Gżira Heard u l-Gżejjer McDonald

Il-Gżira Heard u l-Gżejjer McDonald huma territorju estern Awstraljan magħmul minn grupp vulkaniku ta' gżejjer Antartiċi fil-biċċa l-kbira mhux mittiefsa, madwar żewġ terzi tat-triq bejn il-Madagascar u l-Antartika. L-erja tal-art kumplessiva tal-grupp ta' gżejjer hi ta' 372 km2 (144 mil kwadru) u għandha 101.9 kilometru (63 mil) ta' kosta. Il-gżejjer ġew skoperti f'nofs is-seklu 19 u jinsabu fuq il-Promontorju ta' Kerguelen fin-Nofsinhar tal-Oċean Indjan u ilhom territorju Awstraljan mill-1947.
Il-Gżira Heard u l-Gżejjer McDonald fihom l-uniċi żewġ vulkani attivi tal-Awstralja. Il-quċċata ta' waħda minnhom, il-Quċċata ta' Mawson, hija ogħla minn kwalunkwe muntanja fl-istati u fit-territorji Awstraljani l-oħra kollha, għajr Dome Argus, il-Muntanja McClintock u l-Muntanja Menzies fit-Territorju Antartiku Awstraljan. Dan it-territorju Antartiku mhuwiex rikonoxxut minn bosta pajjiżi oħra, u b'hekk dan ifisser li l-Quċċata ta' Mawson hija l-ogħla muntanja b'sovranità Awstraljana mhux ikkontestata.
Il-gżejjer huma fost l-iżjed postijiet remoti fid-Dinja. Jinsabu madwar 4,100 kilometru (2,500 mil; 2,200 mil nawtiku) fil-Lbiċ ta' Perth, 3,850 kilometru (2,390 mil; 2,080 mil nawtiku) fil-Lbiċ ta' Cape Leeuwin, l-Awstralja, 4,200 kilometru (2,600 mil; 2,300 mil nawtiku) fix-Xlokk tal-Afrika t'Isfel, 3,830 kilometru (2,380 mil; 2,070 mil nawtiku) fix-Xlokk tal-Madagascar, 1,630 kilometru (1,010 mili; 880 mil nawtiku) fit-Tramuntana tal-Antartika, u 450 kilometru (280 mil; 240 mil nawtiku) fix-Xlokk tal-Gżejjer ta' Kerguelen (parti mill-Gżejjer tan-Nofsinhar u l-Ibħra Awstrali Franċiżi).
Il-gżejjer, li huma diżabitati, jistgħu jintlaħqu bil-baħar biss, u tipikament jirrikjedu vjaġġ ta' ġimagħtejn mill-Awstralja biex wieħed ikun jista' jżurhom.
Attivitajiet bikrin
[immodifika | immodifika s-sors]
Osservazzjoni bikrija tal-Gżira Heard hija attribwita lil Peter Kemp tal-bastiment Brittaniku tal-kaċċa tal-foki Magnet fis-27 ta' Novembru 1833. Madankollu, l-evidenza li l-Gżira Heard kienet l-art osservata minn Kemp hija limitata. L-Art ta' Kemp (bl-Ingliż: Kemp Land) fl-Antartika iktar 'il quddiem issemmiet għalih biex tagħtih ġieħ.
Baħri Amerikan, John Heard, abbord il-vapur Oriental, lemaħ il-Gżira Heard fil-25 ta' Novembru 1853, fi triqtu minn Boston għal Melbourne. Huwa rrapporta l-iskoperta xahar wara u l-gżira ngħatat kunjomu. Il-mara tiegħu Fidelia Heard ipprovdiet l-ewwel deskrizzjoni bil-miktub u tpinġijiet tal-gżira. William McDonald abbord is-Samarang skopra l-Gżejjer McDonald fil-qrib sitt ġimgħat wara, fl-4 ta' Jannar 1854.
Ma sar l-ebda żbark fuq il-gżejjer qabel Marzu 1855, meta kaċċaturi Amerikani tal-foki mill-Corinthian, immexxija minn Erasmus Darwin Rogers, telgħu l-art f'post imsejjaħ Oil Barrel Point. Mill-1855 sal-1882 għadd ta' kaċċaturi Amerikani oħra tal-foki qattgħu sena jew iktar fuq il-gżira, u għexu f'kundizzjonijiet tal-waħx f'għorfiet mudlama u jintnu, f'Oil Barrel Point ukoll. Il-gżira ġiet sfruttata wkoll mill-kaċċaturi Awstraljani tal-foki, inkluż l-ispedizzjoni tal-1858 ta' James William Robinson f'isem il-merkant mit-Tażmanja William Crowther. Ir-rakkont ta' Robinson dwar l-ispedizzjoni ġie ddepożitat fil-Librerija ta' W. L. Crowther u jipprovdi wieħed mir-rendikonti l-iktar dettaljati tal-kundizzjonijiet bikrin fil-gżira. Fl-aqwa tagħha, il-komunità kienet tikkonsisti minn 200 ruħ. Sal-1877, il-kaċċaturi tal-foki kienu qerdu l-biċċa l-kbira tal-popolazzjoni tal-foki u telqu mill-gżira. B'kollox, il-gżejjer ipprovdew iktar minn 16,000 metru kubu (4.5 miljun gallun Amerikan) ta' żejt tal-foki iljunfanti matul dan il-perjodu.
Għadd ta' nawfraġji seħħew qrib il-gżejjer. Qrib Atlas Cove hemm ukoll binja abbandunata li tħalliet mill-impjant tal-kaċċa tal-foki ta' John Heard. L-ekwipaġġ nawfragat tat-Trinity qatta' 15-il xahar fuq il-Gżira Heard min-nawfraġju ta' Ottubru 1880 sas-salvataġġ tiegħu f'Jannar 1882.
F'April 1910, il-bastiment tal-istim Awstraljan mikri Wakefield żar il-Gżira Heard għal żmien qasir bħala parti minn tfittxija bla suċċess għall-SS Waratah, li kien għeb f'Lulju 1909 fi triqtu mill-Awstralja għall-Ingilterra. F'Ġunju 1910, grupp ta' nies mill-bastiment tal-kaċċa tal-balieni Mangoro annetta l-Gżira Heard f'isem ir-Renju Unit. Il-konslu Franċiż f'Durban, l-Afrika t'Isfel ipprotesta dwar l-annessjoni peress li skont il-gżira kienet territorju Franċiż.
