Berġa tal-Italja, il-Belt Valletta
Dan l-artiklu huwa dwar il-Berġa tal-Italja fil-Belt Valletta. Għal dik fil-Birgu, ara l-Berġa tal-Italja, il-Birgu.
Il-Berġa tal-Italja (bil-Franċiż: Auberge d'Italie; bit-Taljan: Albergo d'Italia) hija berġa fil-Belt Valletta, f'Malta. Inbniet f'diversi stadji fl-aħħar tas-seklu 16 biex tospita l-kavallieri tal-Ordni ta' San Ġwann mill-Italja, u oriġinarjament kellha disinn Mannerist frott il-ħidma ta' Ġlormu Cassar u diversi arkitetti oħra. Il-binja baqgħet tiġi mmodifikata matul is-seklu 17, u l-aħħar rinnovazzjoni kbira twettqet fis-snin 80 tas-seklu 17 matul il-maġistratura ta' Gregorio Carafa, li tat xeħta Barokka lill-binja.
Wara li l-Ordni tkeċċiet minn Malta fl-1798, il-berġa ntużat għal għadd ta' skopijiet, u ospitat kwartieri ġenerali militari, post fejn kienu jiltaqgħu u jieklu l-uffiċjali, mużew, skola tal-arti, qorti, l-Uffiċju Postali Ġenerali u diversi dipartimenti tal-gvern. Sa reċentement, kienet tospita l-Awtorità tat-Turiżmu ta' Malta, u spiss isiru xogħlijiet ta' restawr. Issa ġiet ikkonvertita biex tospita l-kollezzjoni nazzjonali (li qabel kienet tinsab fil-Mużew Nazzjonali tal-Belle Arti). Fl-2018 il-berġa bdiet tospita l-Mużew Nazzjonali tal-Arti jew MUŻA.[1]
Ospitalieri
[immodifika | immodifika s-sors]Il-Berġa tal-Italja kienet it-tielet berġa Taljana li nbniet f'Malta. L-ewwel berġa nbniet fil-Birgu f'nofs is-seklu 16, fis-sit ta' binja iktar bikrija li kienet intużat mill-kavallieri Taljani. Wara li l-belt kapitali ġiet ittrasferita mill-Birgu għall-Belt Valletta, inbniet it-tieni berġa fiċ-ċentru tal-belt il-ġdida fl-1570–1571. Eventwalment din il-binja ġiet inkorporata fil-Palazz tal-Gran Mastru, u l-berġa attwali bdiet tinbena fi Strada San Giacomo (issa Triq il-Merkanti). Id-disinni oriġinali taż-żewġ bereġ tal-Belt Valletta tħejjew mill-arkitett Malti Ġlormu Cassar.[2][3]
Ma hemm l-ebda dokumentazzjoni li tirreġistra l-kostruzzjoni tat-tielet Berġa tal-Italja, iżda x-xogħol beda fl-1574 u l-binja ġiet inawgurata f'Settembru 1579. Meta tlesta l-ewwel sular, il-kostruzzjoni tal-bqija tal-binja ġiet sospiża, iżda f'qasir żmien kien ċar li l-binja kienet żgħira wisq. Fil-25 ta' Awwissu 1582, ittieħdet id-deċiżjoni li jinbena t-tieni sular. Il-bennej ewlieni Gio Andrea Farrugia kien responsabbli għall-kostruzzjoni, iżda miet qabel ma tlesta l-proġett. Il-kostruzzjoni tkompliet matul is-snin 80 tas-seklu 16, u tlestiet għall-ħabta tal-1595. Apparti minn Cassar u Farrugia, diversi arkitetti u bennejja ewlenin kienu responsabbli għall-kostruzzjoni tal-berġa, inkluż l-inġinier Francesco Antrini.
Il-kavallieri Taljani tal-Ordni bnew ukoll il-Knisja ta' Santa Katerina biswit il-berġa. Il-kostruzzjoni tal-knisja bdiet fl-1576, u tkabbret u ġiet immodifikata fl-1683 u l-1710.
