż semiselvaġġi, inqerdu sal-bidu tal-ewwel deċennju tas-seklu 21.

F'Lulju 2012, il-Ministru Federal Awstraljan għall-Ambjent Tony Burke u l-Ministru għall-Ambjent ta' New South Wales Robyn Parker ħabbru li l-gvernijiet tal-Awstralja u ta' New South Wales kienu se jikkontribwixxu 50 % kull wieħed tal-kost stmat ta' A$9 miljun għall-implimentazzjoni ta' pjan ta' qerda tar-rodituri fil-gżira, bit-tfigħ mill-ajru ta' nases bil-velenu. Il-pjan tressaq għal votazzjoni lokali u jitqies bħala kontroversjali. Madwar 230 gallozza tal-boskijiet inqabdu qabel ma bdiet il-qerda tar-rodituri fil-bidu tal-2019. Wara s-suċċess tal-qerda tar-rodituri, il-gallozzi tal-boskijiet u l-currawongs kollha nħelsu madwar il-gżira fl-aħħar tal-2019 u fil-bidu tal-2020.

Programm ta' rkupru wassal biex il-gallozza tal-boskijiet tal-Gżira ta' Lord Howe tirpilja minn 20 eżemplar biss fl-1970 għal madwar 250 għasfur 4 snin qabel il-programm ta' qerda tar-rodituri. Fl-istħarriġ tal-2023 kien hemm 1,100 għasfur.

Tibdil fil-klima

Skont analiżi mill-akkademiku Awstraljan eminenti Tim Flannery, l-ekosistema tal-Gżira ta' Lord Howe hija mhedda mit-tibdil fil-klima u mit-tisħin globali, bl-iskolli f'riskju miż-żidiet fit-temperatura tal-ilma. L-ewwel konferenza internazzjonali dwar il-fotosinteżi artifiċjali globali bħala soluzzjoni għat-tibdil fil-klima seħħet fil-Gżira ta' Lord Howe fl-2011, u d-dokumenti li nibtu minnha ġew ippubblikati mill-Ġurnal Awstraljan tal-Kimika.

Rikonoxximenti

Il-Grupp ta' Gżejjer ta' Lord Howe tniżżel fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO bis-saħħa tal-formazzjonijiet tal-art u tal-bijota uniċi tagħhom, flimkien mad-diversità ta' ekosistemi fil-biċċa l-kbira intatti, is-sbuħija naturali, u l-ħabitats tagħha li jospitaw speċijiet mhedda. Għandu wkoll assoċjazzjonijiet sinifikanti ta' wirt kulturali fl-istorja ta' New South Wales.

Il-Gżira ta' Lord Howe u l-gżejriet biswitha, il-Gżejjer ta' Admiralty, il-Gżejjer ta' Mutton Bird, il-Piramida ta' Ball, u skolli tal-qroll u ambjenti tal-baħar assoċjati żdiedu fil-Lista tal-Wirt Nazzjonali Awstraljan fil-21 ta' Mejju 2007, abbażi tal-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji.

Il-Gżira ta' Lord Howe tniżżlet fir-Reġistru tal-Wirt Statali ta' New South Wales fit-2 ta' April 1999.

F'Settembru 2019 ġie żvelat li fl-2017, il-Ministru Federali għall-Ambjent Josh Frydenberg mar kontra rakkomandazzjoni mid-dipartiment tiegħu biex jiġu installati żewġ turbini tar-riħ. Il-proġett, li kien inaqqas b'mod sostanzjali d-dipendenza tal-gżira fuq il-ġeneraturi tal-elettriku mħaddma bid-diżil, kien tqies li ma jipperikolax l-istatus ta' wirt dinji tal-gżira u kien appoġġat mir-residenti tal-gżira.

Sit ta' Wirt Dinji

Il-Grupp ta' Gżejjer ta' Lord Howe ġie ddeżinjat bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1982.^[1]

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (xii) "Post fejn iseħħu fenomeni naturali tal-għaġeb jew fejn hemm żoni ta' ġmiel naturali u ta' importanza estetika eċċezzjonali" u l-kriterju (x) "Post fejn hemm l-iktar ħabitats naturali importanti u sinifikanti għall-konservazzjoni fil-post tad-diversità bijoloġika, inkluż fejn hemm speċijiet mhedda ta' valur universali straordinarju mill-perspettiva tax-xjenza jew tal-konservazzjoni".^[1]

Sport

Il-Klabb tal-Bowling tal-Gżira ta' Lord Howe;
il-Klabb tal-Golf tal-Gżira ta' Lord Howe.

Referenzi

1 2 3 4 "Lord Howe Island Group - UNESCO".

[:0-1] 1 2 3 4 "Lord Howe Island Group - UNESCO".

[1]