Ċetumal
| Ċetumal | ||
|---|---|---|
 Messiku | ||
 | ||
| ||
| Amministrazzjoni | ||
| Stat sovran | Messiku | |
| State of Mexico | Quintana Roo (mul)  | |
| Municipality of Mexico | Municipio de Othón P. Blanco (mul) | |
| Isem uffiċjali | Chetumal | |
| Ismijiet oriġinali | Chetumal | |
| Kodiċi postali |
77000 | |
| Ġeografija | ||
| Koordinati | 18°29′38″N 88°17′52″W / 18.4938894°N 88.2978989°WKoordinati: 18°29′38″N 88°17′52″W / 18.4938894°N 88.2978989°W | |
  Ċetumal Ċetumal (Mexico) | ||
| Għoli | 2 m | |
| Demografija | ||
| Popolazzjoni | 169,028 abitanti (2020) | |
| Informazzjoni oħra | ||
| Fondazzjoni | Il-ĦamisambUTCIl-Ħamis | |
| Kodiċi tat-telefon |
983 | |
| Żona tal-Ħin | UTC-5 | |
| bliet ġemellati |
Belize City (en) | |
| opb.gob.mx | ||
Chetumal hija belt fil- Messiku, il-kapitali tal-istat ta' Quintana Roo u l-kapitali tal- muniċipalità ta' Othón P.Abjad . Din il-belt, li tinsab fin-nofsinhar estrem tal-Peniżola ta' Yucatán, hija mdawra bil- Baħar Karibew (il-Bajja ta' Chetumal). Kellha 151 243 habitants skont iċ-ċensiment tal-2010.
Toponimija
[immodifika | immodifika s-sors]Chetumal għandu żewġ tifsiriet possibbli, l-ewwel waħda ġejja mill-Maja chakte, siġra ħamra (Caesalpinia platyloba), u maal, li jkun abbundanti, (mill-Maja Yucatec: Chakte mal ‘Fejn jikbru s-siġar ħomor’). It-tieni traduzzjoni (l-istess mill-Maja) hija: Cháak, xita (bħad-divinità tax-xita), te, avverbju tal-post: hemm, u éemal, li jinżel, (mill-Maja Yucatec: Cháak te' éemal ‘Hemm fejn tinżel ix-xita’).
Storja
[immodifika | immodifika s-sors]Fil-perjodu pre-Kolombjan, kien il-port ta’ stat Mayan antik li kien jestendi madwar it-Tramuntana tal-Beliże. Fl-1527, meta l-belt ġiet skoperta minn Francisco de Montejo, huwa nnota l-preżenza ta’ “2,000 dar” kif ukoll “ħitan tal-ġebel li jħarsu lejn il-kosta biex jiżguraw id-difiża tagħha.”
Ir-rivolta Mayan kontra l-ħakma Yucatec, magħrufa bħala l-Gwerra tal-Kasti ta’ Yucatán fis-snin 1840, keċċiet lill-popli Hispanici kollha mir-reġjun; ħafna stabbilew ruħhom fil-belt ta’ Corozal, fil-Ħonduras Brittaniċi (il-Belize moderna).
Il-belt moderna twaqqfet minn Othón P. Blanco fl-1898 taħt l-isem Payo Obispo. Fuq stedina tal-fundatur, il-belt ġiet popolata minn nies mill-Beliże (inklużi refuġjati mill-Gwerra tal-Kasti u ċittadini Ingliżi). Wara l-qerda tagħha minn uragan, il-belt inbniet mill-ġdid kompletament u ġiet studjata minn periti urbani. Il-Museo de la Cultura Maya huwa ddisinjat tajjeb ħafna biex jifhem it-tradizzjonijiet, it-twemmin u l-mod ta' ħajja tal-Maya. Il-belt tinsab fuq il-fruntiera mal-Beliże.
Ġeografija
[immodifika | immodifika s-sors]Il-belt ta’ Chetumal tinsab fit-tarf estrem tal-kosta tal-Karibew tal-Messiku, waħda mit-tliet kapitali kostali tal-pajjiż, fil-punt fejn ix-Xmara Hondo tisfaċċa fil-Bajja ta’ Chetumal; tinsab f’altitudni ta’ 10 metri ’l fuq mil-livell tal-baħar. Hija tinsab 388 kilometru fin-nofsinhar taċ-ċentru turistiku ta’ Cancún, 388 kilometru fix-xlokk ta’ Mérida, Yucatán, u madwar 1,550 kilometru fix-xlokk tal-Belt tal-Messiku.
Klima
[immodifika | immodifika s-sors]Chetumal għandha klima ta' savanna tropikali (Köppen Aw), bi staġun tax-xita qawwi minn Mejju sa Ottubru, u staġun niexef minn Novembru sa April.