Xi tiswijiet saru fl-1604 minn Alessandro Stafrace, wara li tfaċċaw xi konsenturi fis-Sala Prinċipali. Il-berġa kellha daħla faċċata ta' pjazza fi Triq in-Nofsinhar, iżda din ġiet imblukkata fl-1629 meta nbnew il-binjiet ta' mal-pjazza (il-pjazza fl-2012 reġgħet inħolqot u ngħatat l-isem ta' Pjazza Jean de Valette). L-istoriku Giovanni Bonello jissuġġerixxi li din kienet id-daħla prinċipali tal-berġa, għalkemm jaf kienet biss daħla laterali. Fl-1649–1650, inbniet mezzanine taħt is-Sala tal-Ammirall, u sala kbira fin-naħa ta' wara tal-binja ġiet ikkonvertita f'erba' ħwienet fl-1654. L-arkivji nbnew fl-1678.
Fl-1680 bdiet rinnovazzjoni ewlenija tal-berġa bl-istil Barokk. Il-faċċata ġiet immudellata mill-ġdid minn Mederico Blondel, u nbena t-tielet sular għas-spejjeż tal-Gran Mastru Gregorio Carafa. Skultura tal-istemma u l-bust ta' Carafa żdiedet fuq id-daħla prinċipali. Din ġiet skolpita minn Raymond de La Fage mill-irħam li ttieħed mill-fdalijiet tat-Tempju ta' Proserpina, li kien tempju Ruman tal-qedem fl-Imtarfa li kien ġie skopert fl-1613.[4][5][6]
Okkupazzjoni Franċiża u tmexxija Brittanika
[immodifika | immodifika s-sors]
L-Ordni ta' San Ġwann tkeċċiet minn Malta wara l-invażjoni u l-okkupazzjoni Franċiża fl-1798. Peress li kienet tinsab fin-naħa opposta tar-residenza ta' Napuljun f'Palazzo Parisio, il-berġa ġiet ikkonvertita fil-kmand militari tal-Franċiżi. Wara li Malta sfat taħt it-tmexxija Brittanika fl-1800, il-berġa ntużat kemm mill-amministrazzjoni militari kif ukoll mal-amministrazzjonijiet ċivili. Fl-1888 il-pjan terran tal-berġa ntuża biex jinħażnu fih l-arkivji notarili u s-sular ta' fuq intuża mid-Dipartiment tax-Xogħol. Imbagħad il-berġa ġiet ikkonvertita f'Arsenal Ċivili. Il-pjanijiet biex tiġi stabbilita kappella Protestanta ġew miċħuda. Dak iż-żmien il-pjan terran kien jintuża wkoll bħala l-Uffiċċju tal-Istamperija tal-Gvern, filwaqt li s-sular ta' fuq kien jintuża wkoll mill-Inġiniera Rjali. Iktar 'il quddiem il-berġa ntużat bħala l-Kwartieri Ġenerali tal-Korp u post fejn jiltaqgħu u jieklu l-uffiċċjali sas-snin 20 tas-seklu 20. Fil-bidu tas-seklu 19, l-ispiżjar John Davy, li kien f'Malta mal-Persunal Mediku tal-Armata, stabbilixxa dispenserija pubblika fil-berġa għat-trattament tal-foqra u l-berġa saret magħrufa bħala l-Albergo dei poveri (il-berġa tal-foqra). Is-suċċessur ta' dan is-servizz, il-Poliklinika tal-Gvern, għadu jissejjaħ kollokjalment bħala "l-Berġa".
Fl-1922, il-Mużew Nazzjonali ġie ttrasferit minn Palazzo Xara għall-Berġa tal-Italja. Il-mużew kien immexxi minn Sir Temi Zammit u kien maqsum fis-sezzjonijiet tal-arkeoloġija, tal-istorja, tal-arti, tal-istorja naturali u tal-mineraloġija. Il-mużew ingħalaq matul it-Tieni Gwerra Dinjija, u l-binja ntlaqtet darbtejn mill-ajru fis-7 ta' April 1942. Parti mill-faċċata nqerdet mill-bumbardamenti mill-ajru, u l-kollezzjoni tal-istorja naturali ġarrbet ħsara kbira peress li kienet tinsab fil-parti tal-binja li ntlaqtet. Id-dokumenti mill-Arkivji Notarili kienu maħżuna fis-sular t'isfel tal-berġa matul il-gwerra, u xi wħud ġarrbu ħsarat meta kienu hemmhekk. Wara li l-gwerra ntemmet, il-partijiet tal-berġa li ġarrbu ħsarat ġew rikostruwiti, il-mużew reġa' nfetaħ u parti mill-binja ospitat skola tal-arti.
