Żejt

Iż-żejt, magħruf ukoll bħala żejt grezz, żejt mhux maħdum jew petroleum (mhux "pitrolju" li huwa kerosin jew żejt tal-paraffina), huwa riżorsa naturali b'dehra ta' taħlita kimika likwida sewda fl-isfar li tinstab fil-formazzjonijiet ġeoloġiċi, u jikkonsisti primarjament minn idrokarburi.^[1] It-terminu petroleum jirreferi kemm għaż-żejt grezz mhux ipproċessat li jokkorri b'mod naturali, kif ukoll għall-prodotti tal-petroleum li jikkonsistu minn żejt grezz raffinat.

Il-petroleum huwa fjuwil fossili li fforma tul miljuni ta' snin mid-diżintegrazzjoni anaerobika ta' materjali organiċi minn organiżmi preistoriċi mirdumin, b'mod partikolari l-plankton u l-algi. Huwa stmat li 70 % tad-depożiti taż-żejt tad-dinja ffurmaw matul il-perjodu Mesożojku, 20 % ffurmaw fil-perjodu Ċenożojku, u 10 % biss iffurmaw fil-perjodu Paleożojku.^[2] Ir-riżervi konvenzjonali tal-petroleum jiġu rkuprati primarjament bit-tħaffir, li jsir wara studju tal-ġeoloġija strutturali rilevanti, analiżi tal-baċir sedimentarju, u karatterizzazzjoni tar-riżerva tal-petroleum. Hemm ukoll riżervi mhux konvenzjonali bħar-ramel taż-żejt u l-iskist keroġenuż li jiġu rkuprati bl-użu ta' metodi bħall-fratturazzjoni.

Ladarba jiġi estratt, iż-żejt jiġi raffinat u sseparat, l-iktar faċilment permezz tad-distillazzjoni, f'bosta prodotti għall-użu dirett jew għall-użu fil-manifattura. Il-prodotti tal-petroleum jinkludu l-fjuwils bħall-petrol, id-diżil, il-kerosin u l-fjuwil tal-ġettijiet; il-bitum, ix-xama' tal-paraffina u l-lubrikanti; ir-reaġenti li jintużaw għall-produzzjoni tal-plastik; is-solventi, it-tessuti, ir-refriġeranti, iż-żebgħa, il-lastku sintentiku, il-fertilizzanti, il-pestiċidi, il-farmaċewtiċi, u eluf ta' sustanzi petrokimiċi oħra. Il-petroleum jintuża għall-manifattura ta' varjetà wiesgħa ta' materjali essenzjali għall-ħajja moderna,^[3] u huwa stmat li d-dinja tikkonsma madwar 100 miljun barmil (16-il miljun metru kubu) kuljum. Il-produzzjoni tal-petroleum kellha rwol ewlieni fl-industrijalizzazzjoni u fl-iżvilupp ekonomiku, speċjalment wara t-Tieni Rivoluzzjoni Industrijali. Xi pajjiżi għonja bir-riżervi taż-żejt kisbu influwenza ekonomika u internazzjonali sinifikanti matul l-aħħar nofs tas-seklu 20 minħabba l-kontroll tagħhom tal-produzzjoni u tal-kummerċ taż-żejt.

Il-petroleum huwa riżorsa naturali mhux rinnovabbli, u l-isfruttament tiegħu jagħmel ħsara lill-ambjent naturali, lis-sistema klimatika u lis-saħħa tal-bniedem. L-estrazzjoni, ir-raffinar u l-ħruq tal-fjuwils tal-petroleum ipattu negattivament għall-bjar tal-karbonju billi jirrilaxxaw kwantitajiet kbar ta' gassijiet tal-effett ta' serra lura fl-atmosfera tad-Dinja, u b'hekk il-petroleum huwa wieħed mill-kontributuri ewlenin tat-tibdil fil-klima antropoġeniku. Effetti ambjentali negattivi oħra, kważi fl-istadji kollha tal-użu, jinkludu r-rilaxx dirett — bħall-irqajja' jew it-tnixxijiet taż-żejt — u t-tniġġis sekondarju tas-sorsi tal-arja u tal-ilma.

Storikament, il-prossimità għad-depożiti tal-petroleum, u l-aċċess u l-ipprezzar sussegwenti taż-żejt, qanqlu l-kunflitti domestiċi u ġeopolitiċi, il-gwerer taż-żejt issanzjonati mill-istat, it-tensjonijiet diplomatiċi u kummerċjali, id-diżgwidi marbuta mal-politika dwar l-enerġija u kunflitti oħra b'rabta mar-riżorsi. Filwaqt li huwa stmat li l-produzzjoni se tilħaq il-produzzjoni massima taż-żejt qabel l-2035, l-enfasi ekonomika globali fuq il-mitigazzjoni tat-tibdil fil-klima fit-tranżizzjoni lejn sorsi tal-enerġija rinnovabbli u ż-żieda fl-elettrifikazzjoni se tnaqqas ferm id-dipendenza fuq il-petroleum.

Etimoloġija

Is-similarità strutturali mill-qrib tal-kompost tal-porforina tal-vanadju (xellug) estratt mill-petroleum u l-klorofilla A (lemin) stabbiliet l-oriġini bijoloġika tal-petroleum.

Il-kelma petroleum ġejja mil-Latin Medjevali petroleum (li litteralment tfisser "żejt tal-blat"), li oriġinat mil-Latin: petra li tfisser "blat" (mill-Grieg: pétra πέτρα) u oleum li tfisser "żejt" (mill-Grieg: élaion ἔλαιον).^[4]^[5] L-oriġini tat-terminu tirriżulta mill-monasteri fin-Nofsinhar tal-Italja fejn kien jintuża sal-aħħar tal-ewwel millenju bħala alternattiva għall-eqdem terminu, "nafta".^[6] Wara dak il-perjodu, it-terminu ntuża f'bosta manuskritti u kotba, bħat-trattat De Natura Fossilium, ippubblikat fl-1546 mill-mineraloġista Ġermaniż Georg Bauer. Wara l-wasla tal-industrija taż-żejt matul it-tieni nofs tas-seklu 19, it-terminu sar magħruf sew għall-forma likwida tal-idrokarburi.^[7]

Storja

Storja bikrija

Iż-żejt, f'xi forma jew oħra, ilu jintuża minn żmien il-qedem. Iktar minn 4,300 sena ilu, il-bitum issemma meta użawh is-Sumeri għall-produzzjoni tad-dgħajjes. Tavla tal-leġġenda tat-twelid ta' Sargon ta' Akkad issemmi qoffa li ngħalqet bit-tiben u bil-bitum. Iktar minn 4,000 sena ilu, skont Erodotu u Diodorus Siculus, l-asfalt (bitum) intuża fil-kostruzzjoni tal-ħitan u tat-torrijiet tal-Babilonja; kien hemm fosos taż-żejt qrib Ardericca u l-Babilonja u fawwara taż-żift f'Zakynthos. Fil-Babilonja, il-petroleum kien jintuża fil-kostruzzjoni tat-toroq, fit-tqalfit tal-bastimenti u fil-mediċina.

L-użu tal-petroleum fiċ-Ċina tal-qedem imur lura iktar minn 2,000 sena. L-I Ching, waħda mill-iżjed kitbiet Ċiniżi bikrin, tikkwota li ż-żejt grezz, mhux raffinat, ġie skopert, estratt u ntuża fiċ-Ċina għall-ewwel darba fis-seklu 1 Q.K. Barra minn hekk, iċ-Ċiniżi kienu l-ewwel li rreġistraw l-użu tal-petroleum bħala fjuwil saħansitra fis-seklu 4 Q.K. Sat-347 W.K., iż-żejt ġie prodott mill-bjar imħaffrin bil-bambù fiċ-Ċina.

Fis-seklu 7, il-petroleum kien fost l-ingredjenti essenzjali għall-hekk imsejjaħ nar tal-Greċja, jiġifieri arma ppuntata mqabbda bin-nar li kienet tintuża mill-Griegi Biżantini kontra l-bastimenti Għarab li kienu qed jattakkaw Kostantinopli. Iż-żejt grezz ġie distillat minn spiżjara Persjani, b'deskrizzjonijiet ċari mogħtija f'manwali bl-Għarbi bħal dawk ta' Abu Bakr al-Razi.