Il-Kumpanija tal-Kaċċa tal-Balieni u tal-Foki ta' Kerguelen, impriża tal-Afrika t'Isfel, reġgħet kompliet bil-kaċċa tal-foki fil-Gżira Heard matul is-snin 20 tas-seklu 20. F'dak iż-żmien l-Ammiralat Brittaniku kkummissjona l-kaċċaturi tal-foki biex jibnu għorfa żgħira tal-injam f'Atlas Cove.
Amministrazzjoni Awstraljana
[immodifika | immodifika s-sors]
F'Novembru 1947, il-gvern ta' Chifley ħabbar sensiela ta' Spedizzjonijiet Nazzjonali Awstraljani ta' Riċerka fl-Antartiku taħt il-kmand ta' Stuart Campbell, eks uffiċjal tal-Forza tal-Ajru Rjali Awstraljana. Il-Prim Ministru Ben Chifley ħabbar li l-ispedizzjonijiet kienu se jistabbilixxu impjanti meteoroloġiċi fil-Gżira Heard u fil-Gżira ta' Macquarie, kif ukoll bażi tal-fjuwil ta' riżerva fit-territorju Franċiż tal-Gżira ta' Kerguelen, bħala parti minn skema biex tiġi stabbilita bażi Awstraljana permanenti fl-Antartika.
L-ispedizzjoni ta' Campbell żbarkat f'Atlas Cove fis-17 ta' Diċembru 1947, u stabbiliet bażi għal 14-il xjenzat. Wara li rnexxa l-iżbark tal-provvisti kollha u tat-tagħmir kollu, saret ċerimonja tal-olzar tal-bandiera fid-29 ta' Diċembru 1947. B'rispons għal dan, id-Dipartiment tal-Istat tal-Istati Uniti ħareġ stqarrija fl-4 ta' Jannar 1948 li ma jirrikonoxxix is-sjieda tal-gżira bħala Awstraljana, peress li kienet meqjusa bħala territorju Antartiku, u ma jirrikonoxxi l-ebda sjieda oħra minn stati sovrani fl-Antartiku.
Fi Frar 1951, il-gvern Awstraljan ħabbar li kien irċieva konferma mingħand il-gvern Brittaniku li kien ċeda kwalunkwe sjieda preċedenti fir-rigward tal-Gżira Heard u l-Gżejjer McDonald, li kienet tmur lura għas-26 ta' Diċembru 1947.
L-Awstraljani baqgħu jokkupaw faċilità f'Atlas Cove b'mod kontinwu mill-1947 sal-1955. L-ewwel spedizzjoni waslet f'Diċembru 1947 u baqgħet hemmhekk sa Frar 1949. Żewġ membri tal-grupp tax-xitwa tal-1952 mietu f'Mejju huma u sejrin lura fl-għorfa tagħhom: l-operatur tar-radju Richard James Hoseason inħakem mill-baħar, filwaqt li l-ħarrieġ tal-klieb Alastair Graham Forbes ġie salvat mill-baħar iżda miet waqt li kien qed jipprova jerġa' lura fil-bażi. Il-kamp f'Atlas Cove reġa' ġie okkupat minn xjenzati Amerikani fl-1969 u ġie estiż fl-1971 minn xjenzati Franċiżi. Faċilità oħra ġiet stabbilita fl-1971 fil-Bajja ta' Williams fil-Gżira McDonald tal-Gżejjer McDonald. Spedizzjonijiet li saru iktar 'il quddiem użaw bażi temporanja fi Spit Bay fil-Lvant, bħal fl-1988, fl-1992–1993, u fl-2004–2005.
Kien hemm mill-inqas ħames spedizzjonijiet privati lejn il-Gżira Heard bejn l-1965 u s-sena 2000. Diversi operaturi dilettanti tar-radju żaru l-Gżira Heard, spiss assoċjati ma' spedizzjonijiet xjentifiċi. L-ewwel attività hemmhekk kienet fl-1947 minn Alan Campbell-Drury. Żewġ spedizzjonijiet ta' dilettanti tar-radju DX lejn il-gżira seħħew fl-1983 bis-sinjali tas-sejħiet VK0HI (l-ispedizzjoni Anaconda) kif ukoll VK0JS u VK0NL (l-ispedizzjoni Cheynes II), b'operazzjoni ulterjuri f'Jannar 1997 (VK0IR). L-ispedizzjoni tar-radju DX f'Marzu 2016 (VK0EK) ġiet organizzata minn Cordell Expeditions, u għamlet iktar minn 75,000 kuntatt bir-radju. L-ewwel inġenju tal-ajru li ġie rreġistrat li niżel fuq il-Gżira McDonald kien imħaddem mix-xjenzati Awstraljani Grahame Budd u Hugh Thelander fit-12 ta' Frar 1971 b'ħelikopter. Il-kodiċi DX għall-Gżira Heard huwa 111.
L-ewwel tixbit sal-Quċċata ta' Mawson, fuq Big Ben, sar fil-25 ta' Jannar 1965 minn ħames membri tal-Ispedizzjoni tan-Nofsinhar tal-Oċean Indjan lejn il-Gżira Heard (xi kultant tissejjaħ bħala l-ispedizzjoni ta' Patanela). It-tieni tixbit sar minn ħames membri tal-Ispedizzjoni tal-Gżira Heard fl-1983 (xi kultant tissejjaħ l-ispedizzjoni tal-Anaconda). Niżel ħelikopter fil-quċċata operat mit-tim tal-Ispedizzjonijiet Nazzjonali Awstraljani tar-Riċerka dwar l-Antartiku fil-21 ta' Diċembru 1986. Tim tal-Armata Awstraljana rnexxielu jagħmel it-tielet tixbit fis-sena 2000.
Fl-1991, il-gżejjer intużaw għal test tal-fattibbiltà fil-Gżira Heard, esperiment fit-trażmissjoni fuq distanza twila ħafna ta' ħsejjes bi frekwenza baxxa tul l-oċean. Il-bastimenti mikrija mill-Flotta Navali tal-Istati Uniti MV Cory Chouest u Amy Chouest ittrażmettew sinjali li ġew individwati fuq iż-żewġ naħat tal-kosti oċeaniċi tal-Istati Uniti u tal-Kanada.
