Djoċesi ta' Għawdex
Id-Djoċesi ta’ Għawdex ( Latin ; Maltese ) hija djoċesi Latina tal- Knisja Kattolika f'Malta, u l-unika suffraganija fil- provinċja ekkleżjastika tal- Arċidjoċesi Metropolitana ta' Malta, li flimkien ikopru l-istat insulari.
Id -djoċesi tinkludi l-gżira ta’ Għawdex (sbatax-il mil fil-punent tal-kapitali Maltija Valletta ) u l-gżira żgħira ta’ Kemmuna.
Storja
[immodifika | immodifika s-sors]Fuq plateau ċentrali, il-fortifikazzjonijiet imġarrfa ta’ belt antika fihom il-knisja katidrali u bini pubbliku, li barra minnu hemm subborg kbir.
Sal-1864, Għawdex kienet tifforma parti mid-Djoċesi Kattolika Rumana ta’ Malta ta’ dak iż-żmien, iżda l-Papa Piju IX, wara li laqa’ t-talbiet tal-kleru u l-poplu, waqqafha f’djoċesi separata, dak iż-żmien eżentata, jiġifieri immedjatament soġġetta għas-Santa Sede. Fis-16 ta’ Marzu 1863, Michael Franciscus Buttigieg, minn Għawdex, inħatar Isqof titulari ta’ Lita u deputat awżiljarju tal-Arċisqof-Isqof ta’ Malta, għall-Gżira ta’ Għawdex. Huwa ġie kkonsagrat f’Ruma fit-3 ta’ Mejju tal-istess sena, fit-22 ta’ Settembru 1864, inħatar l-ewwel isqof tad-Djoċesi l-ġdida ta’ Għawdex, u fit-23 jum tax-xahar ta’ wara għamel id-dħul tiegħu fil-katidral il-ġdid. Din il-Knisja, iddedikata lill-Assunta ta’ Marija, hija l-eqdem parroċċa f’Għawdex. Kienet diġà qed topera bħala parroċċa fl-1241 u tmur lura għall-perjodu Biżantin. Permezz tal-isforzi ta’ Pietro Pace, vigarju ġenerali tad-djoċesi, twaqqaf seminarju djoċesan fis-sit li qabel kien okkupat mill-Isptar San Giuliano, li d-dħul tiegħu ġie allokat għall-istituzzjoni l-ġdida. Dan is-seminarju ġie inawgurat fit-3 ta’ Novembru 1866, u bix-xewqa espressa ta’ Piju IX tqiegħed taħt id-direzzjoni tal-Ġiżwiti.
Mal-mewt ta’ Buttigieg, Paolo Micallef, Superjur Ġenerali tal-Ordni Agostinjan, inħatar Isqof ta’ Città di Castello u nħatar amministratur tad-Djoċesi ta’ Għawdex. Huwa telaq minn Għawdex f’Mejju tal-1867, u fl-1871 sar Arċisqof ta’ Pisa . Is-suċċessur tiegħu fl-amministrazzjoni tad-djoċesi kien Antonius Grech Delicata Testaferrata, Isqof titulari ta’ Kalċedonja, minn Malta, li fl-1868 inħatar Isqof ta’ Għawdex, u bħala tali assista fil- Konċilju Vatikan I. Grech Delicata neża’ l-patrimonju tiegħu stess favur il-foqra; huwa miet fl-aħħar jum tal-1876.
Fit-12 ta' Marzu 1877, Pietro Pace, imwieled f'Għawdxija, inħatar biex jieħu post Grech Delicata, u ġie kkonsagrat f'Ruma mill-Kardinal Edward Henry Howard . Taħt l-amministrazzjoni tiegħu s-seminarju żdied bl-installazzjoni ta' osservatorju meteoroloġiku, li ġie inawgurat minn Padre Denza, direttur tal- Osservatorju tal-Vatikan . Matul din l-amministrazzjoni twaqqaf ukoll istitut edukattiv episkopali għall-bniet, taħt il-kura tas- Sorijiet ta' San Vinċenz de Paul, li lilhom ġiet fdata wkoll id-direzzjoni tal-orfni anness. L-istess isqof ipprovda lid-djoċesi b'palazz episkopali ġdid u monasteri ġodda, minbarra li investa somom kbar ta' flus fuq il-katidral.
Fl-1889 Pace ġie promoss Arċisqof ta’ Rodi u Isqof ta’ Malta . Is-suċċessur tiegħu fis-Sede ta’ Għawdex kien ĠM Camilleri, minn Valletta (twieled fil-15 ta’ Marzu 1842). Taħt l-amministrazzjoni ta’ Camilleri ġie ċċelebrat l-ewwel sinodu djoċesan, f’Ottubru tal-1903. Dan is-sinodu kien neċessarju peress li d-djoċesi kienet għadha mmexxija mir-regoli skaduti tas-Sinodu ta’ Malta tal-1703. Ġew promulgati u ppubblikati wkoll Kostituzzjonijiet u digrieti.
F'Mejju tal-1990, ġiet żar il-Papa Ġwanni Pawlu II .