Fis-seklu 9, is-siti tat-tħaffir għaż-żejt ġew sfruttati fl-inħawi madwar Baku moderna, l-Ażerbajġan. Dawn is-siti ġew deskritti minn Abu Bakr al-Razi fis-seklu 10 u minn Marco Polo fis-seklu 13, li jiddeskrivi l-output ta' dawk il-bjar bħala mijiet ta' tagħbijiet tal-bastimenti. L-ispiżjara Għarab u Persjani wettqu d-distillazzjoni taż-żejt grezz biex jipproduċu prodotti li jieħdu n-nar għal skopijiet militari. Permezz ta' Spanja Iżlamika, id-distillazzjoni saret disponibbli fil-Punent tal-Ewropa sas-seklu 12. Sas-seklu 13 saret preżenti fir-Rumanija wkoll u ġiet irreġistrata bħala păcură.

Fosos sofistikati taż-żejt, fondi bejn 4.5 sa 6 metri (15 sa 20 pied), tħaffru mill-poplu Seneka u Iroquois oħra fil-Punent ta' Pennsylvania diġà fl-1415–1450. Il-Ġeneral Franċiż Louis-Joseph de Montcalm iltaqa' mal-poplu Seneka bl-użu tal-petroleum għan-nar ċerimonjali u bħala ingwent ta' fejqan matul żjara fil-Forti ta' Duquesne fl-1750. Esploraturi Brittaniċi bikrin lejn il-Myanmar iddokumentaw industrija tal-estrazzjoni taż-żejt fl-aqwa tagħha bbażata f'Yenangyaung, li fl-1795 kellha mijiet ta' bjar imħaffrin bl-idejn. Merkwiller-Pechelbronn jingħad li huwa l-ewwel sit Ewropew fejn saret l-ewwel esplorazzjoni għaż-żejt u fejn sar l-ewwel użu taż-żejt. Erdpechquelle, fawwara li għadha attiva fejn il-petroleum jitfaċċa mħallat mal-ilma, ilha tintuża mill-1498, b'mod partikolari għal skopijiet mediċi.

Seklu 19

F'nofs is-seklu 19, il-bjar taż-żejt żviluppaw malajr f'diversi partijiet tad-dinja, għalkemm liema bir taż-żejt ġie l-ewwel jiddependi fuq il-kriterji. Fl-1846, grupp ta' inġiniera Imperjali Russi mmexxija mill-Maġġur Alexeyev tal-Korp tal-Inġiniera tal-Estrazzjoni ta' Bakinskii b'kumbinazzjoni sabu ż-żejt huma u jħaffru bl-idejn b'rigg primittiv tal-perkussjoni f'Bibi-Heybat, qrib Baku (issa l-Ażerbajġan), għalkemm ma kinux qed ifittxu speċifikament għaż-żejt. Fl-1853, Ignacy Łukasiewicz, li skopra kif issir id-distillazzjoni tal-kerosin miż-żejt grezz fix-xquq tal-blat u vvinta l-lampa moderna tal-kerosin, ħaffer b'idejh l-ewwel bir intenzjonali għall-estrazzjoni kummerċjali taż-żejt f'Bóbrka, il-Polonja, għall-provvista tal-fjuwil għat-tidwil (għadu operattiv). Fl-1857 tħaffer bir ieħor bl-idejn u nbniet raffinerija oħra qrib Ploiești, ir-Rumanija. Ir-Rumanija (dak iż-żmien vassall tal-Imperu Ottoman) kienet l-ewwel pajjiż fid-dinja li kellu l-output annwali taż-żejt grezz irreġistrat uffiċjalment fl-istatistika internazzjonali – 275 tunnellata għall-1857.

Fl-1858, Georg Christian Konrad Hunäus sab ammont sinifikanti ta' petroleum hu u jħaffer għal-linjite f'Wietze, il-Ġermanja. Il-belt ta' Wietze iktar 'il quddiem ipprovdiet madwar 80 % tal-konsum Ġermaniż fl-Era ta' Wilhelm. Il-produzzjoni waqfet fl-1963, iżda l-belt ta' Wietze ospitat mużew tal-petroleum mill-1970. Ir-ramel taż-żejt ilhom jiġu estratti mis-seklu 18. Fil-belt ta' Wietze, l-asfalt jew il-bitum naturali ilu jiġi esplorat mis-seklu 18. Kemm f'Pechelbronn kif ukoll f'Wietze, l-industrija tal-faħam iddominat it-teknoloġiji tal-petroleum.

Fl-1859, Edwin Drake ħaffer l-ewwel bir taż-żejt ta' suċċess fid-dinja f'dak li issa huwa magħruf bħala l-Bir ta' Drake fil-muniċipalità ta' Cherrytree, Pennsylvania.

L-ispiżjar James Young fl-1847 innota tnixxija tal-petroleum naturali fil-minjiera tal-faħam f'Riddings, Derbyshire, li minnha huwa wettaq id-distillazzjoni ta' żejt irqiq ħafif adattat għall-użu bħala żejt tal-lampi, u fl-istess ħin kiseb żejt iktar viskuż adattat għal-lubrikazzjoni tal-makkinarju. Fl-1848, Young stabbilixxa negozju żgħir tar-raffinar taż-żejt grezz. Eventwalment Young irnexxielu (permezz tad-distillazzjoni tal-faħam tal-kannol bi sħana baxxa) joħloq fluwidu simili għall-petroleum, li meta jiġi ttrattat bl-istess mod bħaż-żejt mix-xquq jagħti prodotti simili. Young sab li permezz tad-distillazzjoni bil-mod huwa seta' jikseb diversi likwidi utli minnu, u wieħed minnu semmih bħala "żejt tal-paraffina" peress li f'temperaturi baxxi kien jagħqad f'sustanza simili għax-xama' tal-paraffina. Il-produzzjoni ta' dawn iż-żjut u tax-xama' solida tal-paraffina mill-faħam kienu soġġetti għal privattiva min-naħa tiegħu tas-17 ta' Ottubru 1850. Fl-1850, Young & Meldrum u Edward William Binney daħlu fi sħubija bit-titlu ta' E.W. Binney & Co. f'Bathgate f'West Lothian u E. Meldrum & Co. fi Glasgow; ix-xogħlijiet tagħhom f'Bathgate tlestew fl-1851 u saru l-ewwel impjanti kummerċjali reali taż-żejt fid-dinja bl-ewwel raffinerija moderna taż-żejt.

Id-domanda għall-petroleum bħala fjuwil għat-tidwil fl-Amerka ta' Fuq u madwar id-dinja kibret malajr. L-ewwel bir taż-żejt fl-Amerki tħaffer fl-1859 minn Edwin Drake f'dak li issa jissejjaħ bħala l-Bir ta' Drake fil-muniċipalità ta' Cherrytree, Pennsylvania. Hemm ukoll kumpanija assoċjata miegħu, u minnha nibtet espansjoni kbira u rapida tal-industrija taż-żejt globali. Fl-istess sena tfaċċaw il-bjar bit-tħaffir mekkaniku f'West Virginia.

L-ewwel bir kummerċjali taż-żejt fil-Kanada sar operattiv fl-1858 f'Oil Springs, Ontario. In-negozjant James Miller Williams ħaffer diversi bjar bejn l-1855 u l-1858 qabel ma skopra riżerva rikka taż-żejt 4 metri taħt l-art. Williams wettaq l-estrazzjoni ta' 1.5 miljun litru ta' żejt grezz sal-1860, u wettaq ir-raffinar tal-biċċa l-kbira minnu f'żejt tal-kerosin. Il-bir ta' Williams sar kummerċjalment vijabbli sena qabel l-operat ta' Pennsylvania ta' Drake u jista' jitqies bħala l-ewwel bir kummerċjali taż-żejt fl-Amerka ta' Fuq. L-iskoperta f'Oil Springs skattat espansjoni taż-żejt li wasslet biex mijiet ta' spekulaturi u ħaddiema jiġu fl-inħawi. L-avvanzi fit-tħaffir baqgħu għaddejjin fl-1862 meta ħaddiem lokali tat-tħaffir, Shaw, laħaq fond ta' 62 metru bl-użu ta' metodu tat-tħaffir b'armlu f'fawwara. Fis-16 ta' Jannar 1862, wara splużjoni tal-gass naturali, ġie prodott l-ewwel bir taż-żejt bi fluss naturali fil-Kanada, li spara ż-żejt fl-arja b'rata rreġistrata ta' 480 metru kubu (3,000 bbl) kuljum. Sal-aħħar tas-seklu 19, l-Imperu Russu, b'mod partikolari l-kumpanija Branobel fl-Ażerbajġan, ħadet ir-riedni f'idejha fil-produzzjoni.