Amministrazzjoni, ekonomija u difiża
[immodifika | immodifika s-sors]
Il-gżejjer huma territorju (it-Territorju tal-Gżira Heard u l-Gżejjer McDonald) tal-Awstralja u jiġu amministrati minn Hobart mid-Diviżjoni Antartika Awstraljana tad-Dipartiment Awstraljan tat-Tibdil fil-Klima, l-Enerġija, l-Ambjent u l-Ilma. L-amministrazzjoni tat-territorju hija stabbilita fl-Att dwar il-Gżira Heard u l-Gżejjer McDonald tal-1953, li jpoġġih taħt il-ġurisdizzjoni tal-Qorti Suprema tat-Territorju tal-Belt Kapitali Awstraljana, bil-liġijiet mhux kriminali tat-Territorju tal-Belt Kapitali Awstraljana u bil-liġijiet kriminali tat-Territorju ta' Jervis Bay li japplikaw għat-territorju. Il-gżejjer jinsabu fi ħdan riżerva tal-baħar b'erja ta' 65,000 kilometru kwadru (25,000 mil kwadru; 19,000 mil nawtiku kwadru) u primarjament jintużaw għar-riċerka, li jfisser li ma hemm l-ebda abitazzjoni umana permanenti.
Bit-tmiem tal-kaċċa tal-foki, l-unika riżorsa sfruttata huma l-ħut; il-gvern Awstraljan jippermetti sajd limitat fl-ilmijiet tal-madwar.

Ma hemm l-ebda installazzjoni militari attiva u lanqas persunal tad-difiża fuq il-gżejjer. Madankollu, bħala parti mill-Operazzjoni Resolute, il-Flotta Navali Rjali Awstraljana u l-Forza tal-Fruntieri Awstraljani jiskjeraw dgħajjes tar-rondi tal-klassi Cape u Armidale biex iwettqu operazzjonijiet ċivili tas-sigurtà marittima kemm fl-art kontinentali Awstralajana kif ukoll fit-territorji lil hinn mill-kosta, inkluż il-Gżira Heard u l-Gżejjer McDonald. Parzjalment sabiex titwettaq din il-missjoni, mill-2023, id-dgħajjes tal-klassi Armidale tal-Flotta Navali Rjali Awstraljana qed jiġu sostitwiti ma' dgħajjes tar-rondi akbar lil hinn mill-kosta tal-klassi Arafura.
Minkejja n-nuqqas ta' popolazzjoni, il-gżejjer ġew assenjati l-kodiċi tal-pajjiż HM fl-istandard ISO 3166-1 (ISO 3166-2:HM), kif ukoll id-dominju tal-ogħla livell tal-internet .hm. Iż-żona tal-ħin tal-gżejjer hi UTC+5.
F'April 2025, bħala parti mill-kampanja ta' tariffi kontra s-sħab kummerċjali tagħhom, l-Istati Uniti b'mod espliċitu implimentaw tariffa ta' 10 % kontra l-gżejjer, minkejja li l-gżejjer kienu diżabitati, u b'hekk il-gżejjer dehru spiss fis-servizzi tal-aħbarijiet. L-Istati Uniti sostnew li kellhom defiċit kummerċjali mal-gżejjer, allegazzjoni li milli jidher ġiet ikkalkulata minn data kummerċjali żbaljata. Analiżi tad-data tal-importazzjoni u tar-reġistri tat-trasport marittimu minn The Guardian indikat li xi vjeġġi kienet qed jiġu ttikkettati b'mod żbaljat bħallikieku ġejjin mill-gżejjer remoti minflok il-pajjiżi tal-oriġini korretti tagħhom. Skont id-data tal-esportazzjoni mill-Bank Dinji, l-Istati Uniti importaw US$1.4 miljun (A$2.23 miljun) ta' prodotti mill-Gżira Heard u l-Gżejjer McDonald fl-2022, u kważi l-biċċa l-kbira kienu importazzjonijiet ta' "makkinarju u prodotti elettriċi".

Il-Gżira Heard, bil-bosta l-ikbar fost il-grupp ta' gżejjer, hija gżira muntanjuża b'erja ta' 368 kilometru kwadru (142 mil kwadru) u hija miksija b'41 glaċier; 80 % tal-gżira hija miksija bis-silġ. Il-katina muntanjuża ta' Big Ben tiddomina l-gżira: għandha elevazzjoni massima ta' 2,745 metru (9,006 piedi) fil-Quċċata ta' Mawson, il-quċċata vulkanika storikament attiva ta' Big Ben. It-tixbit mill-kosta hija iktar wieqfa minn kwalunkwe tixbit ieħor fi kwalunkwe gżira ta' daqs komparabbli jew akbar; seba' gżejjer iżgħar biss fihom tixbit iktar wieqaf. Immaġni satellitari ta' Lulju 2000 mit-Tim tal-Allerti Termali tal-Istitut tal-Ġeofiżika u l-Pjanetoloġija tal-Università ta' Hawaii wriet fluss tal-lava attiv, twil 2 kilometri (1.2 mil) u wiesa' 50–90 metru (160–300 pied) nieżel lejn il-Lbiċ mill-quċċata ta' Big Ben.
Il-Gżejjer McDonald ferm iżgħar u bil-blat jinsabu 44 kilometru (27 mil; 24 mil nawtiku) lejn il-Punent tal-Gżira Heard. Jikkonsisti mill-Gżira McDonald (għolja 186 metru jew 610 piedi), il-Gżira Ċatta (għolja 55 metru jew 180 pied) u l-Blata ta' Meyer (għolja 170 metru jew 560 pied). B'kollox għandhom erja ta' madwar 2.5 kilometri kwadri (0.97 mili kwadri), u l-Gżira McDonald għandha erja ta' 1.13 kilometru kwadru (0.44 mili kwadri). Hemm grupp żgħir ta' gżejriet u blat madwar 10 kilometri (6.2 mili; 5.4 mili nawtiċi) fit-Tramuntana tal-Gżira Heard, li jikkonsisti minn Shag Islet, Sail Rock, Morgan Island, Drury Rock u Black Rock. Bżkollox għandhom erja ta' madwar 1.1 kilometru kwadru (0.42 mili kwadri).

Il-Quċċata ta' Mawson u l-Gżira McDonald huma l-uniċi żewġ vulkani attivi fit-territorju Awstraljan. Il-Quċċata ta' Mawson hija wkoll waħda mill-ogħla muntanji Awstraljani (ogħla mill-Muntanja ta' Kosciuszko). Jaqbżuha biss Dome Argus, Mount McClintock u Mount Menzies fit-Territorju Antartiku Awstraljan, li huwa territorju mhux rikonoxxut minn pajjiżi oħra, li jfisser li l-Quċċata ta' Mawson hija l-ogħla muntanja li l-Awstralja għandha sovranità sħiħa fuqha. Il-Quċċata ta' Mawson żbroffat diversi drabi mill-2013 u reċentement f'Mejju 2023. Żbroff iktar bikri ġie miġbud fuq film fit-2 ta' Frar 2016. Il-vulkan fil-Gżira McDonald, wara li kien rieqed għal 75,000 sena, sar attiv fl-1992 u żbroffa kemm-il darba minn dak iż-żmien, u reċentement fl-2005.