Id-Dipartiment tal-Mużewijiet kellu joħroġ mill-Berġa tal-Italja fl-1954, meta l-binja ġiet ikkonvertita f'qorti temporanja wara li l-Qorti tal-Ġustizzja kellha tabbanduna l-Berġa ta' Auvergne minħabba l-ħsarat li ġarrbet matul il-gwerra. Il-Qorti Kriminali ġiet stazzjonata fil-Berġa tal-Italja.
Malta indipendenti
[immodifika | immodifika s-sors]F'Jannar 1971, il-Qrati Superjuri tal-Ġustizzja u l-Iskola tal-Arti abbandunaw il-binja wara li ġew ittrasferiti f'qorti ġdida li kienet inbniet fis-sit tal-Berġa ta' Auvergne. Il-binja kellha tiġi kkonvertita f'sala tal-eżamijiet, iżda f'Awwissu ta' dik is-sena ġiet assenjata lid-Dipartiment tal-Posta u tat-Telefonija. Wara diversi rinnovazzjonijiet estensivi, il-berġa ntużat bħala l-Uffiċċju tal-Posta Ġenerali fl-4 ta' Lulju 1973, wara trasferiment minn Palazzo Parisio. Il-berġa baqgħet tospita l-Uffiċċju tal-Posta Ġenerali sa Ottubru 1997 meta Posta Limited fetħet kumpless ġdid fil-Marsa. Il-berġa ntużat ukoll mid-Dipartiment tal-Ilma u tal-Elettriku, mid-Dipartiment tal-Agrikoltura u mill-Uffiċċju Ċentrali tal-Istatistika.
Fl-1997 ittieħdet id-deċiżjoni li l-berġa tiġi kkonvertita fl-uffiċċji għall-Ministeru għat-Turiżmu u għall-Awtorità tat-Turiżmu ta' Malta. Il-binja ġiet imżejna mill-ġdid u rrestawrata, u l-Ministeru ġiet ittrasferit fil-binja fit-18 ta' Marzu 2002. L-Awtorità tat-Turiżmu ta' Malta bdiet tokkupa l-binja fl-1 ta' Marzu tal-istess sena. Il-Ministeru għat-Turiżmu dan l-aħħar ġie ttrasferit f'binja ġdida f'233, Triq ir-Repubblika, il-Belt Valletta.
Il-pjanijiet biex il-Mużew Nazzjonali tal-Belle Arti jiġi ttrasferit mid-Dar tal-Ammiralat għall-Berġa tal-Italja bdew jitħejjew fl-2013. F'Settembru 2014, ġie mħabbar li t-trasferiment kien se jsir u li l-mużew il-ġdid kien se jissejjaħ MUŻA (l-akronimu għall-Mużew Nazzjonali tal-Arti). Dan kien wieħed mill-proġetti għat-titlu tal-Belt Valletta bħala l-Kapitali Ewropea tal-Kultura għall-2018. L-Awtorità tat-Turiżmu ta' Malta kellha toħroġ mill-berġa u tmur lejn binja fi SmartCity f'Novembru 2016 iżda iżda t-trasferiment ġie pospost sa Frar 2017. Il-faċċata tal-berġa ġiet irrestawrata bejn l-aħħar tal-2015 u Lulju 2016. Diversi karatteristiċi artistiċi ġew żvelati matul dan iż-żmien bħall-istemma u l-bust irrestawrati ta' Carafa. Il-binja ġiet irrestawrata wkoll minn ġewwa. Pjan ieħor li tqies iżda li ġie rrifjutat kien li terġa' tinfetaħ id-daħla li x'aktarx kienet dik oriġinali tal-binja, u kien ikollha taraġ ieħor f'Pjazza De Valette.
Il-binja ġiet inkluża fil-Lista tal-Antikitajiet tal-1925 flimkien ma' bereġ oħra fil-Belt Valletta. Issa ġiet skedata bħala monument nazzjonali tal-Grad Nru 1 mill-Awtorità tal-Ambjent u tal-Ippjanar ta' Malta, u hija elenkata wkoll fl-Inventarju Nazzjonali tal-Proprjetajiet Kulturali tal-Gżejjer Maltin.