Seklu 20

Fis-snin 30 tas-seklu 20, Alfred Treibs iddetermina l-oriġini bijoloġika tal-petroleum, li qabel kienet kontroversjali.

L-aċċess għaż-żejt kien fattur ewlieni f'diversi kunflitti militari tas-seklu 20, inkluż it-Tieni Gwerra Dinjija, li matulha l-faċilitajiet taż-żejt kienu assi strateġiku importanti u kienu jiġu bbumbardjati b'mod estensiv. L-invażjoni Ġermaniża tal-Unjoni Sovjetika kienet tinkludi l-għan li jinħatfu s-siti tal-produzzjoni taż-żejt ta' Baku, peress li dawn kienu jipprovdu l-provvista taż-żejt tant meħtieġa għall-militar Ġermaniż li kien qed ibati minħabba l-imblokkar tar-riżorsi.

L-esplorazzjoni għaż-żejt fl-Amerka ta' Fuq matul il-bidu tas-seklu 20 wasslet biex l-Istati Uniti jsiru l-produttur ewlieni sa nofs is-seklu. Il-produzzjoni tal-petroleum fl-Istati Uniti laħqet il-qofol tagħha matul is-snin 60 tas-seklu 20, għalkemm l-Arabja Sawdija u l-Unjoni Sovjetika qabżu lill-Istati Uniti bħala output totali.

Matul il-kriżi taż-żejt tal-1973, l-Arabja Sawdija u nazzjonijiet Għarab oħra imponew embargo fuq iż-żejt kontra l-Istati Uniti, ir-Renju Unit, il-Ġappun u nazzjonijiet oħra tal-Punent li appoġġaw lil Iżrael fil-Gwerra tal-Yom Kippur. Din il-kriżi ġiet segwita mill-kriżi taż-żejt tal-1979, li ġiet ikkawżata minn tnaqqis fil-produzzjoni taż-żejt fid-dawl tar-Rivoluzzjoni Iranjana u wasslet biex il-prezzijiet taż-żejt jogħlew b'iktar mid-doppju. Iż-żewġ xokkijiet fil-prezzijiet taż-żejt kellhom effetti fi żmien qasir u fit-tul fuq il-politika globali u fuq l-ekonomija globali. Dawn wasslu għal tnaqqis sostanzjali fid-domanda bħala riżultat tas-sostituzzjoni ma' fjuwils oħra, speċjalment il-faħam u l-enerġija nukleari, u għal titjib fl-effiċjenza fl-użu tal-enerġija, iffaċilitat mill-politiki tal-gvernijiet. Il-prezzijiet għoljin taż-żejt qanqlu wkoll investiment fil-produzzjoni taż-żejt mill-pajjiżi mhux tal-OPEC, inkluż il-Bajja ta' Prudhoe fl-Alaska, is-siti lil hinn mill-kosta fil-Baħar tat-Tramuntana tar-Renju Unit u tan-Norveġja, is-sit lil hinn mill-kosta ta' Cantarell tal-Messiku u r-ramel taż-żejt fil-Kanada.

Seklu 21

Madwar 90 fil-mija tal-ħtiġijiet tal-fjuwil tal-vetturi jiġu ssodisfati miż-żejt. Il-petroleum jirrappreżenta sa 40 fil-mija tal-konsum totali tal-enerġija fl-Istati Uniti, iżda huwa responsabbli għal 1 fil-mija biss tal-ġenerazzjoni tal-elettriku. Il-valur tal-petroleum bħala sors portabbli u dens tal-enerġija li jintuża għall-maġġoranza l-kbira tal-vetturi u bħala l-bażi ta' bosta sustanzi kimiċi industrijali jagħmluh wieħed mill-iżjed prodotti bażiċi importanti tad-dinja. L-iktar tliet pajjiżi li jipproduċu ż-żejt sal-2018 huma l-Istati Uniti, ir-Russja u l-Arabja Sawdija. Fl-2018, parzjalment minħabba l-iżviluppi fil-fratturazzjoni idrawlika u fit-tħaffir orizzontali, l-Istati Uniti saru l-ikbar produttur tad-dinja.

Madwar 80 fil-mija tar-riżervi aċċessibbli fid-dinja jinsabu fil-Lvant Nofsani, bi 62.5 fil-mija ġejjin minn ħames pajjiżi Għarab: l-Arabja Sawdija, l-Emirati Għarab Magħquda, l-Iraq, il-Qatar u l-Kuwajt. Parti kbira miż-żejt totali fid-dinja teżisti bħala sorsi mhux konvenzjonali, bħall-bitum fir-ramel taż-żejt f'Athabasca u ż-żejt kombustibbli fil-Medda ta' Orinoco. Filwaqt li volumi sinifikanti taż-żejt jiġu estratti mir-ramel taż-żejt, b'mod partikolari fil-Kanada, għad fadal ostakli loġistiċi u tekniċi, peress li l-estrazzjoni taż-żejt tirrikjedi ammonti kbar ta' sħana u ta' ilma, u b'hekk il-kontenut nett tal-enerġija huwa pjuttost baxx meta mqabbel maż-żejt grezz konvenzjonali. Għaldaqstant, mhux mistenni li r-ramel taż-żejt tal-Kanada jipprovdi iktar minn ftit miljuni ta' bramel kuljum fil-futur.

Bosta kunflitti ġeopolitiċi moderni huma dovuti għall-petroleum.

Kompożizzjoni

Il-petroleum jikkonsisti minn varjetà ta' komponenti likwidi, gassużi u solidi. L-idrokarburi iktar ħfief huma l-gassijiet: metan, etan, propan u butan. Apparti minn hekk il-biċċa l-kbira tal-likwidi u tas-solidi huma komposti kimiċi itqal, spiss idrokarburi (C u H biss). Il-proporzjon ta' idrokarburi ħfief f'taħlita tal-petroleum ivarja minn sit tal-estrazzjoni taż-żejt għal ieħor.

It-2,2,4-Trimethylpentane huwa idrokarbur bin-numru ta' ottani ta' 100. L-isferi suwed huma l-karbonju u l-isferi bojod huma l-atomi tal-idroġenu.

Bir taż-żejt jipproduċi l-iktar żejt grezz. Peress li l-pressjoni tkun iktar baxxa fil-wiċċ milli taħt l-art, ftit mill-gass joħroġ mis-soluzzjoni u jiġi rkuprat (jew jinħaraq) bħala gass assoċjat jew gas tas-soluzzjoni. Bir tal-gass jipproduċi l-iktar gass naturali. Madankollu, minħabba li t-temperatura taħt l-art tkun ogħla fil-wiċċ, il-gass jaf ikun fih idrokarburi tqal bħall-pentan, l-eżan u l-eptan ("kondensat tal-gass naturali", spiss magħruf fil-qosor bħala kondensat). Il-kondensat huwa simili għall-petrol bħala dehra u bħala kompożizzjoni huwa simili għal xi żjut grezzi ħfief u volatili.