Il-Gżira Heard u l-Gżejjer McDonald ma għandhom l-ebda port; il-bastimenti jridu jankraw lil hinn mill-kosta. Il-kosta hija twila 101.9 kilometru (63.3 mil), u l-Awstralja ssostni li għandha s-sjieda ta' 12-il mil nawtiku (14-il mil; 22 kilometru) ta' baħar territorjali u 200 mil nawtiku (230 mil; 370 kilometru) ta' żona eskużiva għas-sajd madwar il-gżejjer.
Irtirar tal-glaċieri
[immodifika | immodifika s-sors]Il-Gżira Heard hija gżira vulkanika sub-Antartika b'bosta glaċieri li tinsab fl-Oċean tan-Nofsinhar, bejn wieħed u ieħor 4,000 kilometru (2,500 mil; 2,200 mil nawtiku) fil-Lbiċ tal-Awstralja. 80 % tal-gżira miksija bis-silġ, b'glaċieri neżlin minn 2,400 metru (7,900 pied) sal-livell tal-baħar. Minħabba t-topografija wieqfa tal-Gżira Heard, il-biċċa l-kbira tal-glaċieri tagħha huma relattivament irqaq (b'fond medju ta' 55 metru (180 pied) biss). Il-preżenza tal-glaċieri fuq il-Gżira Heard hija opportunità eċċellenti biex titkejjel ir-rata tal-irtirar tal-glaċieri bħala indikatur tat-tibdil fil-klima.
Ir-rekords disponibbli ma juru l-ebda tibdil apparenti fil-massa tal-glaċieri bejn l-1874 u l-1929. Bejn l-1949 u l-1954 ġie osservat tibdil sinifikanti fil-formazzjonijiet tas-silġ 'il fuq minn 1,500 metru (5,000 pied) fuq ix-xaqlibiet tal-Lbiċ ta' Big Ben, x'aktarx minħabba attività vulkanika. Sal-1963, irtirar maġġuri kien evidenti taħt is-600 metru (2,000 pied) f'kważi l-glaċieri kollha, u rtirar minuri kien evidenti f'għoli sa 1,500 metru (5,000 pied).
L-irdumijiet kostali tas-silġ tal-Glaċieri ta' Brown u ta' Stephenson, li fl-1954 kienu għoljin iktar minn 15-il metru (50 pied), kienu għebu sal-1963 meta l-glaċieri spiċċaw saħansitra 90 metru (100 jarda) 'il ġewwa mill-baħar. Il-Glaċier ta' Baudissin mal-kosta tat-Tramuntana, u l-Glaċier ta' Vahsel mal-kosta tal-Punent tilfu mill-inqas 30 u 60 metru (100 u 200 pied) ta' silġ vertikalment, rispettivament. Il-Glaċier ta' Winston, li rtira madwar 1.6 kilometru (mil) bejn l-1947 u l-1963, milli jidher huwa indikatur sensittiv ħafna tat-tibdil fil-glaċieri fuq il-gżira. Il-moreni mhux daqstant antiki biswit il-Laguna ta' Winston juru li l-Glaċier ta' Winston tilef mill-inqas 90 metru (300 pied) ta' silġ vertikalment f'dan l-aħħar żmien. Il-Glaċier ta' Jacka mal-kosta tal-Lvant tal-Peniżola ta' Laurens wera wkoll irtirar notevoli mill-1955.
L-irtirar tal-glaċieri fil-Gżira Heard kollha huwa evidenti meta wieħed iqabbel ir-ritratti mill-ajru meħuda f'Diċembru 1947 ma' dawk meħuda fi żjara reċenti fil-bidu tal-1980. L-irtirar tal-glaċieri tal-Gżira Heard huwa drammatiku l-iktar fis-sezzjoni tal-Lvant tal-gżira, fejn it-truf tal-eks glaċieri mareali issa jinsabu 'l ġewwa mill-baħar. Il-glaċieri mal-kosti tat-Tramuntana u tal-Punent djiequ b'mod sinifikanti, filwaqt li l-erja tal-glaċieri u tal-għatiet tas-silġ fil-Peniżola ta' Laurens naqset bi 30 sa 65 %.
Bejn l-1947 u l-1988, l-erja totali tal-glaċieri tal-Gżira Heard naqset bi 11 %, minn 288 kilometru kwadru (111-il mil kwadru; madwar 79 % tal-erja totali tal-Gżira Heard) għal 257 kilometru kwadru (99 mil kwadru) biss. Permezz ta' żjara fil-gżira fir-rebbiegħa tas-sena 2000 instab li l-Glaċieri ta' Stephenson, ta' Brown u ta' Baudissin, fost l-oħrajn, komplew jirtiraw iktar. It-tarf tal-Glaċier ta' Brown irtira madwar 1.1 kilometru (0.68 mili) mill-1950. Huwa stmat li l-erja totali miksija bis-silġ tal-Glaċier ta' Brown naqset b'madwar 29 % bejn l-1947 u l-2004. Dan il-livell ta' telf tal-massa tal-glaċieri huwa konsistenti maż-żieda mkejla fit-temperatura ta' 0.9 °C (1.6 °F) matul dak iż-żmien.
Fost il-kawżi possibbli tal-irtirar tal-glaċieri fil-Gżira Heard hemm:
- l-attività vulkanika;
- il-moviment lejn in-Nofsinhar tal-Konverġenza Antartika: tali moviment jaf jikkawża l-irtirar tal-glaċieri permezz ta' żieda fit-temperaturi tal-baħar u tal-ajru;
- it-tibdil fil-klima.