Isqfijiet ta' Għawdex
[immodifika | immodifika s-sors]| Isem | minn | għal | Noti | |
|---|---|---|---|---|
| 1 | Michael Franciscus Buttigieg (1864-1866) | 1864 | 1866 | |
| Paolo Micallef, Amministratur ta' Għawdex | 1866 | 1867 | Amministratur ta' Għawdex | |
| 2 | Antonius Grech Delicata Testaferrata | 1868 | 1876 | |
| 3 | Pietro Pace | 1877 | 1889 | Sar Isqof ta' Malta |
| 4 | Ġwanni Maria Camilleri | 1889 | 1924 | |
| 5 | Mikiel Gonzi (1924-1943) | 1924 | 1943 | Sar Isqof Koadjutur ta' Malta, Isqof ta' Malta, u sussegwentement Arċisqof Metropolitan ta' Malta |
| 6 | Ġużeppi Pace | 1944 | 1972 | |
| Nikol Joseph Cauchi, Amministratur ta' Għawdex | 1967 | 1972 | Amministratur ta' Għawdex | |
| 7 | Nikol Ġużeppi Cauchi | 1972 | 2006 | |
| 8 | Mario Grech | 2006 | 2019 | Sar Pro-segretarju tas- Sinodu tal-Isqfijiet |
| Mario Grech | 2019 | 2020 | Amministratur ta' Għawdex | |
| 9 | Anton Teuma | 2020 | - |
Knejjes speċjali
[immodifika | immodifika s-sors]
- Katidral tal-Assunta ta’ Marija fil- Victoria - Il-knisja katidrali ta’ Għawdex inbniet fl-1697–1703, minn Lorenzo Gafa. Il-pjanta tagħha hija fil-forma ta’ salib Latin. Il-katidral huwa wkoll is-sit ta’ pellegrinaġġ annwali tal-Gran Priorat tal-Mediterran tal- Ordni Ospitalieru ta’ San Lazzru ta’ Ġerusalemm . L-intern tiegħu huwa mżejjen b’pitturi fini. Il-“Messagiere di Maria”, perjodiku Taljan, huwa rikonoxxut fid-Djoċesi ta’ Għawdex bħala l-organu uffiċjali tas-santwarju tal- Verġni Mbierka Ta’ Pinu .
- Bażilika u Kolleġġjata ta’ San Ġorġ fir -Rabat
- Rotunda tax-Xewkija fix- Xewkija
- Bażilika u Santwarju Nazzjonali tal-Verġni Mbierka Ta' Pinu fl -Għarb
- Bażilika u Kolleġġjata Parrokkjali tal-Viżitazzjoni fl-Għarb
- Bażilika u Kolleġġjata ta’ San Pietru u San Pawl f’Nadur
- Bażilika u Kolleġġjata Parrokkjali tan-Natività ta’ Marija fix- Xagħra
Dati importanti
[immodifika | immodifika s-sors]- 22 ta' Ġunju: Festa tal- Verġni Mbierka ta' Ta' Pinu
- 15 ta' Awwissu: Solennita' tal- Assunzjoni ta' Marija - Patruna tal-Arċipelagu Malti u tad-Djoċesi ta' Għawdex
- 16 ta' Settembru: Anniversarju mit-twaqqif tad-Djoċesi
- 11 ta' Ottubru: Dedikazzjoni tal-Katidral Djoċesan
- 21 ta' Ottubru: Tifkira ta' Santa Ursula - Patruna tad-Djoċesi
Parroċċi
[immodifika | immodifika s-sors]| Parroċċa | Post | Data stabbilita |
|---|---|---|
| Parroċċa tal-Katidral tal-Assunta, Għawdex | Victoria | qabel l-1241 |
| San Ġorġ | Victoria | L-1 ta' Awwissu 1951 |
| Qalb Imqaddsa ta’ Ġesù | Fontana | 27 ta' Marzu 1911 |
| Il-Madonna ta’ Loreto | Għajnsielem | 26 ta' Jannar 1855 |
| Parroċċa tal-Viżitazzjoni tal-Madonna | Għarb | 29 ta' Awwissu 1679 |
| Parroċċa ta' Corpus Christi | Għasri | 16 ta' Diċembru 1921 |
| Il-Madonna tas-Sokkors Perpetwu u San Girgor il-Kbir | Kerċem | 10 ta' Marzu 1885 |
| Parroċċa tan-Nawfraġju ta' San Pawl | Munxar | 12 ta' Diċembru 1957 |
| Parroċċa ta’ San Pietru u San Pawl | Nadur | 28 ta' April 1688 |
| Parroċċa tal-Immakulata Kunċizzjoni u San Ġużepp | Qala | 3 ta' Frar 1872 |
| San Lawrenz | San Lawrenz | 15 ta' Marzu 1893 |
| Santa Margerita | Sannat | 28 ta' April 1688 |
| Parroċċa tat-Twelid tal-Madonna | Xagħra | 28 ta' April 1688 |
| Parroċċa ta’ San Ġwann Battista | Xewkija | 27 ta' Novembru 1678 |
| Parroċċa tal-Assunta ta’ Marija | Żebbuġ, Għawdex | 28 ta' April 1688 |