L-idrokarburi fiż-żejt grezz fil-biċċa l-kbira huma alkani, ċikloalkani u diversi idrokarburi aromatiċi, filwaqt li komposti organiċi oħra fihom in-nitroġenu, l-ossiġenu u l-kubrit, kif ukoll traċċi ta' metalli bħall-ħadid, in-nikil, ir-ram u l-vanadju. Bosta riżervi taż-żejt fihom batterji ħajjin. Il-kompożizzjoni molekolari taż-żejt grezz tvarja ferm minn formazzjoni għal oħra, iżda l-proporzjon ta' elementi kimiċi jvarja bi ftit kif ġej:

Kompożizzjoni skont il-piż
Element	Medda perċentwali
Karbonju	83 sa 85 %
Idroġenu	10 sa 14 %
Nitroġenu	0.1 sa 2 %
Ossiġenu	0.05 sa 1.5 %
Kubrit	0.05 sa 6.0 %
Metalli	< 0.1 %

Fiż-żejt grezz hemm erba' tipi differenti ta' idrokarburi. Il-perċentwal relattiv ta' kull wieħed ivarja u jiddetermina l-proprjetajiet ta' kull żejt.

Kompożizzjoni skont il-piż
Idrokarburi	Medja	Medda
Alkani (paraffini)	30 %	15 sa 60 %
Nafteni	49 %	30 sa 60 %
Aromatiċi	15 %	3 sa 30 %
Asfaltiċi	6 %	remainder

L-alkani mill-pentan (C₅H₁₂) sal-oktan (C₈H₁₈) jiġu raffinati f'petrol, dawk min-nonan (C₉H₂₀) jiġu raffinati f'eżadekan (C₁₆H₃₄) fi fjuwil tad-diżil, f'kerosin u fi fjuwil tal-ġettijiet. L-alkani b'iktar minn 16-il atomu tal-karbonju jistgħu jiġu raffinati f'żejt tal-fjuwil u f'żejt tal-lubrikazzjoni. Fin-naħa l-iktar tqila tal-medda, ix-xama' tal-paraffina hija alkan b'madwar 25 atomu tal-karbonju, filwaqt li l-asfalt fih 35 jew iktar, għalkemm normalment dawn jixxaqqu f'raffineriji moderni fi prodotti iktar ta' valur. L-eħfef naħa tal-medda, l-hekk imsejħa gassijiet tal-petroleum, jiġu soġġetti għal diversità ta' pproċessar li jiddependi skont il-kostijiet. Dawn il-gassijiet jinħarqu, jinbiegħu bħala gass tal-petroleum likwifikat jew jintużaw biex iqabbdu l-berners stess tar-raffineriji. Matul ix-xitwa, il-butan (C₄H₁₀) jitħallat mal-petrol b'rati għoljin peress li l-ħafna fwar li jipproduċi jgħin il-vetturi jistartjaw meta jkollhom magna li tkun għadha bierda. L-idrokarburi aromatiċi huma idrokarburi mhux saturati b'anella waħda jew iktar tal-benżen. Għandhom it-tendenza li jinħarqu bi fjamma mimlija nugrufun, u bosta jkollhom aroma ħelwa. Uħud huma karċinoġeniċi.

Dawn il-komponenti differenti jiġu sseparati permezz tad-distillazzjoni frazzjonarja f'raffinerija taż-żejt biex jiġu prodotti l-petrol, il-fjuwil tal-ġettijiet, il-kerosin u frazzjonijiet oħra tal-idrokarburi. Il-komponenti f'kampjun taż-żejt jistgħu jiġu ddeterminati permezz tal-kromatografija tal-gassijiet u tal-ispettrometrija tal-massa. Minħabba l-għadd kbir ta' idrokarburi koelwiti fi ħdan iż-żejt, ħafna minnhom ma jistgħux jiġu indirizzati bil-kromatografija tradizzjonali tal-gassijiet. Din it-taħlita kumplessa tal-idrokarburi hija apparenti b'mod partikolari meta jiġu analizzati ż-żjut affettwati mill-elementi u l-estratti mit-tessuti tal-organiżmi esposti għaż-żejt.

L-istruttura ta' kompost tal-porforina tal-vanadju (xellug) estratt mill-petroleum minn Alfred E. Treibs, missier il-ġeokimika organika. Treibs innota s-similarità strutturali mill-qrib ta' din il-molekola u l-klorofilla A (lemin).

Iż-żejt grezz ivarja ferm fid-dehra skont il-kompożizzjoni tiegħu. Normalment ikun iswed jew kannella skur (għalkemm jaf ikun fl-isfar, fl-aħmar jew saħansitra fl-aħdar). Fir-riżerva normalment jinstab flimkien mal-gass naturali (li peress li huwa eħfef jifforma "kappa tal-gass" fuq il-petroleum) u mal-ilma b'salinità (li peress li huwa itqal mill-biċċa l-kbira tal-forom taż-żejt grezz, ġeneralment jibqa' taħtu). Iż-żejt grezz jista' jinstab ukoll f'forma semisolida mħallat mar-ramel u mal-ilma, bħal fir-ramel taż-żejt ta' Athabasca fil-Kanada, fejn normalment jissejjaħ bħala bitum grezz. Fil-Kanada, il-bitum jitqies bħala forma twaħħal, sewda u qisha qatran taż-żejt grezz li tant ikun oħxon u tqil li jrid jissaħħan jew jiġi dilwit qabel ma jnixxi. Il-Venezwela wkoll għandha ammonti kbar ta' żejt fir-ramel taż-żejt ta' Orinoco, għalkemm l-idrokarburi maqbuda hemm huma inqas viskużi milli fil-Kanada, u normalment jissejjaħ żejt kombustibbli ħafna. Ir-riżorsi tar-ramel taż-żejt jissejħu żejt mhux konvenzjonali biex issir distinzjoni maż-żejt li jista' jiġi estratt bl-użu ta' metodi tradizzjonali tal-bjar taż-żejt. Huwa stmat li bejniethom, il-Kanada u l-Venezwela għandhom 3.6 triljun barmil (570×10⁹ m³) ta' bitum u ta' żejt kombustibbli ħafna, jiġifieri madwar id-doppju tal-volum tar-riżervi tad-dinja ta' żejt konvenzjonali.

Formazzjoni

Żejt grezz mill-fossili

Il-petroleum huwa fjuwil fossili li jirriżulta minn materjali organiċi fossilizzati, bħaż-żooplankton u l-algi. Ammont enormi ta' dawn il-fdalijiet ġew iddepożitati bħala sedimenti fil-qiegħ tal-baħar jew tal-lagi fejn tgħattew bl-ilma qiegħed (ilma mingħajr ossiġenu dissolt) jew sedimenti oħra (bħal tajn u depożiti) ferm iktar malajr mill-ħin meħtieġ biex jiddekomponu b'mod aerobiku. Bejn wieħed u ieħor metru 'l isfel minn dawn is-sedimenti, il-konċentrazzjoni tal-ossiġenu fl-ilma kienet baxxa, inqas minn 0.1 mg/l, u kien hemm kundizzjonijiet anossiċi. It-temperaturi wkoll baqgħu kostanti.

Iktar ma ġew iddepożitati saffi ulterjuri fil-qiegħ tal-baħar jew tal-lagi, iktar ma nġemgħu s-sħana u l-pressjoni intensi fin-naħat iktar 'l isfel. Dan il-proċess wassal biex il-materja organika tinbidel, l-ewwel f'materjal tax-xama' magħruf bħala l-keroġen (li jinsab f'diversi skisti taż-żejt madwar id-dinja), u mbagħad b'iktar sħana f'idrokarburi likwidi u gassużi permezz ta' proċess magħruf bħala kataġenesi. Il-formazzjoni tal-petroleum isseħħ mill-piroliżi tal-idrokarburi f'varjetà ta' reazzjonijiet fil-biċċa l-kbira endotermiċi f'temperaturi jew f'pressjoni għoljin, jew it-tnejn li huma. Dawn il-fażijiet huma deskritt fid-dettal iktar 'l isfel.