Id-Diviżjoni Antartika Awstraljana wettqet spedizzjoni lejn il-Gżira Heard matul is-sajf awstrali tal-2003–2004. Tim żgħir ta' xjenzati qatta' xahrejn fuq il-gżira, u wettaq studji fuq il-bijoloġija terrestri u tal-għasafar kif ukoll il-glaċjoloġija. Il-glaċjoloġisti wettqu iktar riċerka rigward il-Glaċier ta' Brown bħala sforz biex jiddeterminaw jekk l-irtirar tal-glaċieri huwiex rapidu jew huwiex qed iseħħ f'intervalli. Permezz ta' tagħmir portabbli tal-eki, it-tim kejjel il-volum tal-glaċier. Il-monitoraġġ tal-kundizzjonijiet klimatiċi tkompla, b'enfasi fuq l-impatt tal-irjieħ ta' Foehn fuq il-bilanċ tal-massa tal-glaċieri. Abbażi tas-sejbiet ta' dik l-ispedizzjoni, ir-rata tat-telf tas-silġ tal-glaċieri fil-Gżira Heard instab li milli jidher din qed taċċellera. Bejn is-sena 2000 u l-2003, diversi stħarriġiet tas-superfiċe bil-GPS żvelaw li r-rata tat-telf tas-silġ fiż-żona tal-ablazzjoni u fiż-żona tal-akkumulazzjoni tal-Glaċier ta' Brown kienet iktar mid-doppju tar-rata medja mkejla mill-1947 sal-2003. Iż-żieda fir-rata tat-telf tas-silġ tissuġġerixxi li l-glaċieri tal-Gżira Heard qed jirreaġixxu għat-tibdil fil-klima fuq bażi kontinwa, minflok qed jilħqu ekwilibriju dinamiku. Huwa mistenni li l-irtirar tal-glaċieri tal-Gżira Heard se jkompli fil-ġejjieni prevedibbli.
Artijiet mistagħdra
[immodifika | immodifika s-sors]Il-Gżira Heard għandha għadd ta' artijiet mistagħdra żgħar sparpaljati tul il-perimetru kostali tagħha, inkluż inħawi ta' veġetazzjoni tal-artijiet mistagħdra, laguni jew kumplessi ta' laguni, xtut bil-blat u xtut bir-ramel, inkluż Elephant Spit. Bosta minn dawn l-artijiet mistagħdra huma sseparati minn glaċieri attivi. Hemm ukoll diversi nixxigħat qosra u vaski glaċjali alimentati mill-glaċieri. Xi artijiet mistagħdra ġew irreġistrati fil-Gżira McDonald, iżda minħabba l-attività vulkanika sostanzjali mill-aħħar żbark seħħet fl-1980, il-preżent tagħhom għadu mhux magħruf.
L-artijiet mistagħdra tal-Gżira Heard u l-Gżejjer McDonald huma elenkati fid-Direttorju tal-Artijiet Mistagħdra Importanti fl-Awstralja, u f'analiżi reċenti tal-artijiet Awstraljani ġestiti mill-Commonwealth, dawn ġew ikklassifikati għal nominazzjoni skont il-Konvenzjoni dwar l-Artijiet Mistagħdra ta' Importanza Internazzjonali speċjalment il-Ħabitat tal-għasafar tal-ilma (il-Konvenzjoni ta' Ramsar) bħala artijiet mistagħdra ta' importanza internazzjonali.
Ġew identifikati sitt tipi ta' artijiet mistagħdra mill-Gżira Heard u l-Gżejjer McDonald, li jkopru madwar 1,860 ettaru (4,596 akru): "kumpless ta' għadajjar" kostali (237 ettaru (590 akru)); "kumpless ta' għadajjar" interni (105 ettari (260 akru)); xquq bil-veġetazzjoni l-iktar fuq żoni b'glaċjazzjoni reċenti (18-il ettaru (44 akru)); laguni glaċjali (1103 ettari); laguni mhux glaċjali (97 ettaru (240 akru)); Elephant Spit (300 ettaru (741 akru)) kif ukoll xi żoni kostali. Fil-Gżira Heard, il-maġġoranza ta' dawn it-tipi jinsabu taħt 150 metru (492 pied) 'il fuq mil-livell tal-baħar. Il-veġetazzjoni tal-artijiet mistagħdra tokkorri fil-komunitajiet ta' veġetazzjoni mill-għelieqi mħallta u mill-meded bijotiċi kostali deskritti hawn fuq.
L-artijiet mistagħdra jipprovdu ħabitat tat-tnissil u tal-alimentazzjoni għal għadd ta' annimali Antartiċi u sub-Antartiċi tal-artijiet mistagħdra. Dawn jinkludu l-foki iljunfant tan-Nofsinhar u l-macaroni, il-gentoo, il-pingwini tal-Lvant u l-pingwini irjali, li jitqiesu bħala speċijiet tal-artijiet mistagħdra skont il-Konvenzjoni ta' Ramsar. Il-partijiet tal-gżejjer bil-veġetazzjoni li mhumiex artijiet mistagħdra jsostnu wkoll kolonji ta' pingwini u ta' għasafar tal-baħar oħra.
Klima
[immodifika | immodifika s-sors]
Il-gżejjer għandhom klima Antartika jew tat-tundra (ET skont il-klassifikazzjoni klimatika ta' Köppen), affettwata mill-ambjent marittimu tagħhom. It-temp huwa kkaratterizzat minn firxiet fit-temperatura baxxa staġonali u fit-temperaturi ta' kuljum; sħab persistenti u ġeneralment fil-baxx; preċipitazzjoni frekwenti u rjieħ qawwijin. Il-borra tokkorri matul is-sena kollha. It-temperatura medja fix-xahar f'Atlas Cove (fin-naħa tal-Majjistral tal-Gżira Heard) tvarja minn 0.0 sa 4.2 °C (32.0 sa 39.6 °F), b'firxa medja kuljum ta' 3.7 sa 5.2 °C (38.7 sa 41.4 °F) fis-sajf u minn −0.8 sa 0.3 °C (30.6 sa 32.5 °F) fix-xitwa. L-irjieħ ikunu b'mod predominanti mill-Punent u jkunu pjuttost qawwijin. F'Atlas Cove, il-veloċità medja tal-irjieħ fix-xahar tvarja bejn madwar 26 u 33.5 km/h (16.2 u 20.8 mph). Ġew irreġistrati wkoll buffuri ta' iktar minn 180 km/h (112 mph).
Il-preċipitazzjoni annwali fil-livell tal-baħar fil-Gżira Heard tkun bejn 1,300 u 1,900 millimetru (51.2 u 74.8 pulziert); ix-xita jew il-borra jinżlu 75 % tal-ġimgħa. Skont l-Uffiċċju Awstraljan tal-Meteoroloġija, il-Gżira Heard tesperjenza medja ta' 96.8 jum bil-borra kull sena f'Atlas Cove.