Arkitettura
[immodifika | immodifika s-sors]
Il-Berġa tal-Italja oriġinarjament inbniet bl-istil Mannerist, iżda l-binja ngħatat xeħta prinċipalment Barokka fir-rinnovazzjoni tas-snin 80 tas-seklu 17. Il-binja għandha pjanta rettangolari u s-swali tagħha nbnew madwar bitħa ċentrali, konfigurazzjoni tipika tal-palazzi tar-Rinaxximent Taljan u ta' bereġ oħra ta' Cassar fil-Belt Valletta bħall-Berġa ta' Aragona. Il-bitħa fiha ħnejja trijonfali li x'aktarx ġiet iddisinjata minn Romano Carapecchia.
Għandha faċċata simetrika bi stemma Barokka mżejna fuq id-daħla prinċipali, b'bust tal-bronż ta' Carafa u l-istemma tiegħu, flimkien ma' stemma tal-irħam u l-kitba bil-Latin li ġejja:
GREGORIO CARAFÆ PRINCIPI OPTIMO
BELLI, PACISQVE ARTIBVS MAXIMO.
POST OTTOMANICAM CLASSEM DVCTV SVO
BIS AD HELLESPONTVM PROFLIGATAM
RELATASQVE. XI. QVINQVEREMIVM MANVBIAS
AD SVMMVM HIEROSOLYMITANI ORDINIS REGIMEN EVECTO
ITALA EQVÆSTRIS NATIO
MAGISTRALI MVNERE SÆCVLO AMPLIVS VIDVATA
AVGVSTAM HANC EFFIGIEM REPARATÆ MAIESTATIS INDICEM
D. D. AN. D. MDCLXXXIII.*
Huwa maħsub li l-iskultura tal-istemma nbniet mill-arkitett Mederico Blondel abbażi ta' disinn ta' Mattia Preti. Id-daħla prinċipali u l-kantunieri tal-binja huma rustiċi. Kull wieħed mit-tliet sulari fih sett ta' sitt twieqi, u hemm gwarniċ tul il-faċċata kollha bejn l-ewwel u t-tieni sulari.
Il-Berġa tal-Italja hija kkollegata mal-Berġa ta' Kastilja fuq in-naħa l-oħra tat-triq permezz ta' xelter taħt l-art ta' żmien it-Tieni Gwerra Dinjija għal kontra l-bumbardamenti mill-ajru.
Muniti kommemorattivi
[immodifika | immodifika s-sors]Il-Berġa tal-Italja tidher fuq żewġ muniti kommemorattivi zzekkati fl-2010 mill-Bank Ċentrali ta' Malta. Il-muniti juru l-istemma tal-faċċata tal-binja fuq in-naħa ta' wara tagħhom u l-arma ta' Malta fuq quddiem.
Noti
[immodifika | immodifika s-sors]*Traduzzjoni mhux uffiċjali: "In-nazzjon Taljan imġedded ingħata bħala rigal lil Gregory Carafa, l-aqwa prinċep tal-gwerra u l-ikbar prinċep fl-arti tal-paċi, din l-istatwa Awgustana bħala simbolu tal-maestà sħiħa tiegħu, minħabba li darbtejn mexxa l-flotta Ottomana sa Hellespont u ġab lura miegħu bħala relitti tal-gwerra għall-kmand tal-qawwiet ta' Ġerusalemm 11-il bastiment kbir fl-1683".
Referenzi
[immodifika | immodifika s-sors]- ↑ "Updated: New museum for contemporary artists opened in Valletta - The Malta Independent". www.independent.com.mt. Miġbur 2026-04-15.
- ↑ www.think.com.mt, Think -. "MTA - The Auberge d'Italie". www.mta.com.mt. Arkivjat minn l-oriġinal fl-2015-09-05. Miġbur 2026-04-15.
- ↑ Ltd, Allied Newspapers. "Lecture on Auberge d'Italie" (bl-Ingliż). Miġbur 2026-04-15.
- ↑ Ashby, Thomas (1915). "Roman Malta". Journal of Roman Studies. 5. Cambridge University Press: 23–80. doi:10.2307/296290. JSTOR 296290. S2CID 250349579.
- ↑ MacGill, Thomas (1839). A hand book, or guide, for strangers visiting Malta. Malta: Luigi Tonna. pp. 62–63.
- ↑ Guillaumier, Alfie (2005). Bliet u Rħula Maltin. Klabb Kotba Maltin. p. 922. ISBN 99932-39-40-2.