Diżintegrazzjoni anaeronika

Fl-assenza ta' ħafna ossiġenu, il-batterji aerobiċi ma setgħux jiddiżintegraw il-materja organika wara li ġiet iddepożitata u ntradmet taħt saff ta' sedimenti jew ilma. Madankollu, il-batterji anaerobiċi kienu kapaċi jnaqqsu s-sulfati u n-nitrati fil-materja għal H₂S u N₂ rispettivament bl-użu tal-materja bħala sors għal reaġenti oħra. Għall-ewwel, minħabba dawn il-batterji anaerobiċi, il-materja bdiet tiddiżintegra l-iktar permezz tal-idroliżi: il-polisakkaridi u l-proteini kienu jiġu idroliżżati f'sempliċi zokkor u aċido amino rispettivament. Dawn imbagħad kienu jiġu ossidizzati iktar b'mod anaerobiku b'rata aċċellerata mill-enżimi tal-batterji: eż. il-proteini kienu jgħaddu minn proċess ta' deaminazzjoni ossidattiva biex isiru aċidi amino, li mbagħad kienu jirreaġixxu iktar mal-ammonijaka u mal-aċidi α-keto. Min-naħa l-oħra, il-monosakkaridi ddiżintegraw f'CO₂ u metan. Il-prodotti tad-diżintegrazzjoni anaerobika tal-aċidi amino, tal-monosakkaridi, tal-fenoli u tal-aldeidi kienu jingħaqdu flimkien f'aċidi fulviċi. Ix-xaħmijiet u x-xama' ma ġewx idroliżżati b'mod estensiv f'dawn il-kundizzjonijiet miti.

Formazzjoni tal-keroġen

Xi komposti fenoliċi prodotti minn reazzjonijiet preċedenti ħadmu bħala batterjiċidi u l-ordni Actinomycetales tal-batterji (eż. streptomiċini). B'hekk l-azzjoni tal-batterji anaerobiċi kienet tieqaf f'madwar 10 metri 'l isfel mill-ilma jew mis-sedimenti. F'dan il-fond, it-taħlita kien ikun fiha aċidi fulviċi, xaħmijiet u xama' mingħajr reazzjonijiet jew b'reazzjonijiet parzjali, linjina kemxejn immodifikata, reżini u idrokarburi oħra. Iktar ma ġew iddepożiti saffi oħra ta' materja organika fil-qiegħ tal-baħar jew tal-lagi, iktar ma nġemgħet sħana u pressjoni intensa fil-partijiet iktar 'l isfel. Minħabba f'hekk, il-komposti ta' din it-taħlita bdew jikkombinaw mal-keroġen b'mod mhux daqstant mifhuma. Il-kombinament seħħ b'mod simili għal kif il-molekoli tal-fenoli u tal-formaldeid jirreaġixxu mar-reżini tal-urea-formaldeid, iżda l-formazzjoni tal-keroġen seħħet b'mod iktar kumpless minħabba varjetà kbira ta' reaġenti. Il-proċess kollu tal-formazzjoni tal-keroġen mill-bidu tad-diżintegrazzjoni anaerobika jissejjaħ dijaġenesi, li tfisser trasformazzjoni ta' materjali bid-dissoluzzjoni u bil-kombinament mill-ġdid tal-kostitwenti tagħhom.

Trasformazzjoni tal-keroġen fi fjuwils fossili

Il-formazzjoni tal-keroġen kompliet f'fond ta' madwar kilometru mill-wiċċ tad-dinja fejn it-temperaturi setgħu jilħqu madwar 50 °C. Il-formazzjoni tal-keroġen tirrappreżenta l-punt tan-nofs bejn il-materja organika u l-fjuwils fossili: il-keroġen jista' jiġi espost għall-ossiġenu, jossidizza u b'hekk jintilef, jew jista' jintradam iktar fil-fond fil-qoxra tad-dinja u jiġi soġġett għal kundizzjonijiet li permezz tagħhom jittrasforma bil-mod il-mod fi fjuwils fossili bħall-petroleum. Dan tal-aħħar seħħ permezz tal-kataġenesi, fejn ir-reazzjonijiet fil-biċċa l-kbira kienu arranġamenti radikali mill-ġdid tal-keroġen. Dawn ir-reazzjonijiet damu jsiru għal miljuni ta' snin, u l-ebda reaġent estern ma kien involut. Minħabba n-natura radikali ta' dawn ir-reazzjonijiet, il-keroġen irreaġixxa fir-rigward ta' żewġ klassijiet ta' prodotti: dawk bi proporzjon H/C baxx (l-antraċen jew prodotti simili) u dawk bi proporzjon H/C għoli (il-metan jew prodotti simili); jiġifieri prodotti b'ħafna karbonju jew b'ħafna idroġenu. Peress li l-kataġenesi ma kinitx aċċessibbli mir-reaġenti esterni, il-kompożizzjoni li rriżultat tat-taħlita tal-fjuwil kienet tiddependi fuq il-kompożizzjoni tal-keroġen permezz tal-istojkometrija tar-reazzjonijiet. Jeżistu tliet tipi ta' keroġen: it-tip I (tal-algi), it-tip II (liptiniku) u t-tip III (umiku), li ffurmaw l-iktar mill-algi, mill-plankton u mill-pjanti biz-zkuk (dawn jinkludu s-siġar, l-arbuxxelli u l-lijani) rispettivament.

Il-potenzjal ta' ġenerazzjoni tal-idrokarburi u l-maturità termali tal-petroleum mill-blat spiss jiġu evalwati bl-użu tal-piroliżi tal-blat ta' Eval u b'kejliet tar-riflettanza tal-vitrinit, li jipprovdu indikaturi kwantitattivi tat-tip ta' materja organika, il-livell ta' maturazzjoni u l-probabbiltà tal-ġenerazzjoni taż-żejt jew tal-gass.

Il-kataġenesi kienet pirolitika minkejja l-fatt li seħħet f'temperaturi relattivament baxxi (meta mqabbla mal-impjanti kummerċjali tal-piroliżi) ta' 60 °C sa ferm iktar. Il-piroliżi kienet possibbli minħabba l-ħinijiet twal ta' reazzjoni. Is-sħana għall-kataġenesi kienet tiġi mid-dekompożizzjoni tal-materjali radjoattivi tal-qoxra tad-dinja, speċjalment ⁴⁰K, ²³²Th, ²³⁵U u ²³⁸U. Is-sħana varjat il-pendil ġeotermali u tipikament kienet 10–30 °C għal kull kilometru ta' fond mill-wiċċ tad-dinja. Madankollu, xi intrużjonijiet mhux tas-soltu tal-magma jaf ħolqu sħana ikbar u lokalizzata.

Tieqa taż-żejt (medda ta' temperaturi)

Il-ġeologi spiss jirreferu għall-medda tat-temperaturi li fiha jifforma ż-żejt bħala t-"tieqa taż-żejt". Taħt it-temperatura minima, iż-żejt jibqa' maqbud fil-forma ta' keroġen. Iktar mit-temperatura massima, iż-żejt jiġi kkonvertit f'gass naturali permezz tal-proċess tal-formazzjoni ta' xquq termali. Xi kultant, iż-żejt li jifforma f'fond estrem jista' jiċċaqlaq u jinqabad f'punt iktar fil-baxx. Ir-ramel taż-żejt ta' Athabasca huma eżempju wieħed ta' dan.

Żejt grezz abijoġeniku

Mekkaniżmu alternattiv għal dak deskritt iktar 'il fuq ġie propost mix-xjenzati Russi f'nofs is-snin 50 tas-seklu 19, l-ipoteżi tal-oriġini abijoġenika tal-petroleum (petroleum iffurmat b'mezzi mhux organiċi), iżda dan mhux issostanzjat b'evidenza ġeoloġika u ġeokimika. Instabu sorsi abijoġeniċi taż-żejt iżda qatt f'ammont kummerċjalment profittabbli. "Il-kontroversja għadha teżisti dwar jekk jeżistux riżervi taż-żejt abijoġeniċi", qal Larry Nation mill-Assoċjazzjoni Amerikana tal-Ġeologi tal-Petroleum. "Il-kontroversja hi dwar kemm jistgħu jikkontribwixxu għar-riżervi kumplessivi tad-dinja u kemm żmien u sforzi misshom jallokaw il-ġeologi biex isibuhom".

Riżervi

Iridu jiġu ssodisfati tliet kundizzjonijiet biex tifforma riżerva tal-petroleum:

Blat tas-sors mimli b'materjal tal-idrokarburi u mirdum f'fond biżżejjed biex is-sħana ta' taħt l-art tikkonvertih f'żejt;
Blat poruż u permeabbli fejn jista' jakkumula ż-żejt;
Blat tal-wiċċ (siġill) jew mekkaniżmu ieħor li jipprevjeni li ż-żejt jitla' fil-wiċċ.