Ir-rekords meteoroloġiċi fil-Gżira Heard mhumiex kompluti.
| Data klimatika Gżira Heard (1981–2010); 12-il metru 'l fuq mil-livell tal-baħar; 53.10° S, 73.71° E | |||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Xahar | Jan | Fra | Mar | Apr | Mej | Ġun | Lul | Aww | Set | Ott | Nov | Diċ | Sena |
| Temp. għolja rekord °C (°F) | 20.1 (68.2) |
18.0 (64.4) |
19.9 (67.8) |
20.4 (68.7) |
19.3 (66.7) |
14.0 (57.2) |
15.0 (59.0) |
15.4 (59.7) |
16.8 (62.2) |
16.4 (61.5) |
14.6 (58.3) |
19.2 (66.6) |
20.4 (68.7) |
| Medja massima kuljum °C (°F) | 6.4 (43.5) |
6.5 (43.7) |
6.3 (43.3) |
5.3 (41.5) |
3.7 (38.7) |
2.3 (36.1) |
2.2 (36.0) |
2.2 (36.0) |
2.2 (36.0) |
3.3 (37.9) |
4.1 (39.4) |
5.4 (41.7) |
4.2 (39.5) |
| Medja kuljum °C (°F) | 4.7 (40.5) |
4.8 (40.6) |
4.6 (40.3) |
3.6 (38.5) |
2.2 (36.0) |
0.9 (33.6) |
0.5 (32.9) |
0.4 (32.7) |
0.5 (32.9) |
1.5 (34.7) |
2.4 (36.3) |
3.8 (38.8) |
2.5 (36.5) |
| Medja minima kuljum °C (°F) | 3.0 (37.4) |
3.1 (37.6) |
2.8 (37.0) |
1.9 (35.4) |
0.7 (33.3) |
−0.6 (30.9) |
−1.1 (30.0) |
−1.4 (29.5) |
−1.1 (30.0) |
−0.2 (31.6) |
0.7 (33.3) |
2.1 (35.8) |
0.8 (33.5) |
| Temp. baxxa rekord °C (°F) | −0.5 (31.1) |
0.2 (32.4) |
−1.7 (28.9) |
−2.9 (26.8) |
−4.8 (23.4) |
−7.2 (19.0) |
−6.2 (20.8) |
−11.5 (11.3) |
−8.6 (16.5) |
−7.1 (19.2) |
−6.2 (20.8) |
−0.7 (30.7) |
−11.5 (11.3) |
| Sors 1: Statistika ta' Météo climat | |||||||||||||
| Sors 2: Météo Climat | |||||||||||||
Il-biċċa l-kbira tal-ispeċijiet tal-flora huma muski u likeni, bi tnax-il speċi ta' pjanti vaskulari biss. L-annimali indiġeni prinċipali huma l-insetti, flimkien ma' popolazzjonijiet kbar ta' għasafar tal-baħar, pingwini u foki.
Flora
[immodifika | immodifika s-sors]
Fil-biċċa l-kbira il-veġetazzjoni li hemm fil-gżejjer hi l-iktar muski u likeni, f'erja ta' madwar 20 kilometru kwadru (7.7 mili kwadri) taż-żoni kostali u b'elevazzjoni baxxa tal-Gżira Heard. Ma tantx hemm diversità ta' pjanti u ma tantx hemm wisq speċijiet ta' pjanti li jarmu l-fjuri u l-ebda siġra jew felċi. Hemm tnax-il speċi vaskulari fil-Gżira Heard, li minnhom ħamsa anke fil-Gżira McDonald. Il-flora limitati hi dovuta għall-klima qalila u fl-għadd limitat ta' żoni ħielsa mis-silġ.
Speċijiet vaskulari:
- Acaena magellanica;
- Azorella;
- Callitriche antarctica;
- Colobanthus kerguelensis;
- Deschampsia antarctica;
- Leptinella plumosa;
- Montia fontana;
- Poa annua;
- Poa cookii;
- Poa kerguelensis;
- Pringlea antiscorbutica;
- Ranunculus crassipes;
- Bryophytes (muski u pjanti epatiċi).
Il-brijofiti, bħall-muski u l-pjanti epatiċi, jistgħu jikbru f'postijiet fil-gżejjer li pjanti oħra ma joktrux fihom, bħal fl-uċuħ tal-blat. Il-likeni jikbru f'bosta postijiet fil-Gżira Heard fejn hemm ħafna blat espost. 71 speċi ta' likeni ġew irreġistrati mill-Gżira Heard u dawn huma komuni fuq il-blat espost; il-veġetazzjoni hija dominanti f'xi inħawi. Fir-rigward tal-pjanti, stħarriġ tal-1980 tal-Gżira McDonald sab diversità iktar baxxa hemmhekk, bi tmien speċijiet ta' likeni biss u għadd ta' fungi mhux likenizzati li ġew irreġistrati.
Il-Gżira Heard ma fihiex pjanti introdotti mill-bniedem, iżda l-gżira għandha pjanta waħda mhux nattiva: il-Poa annua, tip ta' ħaxix Ewropew. Jaf bdiet tokkorri b'mod naturali mill-Gżejjer ta' Kerguelen, fejn hija preżenti b'mod wiesa'. Il-ħaxix Poa annua jaf infirex fil-gżira permezz tal-irjieħ u permezz tal-annimali bħall-għasafar tal-baħar u l-foki.
Mammiferi
[immodifika | immodifika s-sors]
Il-kaċċa tal-foki fil-Gżira Heard damet mill-1855 sal-1910, u matul dan iż-żmien ġew irreġistrati 67 bastiment tal-kaċċa tal-foki li żaruha, disa' minnhom innawfragaw lil hinn mill-kosta. Ir-relitti li għadhom jeżistu minn dak iż-żmien jinkludu nases, btieti, fdalijiet tal-għorfiet, oqbra u kitbiet imnaqqxa. Il-kaċċa tal-foki wasslet biex il-popolazzjonijiet tal-foki fil-Gżira Heard isiru estinti lokalment jew jonqsu ferm għal livell wisq baxx biex jiġu sfruttati b'mod ekonomiku. Il-kaċċaturi moderni tal-foki kienu jżuru minn Cape Town, l-Afrika t'Isfel, matul is-snin 20 tas-seklu 20. Minn dak iż-żmien 'l hawn, il-popolazzjonijiet tal-foki inġenerali żdiedu u huma protetti. It-tnissil tal-foki fil-Gżira Heard jinkludi l-foki iljunfanti tan-Nofsinhar, il-foki tal-pil tal-Antartiku, u l-foki sub-Antartiċi. Il-foki leopardi jżuru regolarment fix-xitwa biex jinġemgħu iżda ma jitnisslux fil-gżejjer. Il-foki wikkiela tal-granċijiet, il-foki ta' Ross u l-foki ta' Weddell qajla jżuru l-gżejjer.
