Ġwanni Debono
| Ġwanni Debono | |
|---|---|
| Ħajja | |
| Twelid | 1911 |
| Nazzjonalità |
Kolonja ta' Malta Malta |
| L-ewwel lingwa |
Malti (mul)  Ingliż |
| Mewt | 1979 |
| Edukazzjoni | |
| Lingwi |
Malti (mul) Ingliż |
| Okkupazzjoni | |
| Okkupazzjoni |
saċerdot Kattoliku poeta |
Ġwanni Debono, magħruf ukoll bħala Dun Ġwann Debono jew Giovanni Debono (15 ta' Awwissu 1911[1] - 1979), kien saċerdot u poeta Mosti. Huwa baqa' magħruf l-iktar għax kiteb il-versi għall-Innu tal-Inkurunazzjoni tal-kwadru titulari li jinstab fil-Bażilika ta' Santa Marija Assunta fil-Mosta. Dan il-kwadru kien ġie nkurunat nhar l-10 ta' Awwissu 1975 mill-arċipriet ta' dak iż-żmien, jiġifieri Bartolomeo Bezzina.
Trobbija
[immodifika | immodifika s-sors]Ġwanni Debono twieled nhar il-festa tal-Assunta (15 ta' Awwissu) tas-sena 1911, bin Gio Maria u Reġina. Huwa kien l-iżgħar minn fost ħutu. Ta' età żgħira, missieru marru jgħix l-Istati Uniti u sab xogħol fil-belt ta' New Orleans. Ħutu marru jgħixu ma missierhom, iżda Ġwanni baqa' Malta flimkien ma ommu.[1]
Saċerdozju
[immodifika | immodifika s-sors]Huwa minn dejjem iħoss ġibda li jsir qassis, u ta' età żgħira daħal novizz mal-patrijiet Dumnikani fejn iltaqa' mal-patri (iktar tard Monsinjur) Alan Fenech. Bħala novizz, huwa għażel l-isem "Reġinaldu" wara San Reġinald. Huwa laħaq patri fl-1933 u qaddes l-ewwel quddiesa tiegħu nhar il-15 ta' Awwissu 1933, u ftit wara kompla jistudja t-teoloġija u l-filosofija f'Ruma.[1] Dakinhar kien ukoll iltaqa' ma missieru għall-ewwel darba; dan għaliex hu kien ġie lura Malta wara żmienu fl-Amerka.
Waqt it-Tieni Gwerra Dinjija, huwa, flimkien mal-patri Ambroġ Darmanin, laqa' t-talba tal-kappillan Ġużeppi Debono ta' Ħal Luqa biex jgħin fis-servizzi li toffri din il-parroċċa. Iż-żewġ patrijiet għamlu din il-ħidma b'sogru kbir għaliex Ħal Luqa spiss kienet fil-mira tal-bombi tal-għadu.[1]
Lejn l-aħħar tal-1947, oħtu Rose kellha wild iżda ftit wara mardet u mietet. Din l-aħbar affetwat sew lil Dun Ġwann, tant li hu stess kien marad bil-pnewmonja u dam iktar minn xahar fis-sodda. Huwa imbagħad ried jieħu ħsieb lil ħutu u ommu wara li dawn avvanzaw fl-età, tant li fl-1961 ġab permess speċjali minn Ruma biex ikun jista' jgħix barra mill-kunvent tad-Dumnikani għal żmien indefinit. F'dan iż-żmien, beda jservi ukoll bħala qassis fil-Knisja tal-Erwieħ, il-Belt Valletta.[1]
L-Inkurunazzjoni tal-Kwadru
[immodifika | immodifika s-sors]Dun Ġwann kien preżenti fi Pjazza San Pietru fil-Belt tal-Vatikan dakinhar li l-Papa Piju XII iddikjara d-Domma tal-Assunzjoni ta' Santa Marija, jiġifieri nhar l-1 ta' Novembru 1950. Miegħu kien hemm diversi pellegrini Maltin u Għawdxin, fosthom l-Isqof ta' Għawdex il-Monsinjur Ġużeppi Pace.