Fi ħdan dawn ir-riżervi, tipikament il-fluwidi jiġu organizzati fi tliet saffi: is-saff tal-ilma fil-wiċċ, taħtu s-saff taż-żejt, u taħtu saff tal-gass, għalkemm is-saffi differenti jvarjaw bħala daqs bejn ir-riżervi. Peress li l-biċċa l-kbira tal-idrokarburi huma inqas densi mill-blat jew mill-ilma, spiss jitilgħu 'l fuq minn ġo saffi tal-blat biswithom sa ma jaslu sal-wiċċ jew jinqabdu fi ħdan il-blat poruż (magħruf bħala riżerva) minħabba l-blat impermeabbli ta' fuqu. Madankollu, dan il-proċess huwa influwenzat mill-flussi tal-ilma ta' taħt l-art, li jwasslu biex iż-żejt jiċċaqlaq mijiet ta' kilometri orizzontalment jew saħansitra distanzi qosra 'l isfel qabel ma jinqabad f'riżerva. Meta l-idrokarburi jiġu kkonċentrati f'riżerva, jifforma sit biż-żejt, li minnu jista' jiġi estratt l-likwidu bit-tħaffir u bl-ippumpjar.

Ir-reazzjonijiet li jipproduċu ż-żejt u l-gass naturali spiss ikunu mmudellati bħala reazzjonijiet ta' diżintegrazzjoni tal-ewwel ordni, fejn l-idrokarburi jiġu ddiżintegrati f'żejt u f'gass naturali minn sett ta' reazzjonijiet paralleli, u eventwalment iż-żejt jiġi ddiżintegrat f'gass naturali permezz ta' sett ieħor ta' reazzjonijiet. Dan is-sett tal-aħħar jintuża b'mod regolari fl-impjanti petrokimiċi u fir-raffineriji taż-żejt.

Il-petroleum fil-biċċa l-kbira jiġi rkuprat bit-tħaffir għaż-żejt (il-fawwariet naturali tal-petroleum huma rari). It-tħaffir isir wara li jitwettqu studji dwar il-ġeoloġija strutturali (fl-iskala tar-riżerva), analiżi sedimentarja tal-baċir, u karatterizzazzjoni tar-riżerva (l-iktar f'termini tal-porożità u tal-permeabbiltà tal-istrutturi tar-riżervi ġeoloġiċi). Il-bjar taż-żejt jitħaffru f'riżervi taż-żejt għall-estrazzjoni taż-żejt grezz. Il-metodi tal-produzzjoni tal-"olzar naturali" li jiddependu fuq il-pressa tar-riżerva naturali biex timbotta ż-żejt lejn il-wiċċ normalment ikunu biżżejjed għal xi żmien wara l-ewwel tħaffir tar-riżervi. F'xi riżervi, bħal fil-Lvant Nofsani, il-pressa naturali tkun biżżejjed għal żmien twil. Madankollu, il-pressa naturali fil-biċċa l-kbira tar-riżervi eventwalment tmajna. Imbagħad iż-żejt irid jiġi estratt bl-użu ta' mezzi b'"olzar artifiċjali". Maż-żmien, dawn il-metodi "primarji" jsiru inqas effettivi u jaf jintużaw metodi "sekondarji". Metodu sekondarju komuni huwa tal-"fluss tal-ilma" jew injezzjoni tal-ilma fir-riżerva biex tiżdied il-pressa u ż-żejt jiġi imbottat lejn ix-xaft tat-tħaffir. Eventwalment jistgħu jintużaw metodi "terzjarji" jew "imtejba" għall-irkupru taż-żejt biex jiżdiedu l-karatteristiċi tal-fluss taż-żejt bl-injezzjoni tal-istim, tad-dijossidu tal-karbonju u ta' gassijiet jew sustanzi kimiċi oħra fir-riżerva. Fl-Istati Uniti, il-metodi primarji tal-produzzjoni jirrappreżentaw inqas minn 40 fil-mija taż-żejt prodott fuq bażi ta' kuljum, il-metodi sekondarji jirrappreżentaw madwar 50 fil-mija, u l-metodi terzjarji jirrappreżentaw l-10 fil-mija l-oħra. L-estrazzjoni taż-żejt (jew tal-"bitum") mir-ramel taż-żejt/tal-qatran u mid-depożiti tal-iskist taż-żejt tirrikjedi l-estrazzjoni tar-ramel jew tal-iskist, it-tisħin f'reċipjent jew l-użu ta' metodi fil-post ta' injezzjoni ta' likwidi msaħħna fid-depożiti, u mbagħad l-ippompjar tal-likwidu lura b'saturazzjoni ta' żejt.

Riżervi taż-żejt mhux konvenzjonali

Il-batterji li jieklu ż-żejt iwettqu bijodegradazzjoni taż-żejt li jkun żgiċċa lejn il-wiċċ. Ir-ramel taż-żejt huma riżervi ta' żejt parzjalment bijodegradat li jkun għadu fil-proċess li jiżgiċċa jew li jiġi bijodegradat, iżda tant ikun fihom żejt li ċċaqlaq fihom, li għalkemm il-biċċa l-kbira minnu jkun żgiċċa, ammonti kbar ikunu għadhom preżenti — ferm iktar milli jista' jinstab f'riżervi taż-żejt konvenzjonali. Il-frazzjonijiet iktar ħfief taż-żejt grezz huma l-ewwel li jinqerdu, u dan jirriżulta f'riżervi li fihom forma estremament tqila ta' żejt grezz, imsejjaħ bitum grezz fil-Kanada, jew żejt grezz tqil ħafna fil-Venezwela. Dawn iż-żewġ pajjiżi għandhom l-ikbar depożiti fid-dinja ta' ramel taż-żejt.

Min-naħa l-oħra, l-iskisti taż-żejt huma blat tas-sors li ma jkunx ġie espost għal sħana jew pressjoni fit-tul biżżejjed biex jikkonvertu l-idrokarburi maqbuda f'żejt grezz. Teknikament, l-iskisti taż-żejt mhux dejjem ikunu skisti u ma fihom żejt, iżda blat sedimentarju fin b'solidi organiċi insolubbli msejjaħ keroġen. Il-keroġen fil-blat jista' jiġi kkonvertit f'żejt grezz bl-użu tas-sħana u tal-pressjoni biex jiġu ssimulati l-proċess naturali. Dan il-metodu ilu magħruf għal sekli sħaħ u ngħata l-privattiva fl-1694 fil-qafas tal-Privattiva Nru 330 tal-Kuruna Brittanika li tkopri, "Mod kif jiġu estratti u prodotti kwantitajiet kbar ta' żift, qatran u żejt minn xorta ta' ġebel". Għalkemm l-iskisti taż-żejt jinsabu f'bosta pajjiżi, l-Istati Uniti għandhom l-ikbar depożiti taż-żejt.

Klassifikazzjoni

L-industrija tal-petroleum ġeneralment tikklassifika ż-żejt grezz skont il-post ġeografiku fejn jiġi prodott (eż. West Texas Intermediate, Brent jew l-Oman), il-gravità API tiegħu (kejl tad-densità tal-industrija taż-żejt), u l-kontenut tal-kubrit. Iż-żejt grezz jista' jitqies bħala ħafif jekk ikollu densità baxxa, tqil jekk ikollu densità għolja jew medju jekk ikollu densità bejn dik taż-żejt ħafif u tqil. Barra minn hekk, jaf issir referenza għalih bħala ħelu jekk ikun fih relattivament ftit kubrit jew qares jekk ikun fih ammonti sostanzjali ta' kubrit.

Il-post ġeografiku huwa importanti minħabba li jaffettwa l-kostijiet tat-trasport lejn ir-raffinerija. Iż-żejt grezz ħafif huwa iktar imfittex miż-żejt grezz tqil peress li jipproduċi rendiment akbar ta' petrol, filwaqt li żejt grezz ħelu jiswa iktar miż-żejt grezz qares peress li joħloq inqas problemi ambjentali u jirrikjedi inqar raffinar biex jissodisfa l-istandards tal-kubrit imposti fuq il-fjuwils fil-pajjiżi konsumaturi. Kull żejt grezz għandu karatteristiċi molekolari uniċi li jiġu żvelati bl-użu tal-analiżi tal-assaġġ taż-żejt grezz fil-laboratorji tal-petroleum.