Għasafar
[immodifika | immodifika s-sors]Il-Gżira Heard u l-Gżejjer McDonald huma ħielsa minn predaturi introdotti u jipprovdu ħabitat kruċjali għat-tnissil f'nofs il-kobor tal-Oċean tan-Nofsinhar għal firxa ta' għasafar. L-ilmijiet tal-madwar huma żoni importanti tal-alimentazzjoni għall-għasafar u xi speċijiet predaturi li jieklu mill-karkassi jsostnu ruħhom mill-koabitanti tagħhom fil-gżejjer. Il-gżejjer ġew identifikati minn BirdLife International bħala Żona Importanti għall-Għasafar peress li jsostnu għadd kbir ħafna ta' għasafar tal-baħar li jbejtu hemmhekk.
19-il speċi ta' għasafar ġew irreġistrati bħala għasafar li jnisslu fil-Gżira Heard u l-Gżejjer McDonald, għalkemm l-attività vulkanika reċenti fil-Gżejjer McDonald f'dan l-aħħar deċennju x'aktarx li naqqset iż-żoni bil-veġetazzjoni u ż-żoni mingħajr veġetazzjoni fejn ibejtu dawn l-għasafar.
L-iżjed għasafar abbundanti fil-gżejjer huma l-pingwini, b'erba' speċijiet li jnisslu preżenti, fosthom il-pingwini rjali, gentoo, macaroni u tal-Lvant. Il-pingwini fil-biċċa l-kbira jikkolonizzaw il-bwar tal-ħaxix u l-kosti tal-Gżira Heard, u fl-imgħoddi ġew irreġistrati li kienu jokkupaw l-artijiet ċatti u l-kanali tal-Gżira McDonald.
Għasafar oħra tal-baħar li ġew irreġistrati bħala li jnisslu fil-Gżira Heard jinkludu tliet speċijiet ta' albatross (vaganti, tal-ħuġbejn kannella, u tal-mant ċar), il-kanġu ġgantesk tan-Nofsinhar, il-kanġu tal-Kap, erba' speċijiet ta' kanġu li jbejtu fix-xquq (il-kanġu bugħaddas Antartiku, il-fulmar bugħaddas, il-kanġu bugħaddas komuni u l-kanġu bugħaddas ta' South Georgia), il-kanġu ta' Wilson, il-gawwi tal-laminarja, l-iskuwa sub-Antartiku, iċ-ċirlewwa Antartika, u l-margun tal-Gżira Heard. Għalkemm mhux għasfur tal-baħar proprja, is-sottospeċi tal-Gżira Heard tal-Chionis minor titnissel ukoll fil-gżira. Dawn iż-żewġ speċijiet tal-aħħar huma endemiċi għall-Gżira Heard.
28 speċi oħra ta' għasafar tal-baħar ġew irreġistrati bħala viżitaturi li jitnisslu jew ġew innutati waqt stħarriġiet tal-gżejjer mill-baħar. L-ispeċijiet kollha li jitnisslu li ġew irreġistrati, għajr il-Chionis minor tal-Gżira Heard, huma elenkati bħala speċijiet tal-baħar skont l-Att Awstraljan tal-Protezzjoni Ambjentali u tal-Bijodiversità tal-1999; erba' speċijiet huma elenkati bħala speċijiet mhedda u ħames speċijiet huma elenkati bħala speċijiet tal-passa. Skont l-Att Awstraljan tal-Protezzjoni Ambjentali u tal-Bijodiversità tfassal pjan ta' rkupru għall-ispeċijiet ta' albatross u għall-kanġu ġgantesk, biex isir monitoraġġ kontinwu tal-popolazzjonijiet tal-ispeċijiet fil-Gżira Heard u l-Gżejjer McDonald, u tħejja wkoll pjan ta' rkupru għall-margun tal-Gżira Heard u għaċ-ċirlewwa Antartika.
Il-popolazzjonijiet irreġistrati għal xi speċijiet ta' għasafar tal-baħar li jinsabu fir-riżerva wrew bidla sinifikanti. Il-popolazzjoni tal-pingwini rjali hija l-iżjed speċi studjata ta' għasafar tal-baħar fil-Gżira Heard u kien hemm żieda drammatika mill-ewwel reġistrazzjonijiet li saru fl-1947–1948; il-popolazzjoni rdoppjat kull 5 snin għal iktar minn 50 sena.
Dokument ta' rieżami tad-data tal-popolazzjoni tal-albatross tal-ħuġbejn kannella bejn l-1947 u l-2000–2001 issuġġerixxa li l-popolazzjoni li titnissel fil-gżejjer żdiedet għal tliet darbiet iktar il-popolazzjoni li kienet preżenti fl-aħħar tas-snin 40 tas-seklu 20, għalkemm Grupp ta' Ħidma tal-Konvenzjoni għall-Konservazzjoni tar-Riżorsi tal-Baħar Ħajjin tal-Antartiku kien kawt dwar l-interpretazzjoni tax-xejra ta' żieda minħabba n-natura tad-data, kif diskussa fid-dokument. L-iskoperta ta' kolonja kbira, li qabel ma kinitx magħrufa, ta' marguni tal-Gżira Heard fl-2000–2001 f'Cape Pillar żiedet il-popolazzjoni magħrufa li titnissel fil-gżira minn 200 par għal iktar minn 1,000 par. Il-popolazzjoni li titnissel fil-gżira ta' kanġu ġgantesk tan-Nofsinhar naqset b'iktar minn 50 % bejn il-bidu tas-snin 50 u l-aħħar tas-snin 80 tas-seklu 20.
Invertebrati
[immodifika | immodifika s-sors]Il-Gżira Heard issostni għadd relattivament żgħir ta' speċijiet invertebrati terrestri meta mqabbla ma' gżejjer oħra tal-Oċean tan-Nofsinhar, b'mod parallel man-nuqqas ta' rikkezza ta' speċijiet ta' flora – x'aktarx minħabba l-iżolament tal-gżira u l-medda limitata ta' art mingħajr silġ. L-endemiżmu ukoll huwa ġeneralment baxx u l-fawna invertebrata mhix mittiefsa, bi ftit speċijiet aljeni introdotti mill-bniedem. Huwa maħsub li żewġ speċijiet, inkluż il-baqq Apterothrips apteris u Tyrophagus putrescentia, huma introduzzjonijiet reċenti, x'aktarx naturali. Speċi eżotika ta' dudu tal-art, id-Dendrodrilus rubidus, inġabar fl-1929 minn miżbla qrib Atlas Cove, u reċentement inġabar minn varjetà ta' ħabitats, fosthom l-artijiet bassasa, in-nixxigħat u lagi fil-Gżira Heard.