Qabel l-okkażjoni tal-inkurunazzjoni tal-Kwadru titulari tal-Bażilika ta' Santa Marija Assunta, Mosta, Dun Ġwann kien ġie avviċinat biex jikteb il-lirika għal innu biex jikkommemora din l-okkażjoni. F'Ġunju tal-1974, Dun Ġwann għadda l-lirika tal-innu lill-Maestro Anthony Sammut tal-Banda Nicolò Isouard tal-Mosta.[1] Dan l-innu, imsejjaħ "Lill-Assunta Inkurunata", indaqq għall-ewwel darba fit-8 ta' Awwissu 1975, u jibqa jindaqq kull sena bħala parti miċ-ċelebrazzjonijiet tal-festa tar-raħal.[2]
Il-lirika tal-innu hija riprodotta hawn taħt:[2][3][4]
Xerrdu ħienja ward u fjuri
Lir-Reġina tas-Smewwiet
F'Jum it-Tlugħ glorjuż fis-Sema,
F'damma ħelwa ta' għanjiet.
Inti l-Omm t'Alla waħdieni;
Inti verġni dejjem bqajt;
B'ruħ u ġisem minn did-dinja
Ġewwa s-Sema ħajja tlajt.
Dir-Reġina Nkurunata,
Ġawhra sbejħa għall-Mostin,
Irriduha wkoll Reġina
Tagħna lkoll, tagħna l-Maltin.
L-anġli stagħġbet tħares lejh
Tiela' sbejħa minn din l-art,
Fuq il-mewt u d-dnub rebbieħa,
Tfewwaħ aktar minn kull ward.
Inti l-Omm ta' Kristu, Sidna,
Bniedem-Alla għall-bnedmin;
Inti l-Omm tal-Feddej tagħna,
Inti Ommna midinbin.
Dir-Reġina Nkurunata ...
Ġewwa s-Sema b'qalb ħanina
Tħares lejna midinbin;
Inti tgħinna biex immorru
Nieħdu seh'm mal-magħżulin.
Fil-Kuruna ta' fuq rasha
Ġieħ inroddu bnin u kbir
W imħabbitna fiha nuru
Lil Marija, b'kull tifħir.
Dir-Reġina Nkurunata ...
Mewt u Legazija
[immodifika | immodifika s-sors]Dun Ġwann bla dubju jibqa' mfakkar talli kiteb il-lirika għall-innu tal-inkurunazzjoni. Iżda tajjeb li nsemmu wkoll li huwa grazzi għal Dun Ġwann li għandna l-istatwa ta' San Ġwann Appostlu li llum il-ġurnata tinsab fil-portiku tal-Bażilika.[1]
Triq residenzjali ġdida fil-Mosta ssemmiet għalih fl-2025, bħala parti mill-kommemorazzjoni ta' ħamsin sena mill-inkurunazzjoni.[5]
Referenzi
[immodifika | immodifika s-sors]- 1 2 3 4 5 6 7 Cilia Debono, Emanuel; Cilia Debono, Keith (2024-09-22). "Lenti fuq il-protagonisti [7]: Dun Ġwann Debono (1911-1979)". 50 Sena Inkurunata 1975 - 2025 (bil-Malti). Grupp Armar Marija Assunta, Mosta A.D. 1996. Miġbur 2025-11-27.
- 1 2 "L-innu marċ 'Lill-Assunta Inkurunata' (1975) u s-surmast Mro Anthony Sammut". Soċjetà Filarmonika Nicolò Isouard Mosta (bil-Malti). 2021-02-04. Miġbur 2025-11-27.
- ↑ Camilleri, Ang (1986). "Storja tal-Mosta bil-Knisja Tagħha: Żieda XVI: L-Inkurunazzjoni ta' L-Assunta 10 ta' Awissu, 1975". The Mosta Archives (bil-Malti). Miġbur 2025-11-27.
- ↑ "Tifkira tal-festi tal-Inkurunazzjoni tal-Assunta, il-Mosta, 10 ta' Awissu 1975". Parroċċa Santa Marija (bil-Malti). Mosta: Parroċċa Santa Marija: 36. 1975.Manutenzjoni CS1: data u sena (link)
- ↑ "Minuti - Laqgħa tal-Kunsill Lokali Mosta - Disa' Leġislatura - Laqgħa Numru 10" (PDF). Kunsill Lokali Mosta (bil-Malti). 2025-01-21. Miġbur 2025-11-25.