Il-bramel ta' żona li fiha l-karatteristiċi molekolari taż-żejt grezz ġew iddeterminati u ż-żejt ġie kklassifikat jintużaw bħala referenzi tal-ipprezzar madwar id-dinja kollha. Uħud miż-żjut grezzi ta' referenza komuni huma:

West Texas Intermediate (WTI), żejt ħafif, ħelu u ta' kwalità għolja ħafna fornut f'Cushing, Oklahoma għaż-żejt tal-Amerka ta' Fuq.
Brent Blend, li jikkonsisti minn 15-il tip ta' żejt mis-siti fis-sistemi ta' Brent u Ninian fil-Baċir tal-Lvant ta' Shetland tal-Baħar tat-Tramuntana. Iż-żejt jiġi ttrasportat lejn it-terminal ta' Sullom Voe f'Shetland. Il-produzzjoni taż-żejt miż-żejt tal-Ewropa, tal-Afrika u tal-Lvant Nofsani bi fluss lejn il-Punent normalment jiġi pprezzat abbażi ta' dan iż-żejt, li jifforma parametru referenzjarju.
Dubai-Oman, li jintuża bħala parametru referenzjarju għall-fluss taż-żejt grezz qares tal-Lvant Nofsani lejn ir-reġjun tal-Asja u l-Paċifiku.
Tapis (mill-Malażja, li jintuża bħala parametru referenzjarju għaż-żejt ħafif tal-Lvant Imbiegħed).
Minas (mill-Indoneżja, li jintuża bħala parametru referenzjarju għaż-żejt tqil tal-Lvant Imbiegħed).
Il-Medja Referenzjarja tal-OPEC, medja pponderata tat-taħlitiet taż-żejt mid-diversi pajjiżi tal-OPEC (Organizzazzjoni tal-Pajjiżi Esportaturi tal-Petroleum).
Midway Sunset Heavy, li skontu jiġi pprezzat iż-żejt tqil f'California.
Western Canadian Select, iż-żejt grezz li jintuża bħala parametru referenzjarju għaż-żjut grezzi tqal (aċidiċi) emerġenti b'TAN għoli.

Hemm ammonti dejjem jonqsu ta' dawn iż-żjut li jintużaw bħala parametri referenzjarji li qed jiġu prodotti kull sena, għaldaqstant kulma jmur iż-żjut l-oħra jiġu prodotti iktar f'termini reali. Filwaqt li l-prezz referenzjarju jaf ikun għal WTI ttrasportat lejn Cushing, iż-żejt reali kkummerċjalizzat jaf ikun żejt tqil Kanadiż imraħħas – Western Canadian Select – ittrasportat lejn Hardisty, Alberta, u għal Brent Blend ittrasportat lejn Shetland, jaf tkun taħlita esportata Russa ttrasportata lejn il-port ta' Primorsk.

Użu

Ladarba jiġi estratt, iż-żejt jiġi raffinat u sseparat, l-iktar faċilment permezz tad-distillazzjoni, f'bosta prodotti għall-użu dirett fil-manifattura, bħall-petrol, id-diżil u l-kerosin sal-asfalt u r-reaġenti kimiċi (etilen, propilen, buten, aċidu akriliku, paraksilen) li jintużaw għall-produzzjoni tal-plastik, il-pestiċidi u l-prodotti farmaċewtiċi. F'termini ta' volum, il-biċċa l-kbira tal-petroleum jiġi kkonvertit fi fjuwils għall-magni tal-kombustjoni. Bħala valur, il-petroleum jirfed l-industrija petrokimika, li tinkludi bosta prodotti ta' valur għoli bħall-prodotti farmaċewtiċi u l-plastik. Bħala volum, 84 % tal-idrokarburi preżenti fil-petroleum jiġu kkonvertiti fi fjuwils.

Fjuwils u lubrikanti

Minħabba d-densità għolja tal-enerġija, it-trasportabbiltà faċli u l-abbundanza relattiva, iż-żejt sar l-iżjed sors ta' enerġija importanti minn nofs is-snin 50 tas-seklu 20. Il-petroleum jintuża l-iktar, bħala volum, għar-raffinar f'żejt tal-fjuwils u f'petrol, it-tnejn li huma sorsi importanti tal-enerġija primarja. Marbutin mill-qrib mal-fjuwils għall-magni tal-kombustjoni hemm il-lubrikanti, il-greases u l-istabbilizzaturi tal-viskożità.

Sustanzi kimiċi

Bosta prodotti farmaċewtiċi joriġinaw mill-petroleum, għalkemm permezz ta' proċessi b'diversi stadji. Il-mediċina moderna tiddependi fuq il-petroleum bħala sors tal-blokok tal-bini kimiċi, tar-reaġenti u tas-solventi. B'mod simili, prattikament il-pestiċidi, l-insettiċidi u l-erbiċidi kollha joriġinaw mill-petroleum. Il-pestiċidi affettwaw bil-bosta l-istennijiet tal-ħajja permezz tal-kontroll tal-vetturi tal-mard u permezz taż-żieda tar-rendiment tal-għelejjel. Bħall-prodotti farmaċewtiċi, fil-qofol il-pestiċidi huma petrokimiċi. Il-plastik u l-polimeri sintetiċi kważi kollha joriġinaw mill-petroleum, li huwa s-sors tal-monomeri. L-alkeni (olefini) huma klassi importanti waħda ta' dawn il-molekoli prekursuri.

Derivati oħra

Xama', li tintuża fl-imballaġġ tal-ikel tal-friża, fost l-oħrajn, ix-xama' tal-paraffina, li tirriżulta miż-żejt tal-petroleum.
Kubrit u l-aċidu sulfuriku derivat minnu. Is-sulfid tal-idroġenu huwa prodott tat-tneħħija tal-kubrit minn frazzjoni tal-petroleum. Jiġi ossidizzat mal-element tal-kubrit u mbagħad mal-aċidu sulfuriku.
Qatran u asfalt sfużi.
Kokk tal-petroleum, li jintuża f'prodotti tal-karbonju speċjalizzati jew bħala fjuwil solidu.

Industrija

L-industrija tal-petroleum, magħrufa wkoll bħala l-industrija taż-żejt, tinkludi l-proċessi globali tal-esplorazzjoni, l-estrazzjoni, ir-raffinar, it-trasport (spiss bit-tankers u bil-pipelines taż-żejt), u l-kummerċjalizzazzjoni tal-prodotti tal-petroleum. L-ikbar volum ta' prodotti tal-industrija huma ż-żejt kombustibbli u l-petrol. Il-petroleum huwa wkoll il-materja prima għal bosta prodotti kimiċi, inkluż il-prodotti farmaċewtiċi, is-solventi, il-fertilizzanti, il-pestiċidi, il-fwejjaħ sintetiċi u l-plastik. Normalment l-industrija tinqasam fi tliet komponenti ewlenin: upstream, midstream u downstream. Il-komponent upstream jirrigwarda l-esplorazzjoni u l-estrazzjoni taż-żejt grezz, il-komponent midstream jinkludi it-trasport u l-ħżin taż-żejt, u l-komponent downstream jirrigwarda r-raffinar taż-żejt grezz f'diversi prodotti finali.

Il-petroleum huwa vitali għal bosta industriji, u huwa meħtieġ għaż-żamma taċ-ċivilizzazzjoni industrijali fil-konfigurazzjoni attwali tagħha, għaldaqstant huwa ta' tħassib kritiku għal bosta nazzjonijiet. Iż-żejt jirrappreżenta perċentwal kbir tal-konsum tal-enerġija tad-dinja, u jvarja minn 32 % għall-Ewropa u għall-Asja, sa 53 % għal-Lvant Nofsani.