L-artropodi tal-Gżira Heard huma pjuttost magħrufa sew, b'54 speċi ta' baqq u qurdien, brimba, u tmien kollemboli rreġistrati. Studju li sar matul is-sajf tal-1987–1988 f'Atlas Cove wera densitajiet kumplessivi sa 60,000 kollembolu individwali għal kull metru kwadru (10.75 pied kwadru) fil-ħamrija taħt iz-zkuk tal-Pringlea antiscorbutica. Minkejja xi stħarriġiet reċenti, il-fawna invertebrata mhux artropoda tal-Gżira Heard ma tantx hi magħrufa wisq.
Il-ħanfus u d-dubbien jiddominaw il-fawna tal-insetti magħrufa fil-Gżira Heard, li tinkludi sa 21 speċi ta' ektoparassiti (assoċjati mal-għasafar u mal-foki) u sa 13-il speċi li jgħixu waħedhom. Bejn wieħed u ieħor nofs l-insetti li jgħixu waħedhom jgħixu f'ħabitat speċifiku, filwaqt li l-kumplament huma ġeneralisti u jinsabu f'varjetà ta' ħabitats, u huma assoċjati ma' żoni sovralittorali jew intermareali, fosthom iz-zkuk tal-Poa cookii u tal-Pringlea antiscorbutica, il-brijofiti, il-blat miksi bil-likeni, l-uċuħ tal-blat espost, jew in-naħa ta' taħt tal-blat. Hemm staġonalità mdaqqsa fost il-fawna tal-insetti, b'densitajiet fix-xhur tax-xitwa li jonqsu għal perċentwal żgħir (madwar 0.75 %) tal-ammont massimu tas-sajf. Intwerew ukoll differenzi distinti fl-abbundanzi relattivi ta' speċijiet bejn il-ħabitats, inkluż relazzjoni negattiva bejn l-altitudni u d-daqs tal-ġisem għall-bumunqar tal-Gżira Heard (il-ġeneru Ectemnorhinus).
Il-fawna tal-għadajjar tal-ilma ħelu, tal-lagi, tan-nixxigħat u tal-imraġ fiż-żoni kostali tal-Gżira Heard ġeneralment huma simili għal dawk fi gżejjer sub-Antartiċi oħra tan-Nofsinhar tal-Oċean Indjan. Bosta speċijiet irrapportati mill-Gżira Heard jinsabu f'inħawi oħra. Xi kampjunar ta' fawna tal-ilma ħelu sar matul spedizzjonijiet reċenti u r-rekords sa issa jindikaw li l-fawna tal-ilma ħelu tinkludi speċi ta' Protista, gastrotrich, żewġ speċijiet ta' tardigrad, mill-inqas erba' speċijiet ta' nematodi, 26 speċi ta' rotiferi, sitt speċijiet ta' annelidi, u 14-il speċi ta' artropodi.
Fir-rigward ta' bijota oħra tax-xatt, il-fawna makroinvertebrata tal-baħar tal-Gżira Heard hija simili bħala kompożizzjoni u distribuzzjoni lokali għal gżejjer sub-Antartiċi oħra, għalkemm huwa magħruf relattivament ftit dwar il-komunitajiet tal-Gżira Heard meta mqabbla mal-fawna studjata sew ta' xi gżejjer oħra fir-reġjun sub-Antartiku, bħall-Gżejjer ta' Macquarie u ta' Kerguelen.
Minkejja l-iżolament tal-Gżira Heard, ir-rikkezza ta' speċijiet titqies bħala moderata, u mhux fqira, minkejja li l-għadd ta' speċijiet endemiċi rrapportat huwa baxx. Il-makroalga Durvillaea antarctica ssostni firxa wiesgħa ta' taksa ta' invertebrati u tista' taqdi rwol importanti fit-trasport ta' parti minn din il-fawna lejn il-Gżira Heard.
Ix-xtut tal-blat tal-Gżira Heard fihom demarkazzjoni ċara bejn il-fawna taż-żona baxxa ta' fejn tinsab il-laminarja u l-komunità taż-żona iktar 'il fuq tul il-kosta, x'aktarx minħabba l-effetti tat-tnixxif, tal-predazzjoni u tal-iffriżar fiż-żoni iktar għoljin. L-imħar Nacella kerguelensis huwa abbundanti fil-parti t'isfel tax-xatt, u jinstab fl-uċuħ tal-blat u fejn tinsab il-laminarja. Speċi komuni oħra iżda inqas abbundanti f'dan il-ħabitat hija l-Hemiarthrum setulosum u l-istilla tal-baħar Anasterias mawsoni. L-anfipodu tal-ispeċi Hyale u l-isopodu tal-ispeċi Cassidinopsis huma assoċjati mill-qrib mal-laminarja. 'Il fuq miż-żona ta' fejn tgħix il-laminarja, il-littorinid Laevilitorina (Corneolitorina) heardensis u l-mollusk bivalv Kidderia bicolor jinstabu għall-kenn sew, u bivalv ieħor, il-Gaimardia trapesina trapesina, ġie rreġistrat eżatt fuq din iż-żona. L-oligoketi huma abbundanti wkoll f'żoni li jsostnu saffi porużi u bl-isponoż tal-medda tal-algi.
Sit ta' Wirt Dinji
[immodifika | immodifika s-sors]Il-Gżira Heard u l-Gżejjer McDonald ġew iddeżinjati bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1997.[1]
Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (viii) "Eżempju straordinarju li jirrappreżenta stadji importanti tal-istorja tad-dinja, inkluż it-trapass tal-ħajja, il-proċessi ġeoloġiċi kontinwi sinifikanti fl-iżvilupp tat-tipi differenti ta' art, jew il-karatteristiċi ġeomorfiċi jew fiżjografiċi sinifikanti"; u l-kriterju (ix) "Eżempju straordinarju li jirrappreżenta proċessi ekoloġiċi u bijoloġiċi kontinwi sinifikanti fl-evoluzzjoni u fl-iżvilupp ta' ekosistemi u ta' komunitajiet ta' pjanti u ta' annimali terrestri, tal-ilma ħelu, kostali u tal-baħar".[1]
Referenzi
[immodifika | immodifika s-sors]- 1 2 Centre, UNESCO World Heritage. "Heard and McDonald Islands". UNESCO World Heritage Centre (bl-Ingliż). Miġbur 2023-09-06.