Ix-xejriet tal-konsum ta' reġjuni ġeografiċi oħra huma kif ġej: l-Amerka t'Isfel u l-Amerka Ċentrali (44 %), l-Afrika (41 %), u l-Amerka ta' Fuq (40 %). Id-dinja tikkonsma 36 biljun barmil (5.8 km³) taż-żejt fis-sena, u n-nazzjonijiet żviluppati huma l-ikbar konsumaturi. L-Istati Uniti kkonsmaw 18 % taż-żejt prodott fl-2015. Il-produzzjoni, id-distribuzzjoni, ir-raffinar u l-bejgħ bl-imnut tal-petroleum kollu f'daqqa jirrappreżentaw l-ikbar industrija tad-dinja f'termini ta' valur f'dollari.

Trasport

It-trasport tal-petroleum huwa t-trasport taż-żejt u tad-derivati tiegħu bħall-petrol. Il-prodotti tal-petroleum jiġu ttrasportati permezz ta' vaguni ferrovjarji, trakkijiet, tankers u networks ta' pipelines. Il-metodu li jintuża għat-trasport tal-prodotti tal-petroleum jiddependi fuq il-volum ittrasportat u d-destinazzjoni. Il-mezzi tat-trasport ibbażati fuq l-art bħall-pipelines u t-trasport ferrovjarju għandhom vantaġġi u żvantaġġi. Waħda mid-differenzi prinċipali huwa l-kost assoċjat mat-trasport tal-petroleum mill-pipelines jew bit-trasport ferrovjarju. Ir-riskji marbuta mat-trasport tal-prodotti tal-petroleum huma relatati mat-tniġġis u maċ-ċans ta' tnixxijiet. Iż-żejt kombustibbli diffiċli ħafna biex jitnaddaf u huwa tossiku ħafna għall-annimali ħajjin u għall-ambjent ta' madwarhom.

Fis-snin 50 tas-seklu 20, il-kostijiet tat-trasport kienu jammontaw għal 33 % tal-prezz taż-żejt ittrasportat mill-Golf Persjan sal-Istati Uniti, iżda bl-iżvilupp tas-supertankers fis-snin 70 tas-seklu 20, il-kost tat-trasport niżel għal 5 % tal-prezz taż-żejt Persjan fl-Istati Uniti. Is-sehem tal-kost tat-trasport fuq il-kost finali tal-prodott bażiku kkonsenjat kien inqas minn 3 % fl-2010.

Prezz

Il-prezz taż-żejt ġeneralment jirreferi għall-prezz ta' barmil (42 gallun Amerikan; 159 litru) taż-żejt grezz referenzjarju — prezz referenzjarju għax-xerrejja u għall-bejjiegħa taż-żejt grezz bħal West Texas Intermediate (WTI), Brent Crude, Dubai Crude, il-Medja Referenzjarja tal-OPEC, Tapis crude, Bonny Light, Urals oil, Isthmus, u Western Canadian Select (WCS), fost l-oħrajn. Il-prezzijiet taż-żejt jiġu ddeterminati mill-provvista u mid-domanda globali, iktar milli mil-livell ta' produzzjoni domestika tal-pajjiżi, għalkemm l-Organizzazzjoni tal-Pajjiżi Esportaturi tal-Petroleum (OPEC) għandha influwenza konsiderevoli.

Kummerċ

Iż-żejt grezz jiġi kkummerċjalizzat bħala future fil-boroż NYMEX u ICE. Il-kuntratti bi futures huma ftehimiet li skonthom ix-xerrejja u l-bejjiegħa jaqblu li jixtru u jipprovdu ammonti speċifiċi ta' żejt grezz fiżiku sa data partikolari fil-futur. Kuntratt ikopri kwalunkwe 1,000 barmil u jista' jinxtara sa 9 snin fil-futur.

Użu skont il-pajjiż

Konsum

Fl-istima tal-2021 tal-Amministrazzjoni tal-Informazzjoni dwar l-Enerġija tal-Istati Uniti (EIA), id-dinja tikkonsma 97.26 miljun barmil taż-żejt kuljum.

Din it-tabella taqsam l-ammont ta' petroleum ikkonsmat fl-2011 f'elf barmil (1,000 bbl) kuljum u f'elf metru kubu (1,000 m³) kuljum:

Nazzjon konsumatur 2011	(1,000 bbl/ jum)	(1,000 m³/ jum)	Popolazzjoni f'miljuni	bbl/sena per capita	m³/sena per capita	Produzzjoni/konsum nazzjonali
L-Istati Uniti ¹	18,835.5	2,994.6	314	21.8	3.47	0.51
Iċ-Ċina	9,790.0	1,556.5	1345	2.7	0.43	0.41
Il-Ġappun ²	4,464.1	709.7	127	12.8	2.04	0.03
L-Indja ²	3,292.2	523.4	1198	1	0.16	0.26
Ir-Russja ¹	3,145.1	500.0	140	8.1	1.29	3.35
L-Arabja Sawdija (OPEC)	2,817.5	447.9	27	40	6.4	3.64
Il-Brażil	2,594.2	412.4	193	4.9	0.78	0.99
Il-Ġermanja ²	2,400.1	381.6	82	10.7	1.70	0.06
Il-Kanada	2,259.1	359.2	33	24.6	3.91	1.54
Il-Korea t'Isfel ²	2,230.2	354.6	48	16.8	2.67	0.02
Il-Messiku ¹	2,132.7	339.1	109	7.1	1.13	1.39
Franza ²	1,791.5	284.8	62	10.5	1.67	0.03
L-Iran (OPEC)	1,694.4	269.4	74	8.3	1.32	2.54
Ir-Renju Unit ¹	1,607.9	255.6	61	9.5	1.51	0.93
L-Italja ²	1,453.6	231.1	60	8.9	1.41	0.10

Sors: l-Amministrazzjoni tal-Informazzjoni dwar l-Enerġija tal-Istati Uniti.

Data dwar il-Popolazzjoni:

¹ L-eqqel produzzjoni taż-żejt diġà għaddiet f'dan l-istat.

² Dan il-pajjiż mhuwiex produttur ewlieni taż-żejt.

Referenzi

↑ "EIA Energy Kids - Oil (petroleum)". www.eia.gov. Miġbur 2026-06-16.
↑ "Oil formation - Energy Education". energyeducation.ca. Miġbur 2026-06-16.
↑ "The Hindu : Opinion / News Analysis : Libyan tremors threaten to rattle the oil world". www.hindu.com. Miġbur 2026-06-16.
↑ Publishers, HarperCollins. "The American Heritage Dictionary entry: petroleum". www.ahdictionary.com. Miġbur 2026-06-16.
↑ petroleum. Miġbur 2026-06-16.
↑ van Dijk, J.P. (2022); Unravelling the Maze of Scientific Writing Through the eras: On the Origins of the Terms Hydrocarbon, Petroleum, Natural Gas, and Methane. Amazon Publishers, 166 pp. PaperBack Edition B0BKRZRKHW. ISBN 979-8-3539-8917-2.
↑ Bauer, Georg (1955) [1546]. De Natura Fossilium. Translated by Bandy, Mark Chance; Bandy, Jean A. Mineola, NY: Dover.

[1] "EIA Energy Kids - Oil (petroleum)". www.eia.gov. Miġbur 2026-06-16.

[2] "Oil formation - Energy Education". energyeducation.ca. Miġbur 2026-06-16.

[3] "The Hindu : Opinion / News Analysis : Libyan tremors threaten to rattle the oil world". www.hindu.com. Miġbur 2026-06-16.

[4] Publishers, HarperCollins. "The American Heritage Dictionary entry: petroleum". www.ahdictionary.com. Miġbur 2026-06-16.

[5] petroleum. Miġbur 2026-06-16.

[6] van Dijk, J.P. (2022); Unravelling the Maze of Scientific Writing Through the eras: On the Origins of the Terms Hydrocarbon, Petroleum, Natural Gas, and Methane. Amazon Publishers, 166 pp. PaperBack Edition B0BKRZRKHW. ISBN 979-8-3539-8917-2.

[7] Bauer, Georg (1955) [1546]. De Natura Fossilium. Translated by Bandy, Mark Chance; Bandy, Jean A. Mineola, NY: Dover.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]