Wiki

Wiki hu sit web li ħalli l-utenti tiegħu iżidu, ibiddlu u jħassru il-kontenut permezz ta' web browser, bl-użu ta' lingwaġġ ta' markup semplifikat jew editur tat-test online.

Fi kliem ieħor hu ġabra ta' dokumenti ipertestwali li jiġu aġġornati mill-utilizzaturi u li l-kontenut tagħhom jiżviluppa bil-kollaborazzzjoni ta' dawk kollha li jaċċessawh (kontenut ġenerat mill-utenti). Il-modifika tal-kontenut hi miftuħa, fis-sens li t-test jista' jiġi modifikat mill-utenti kollha (xi minn daqqiet reġistrati u xi minn daqqiet anonimi) li jikkontribwixxu mhux biss billi jżidu, kif jiġri s-soltu fil-forums, imma jbiddlu u jħassru dak li kienu kitbu l-awturi ta' qabel. Kull bidla tiġi reġistrata f'kronoloġija biex f'każ ta' bżonn it-test jista' jinqaleb għall-verżjoni ta' qabel; l-għan hu l-informazzjoni titqassam, titpartat, tinħażen u titejjeb b'mod kollaborattiv.

I-terminu "wiki" jista' jfisser is-software kollaborativ użat biex jinħoloq is-sit web.

Etimoloġija

karozza-navetta "Wiki Wiki"

Wiki wiki ġejja minn kelma bil-lingwa Ħawajijana li tfisser "mgħaġġel". Kultant wikiwiki jew WikiWiki jew Wikiwiki jintużaw minnflok wiki. Ward Cunningham (missier l-ewwel wiki) kien imnebbaħ mill-isem wiki wiki użat għal karozza-navetta tal-ajruport ta' Honolulu. "Wiki kienet l-ewwel kelma li sema' matul l-ewwel żjara tiegħu fil-Gżejjer Ħawaji, meta wieħed inkarigat stiednu biex jieħu karozza "wiki wiki" li taħdem bejn it-terminali tal-ajruport. Cunningham qal: "Għażilt wiki-wiki bħala sostituzzjoni allitterattiva ta' quick ("mgħaġġel") u hekk evitajt li nsejjaħ dil-ħaġa quick-web.".

WikiWikiWeb hu terminu użat kultant biex jirreferi b'mod speċifiku għal Portland Pattern Repository, l-ewwel wiki li qatt eżista. Dawk li bdew dan il-wiki issuġġerixxew li għall-wikis in ġenerali għandha tintuża 'w' żgħira.

Storija

Is-software wiki twieled bħala soluzzjoni ġenerali ta' problema rikorrenti tal-komunità web, il-kitba u d-diskussjoni ta' pattern languages. L-ewwel wiki kien Portland Pattern Repository, il-kunċett ta' Ward Cunningham li bdieh fl-1995. Cunningham ivvinta l-isem u l-kunċett ta' wiki u pproduċa l-ewwel implementazzjoni ta' mutur wiki.

Fl-aħħar tas-seklu 20, il-wikis kienu meqjusa bħala mezz promettenti għall-iżvilupp tas-sisien ta' tixrid tal-għarfien fil-pubbliku u fil-privat. Kien dan il-potenzjal li ispira l-proġett tal-enċiklopedija Nupedia, mibdija minn Jimmy Wales ma' Larry Sanger bħala kap-editur bl-użu tat-teknolo[ija wiki bħala bażi ta' enċiklopedija elettronika. Wikipedija ġiet varata f'Jannar 2001. Oriġinarjament kienet ibbażata fuq is-software UseMod, imbagħad bidlet għal software ta' sors miftuħ MediaWiki li għadha tuża bħalissa. Dan ġie adottat minn ħafna wikis oħra.

Bħalissa il-Wikipedija bl-Ingliż hi l-ikbar wiki, u t-tieni waħda hi l-Wikipedija Ġermaniża.

Oqsma tal-applikazzjoni

• Dokumentazzjoni ta' ħafna proġetti informatiċi, pereżempju Tango Desktop Project, DotClear documentation, EagleFaq;
• Proġetti kollaborattivi, pereżempju Dokumentazzjoni tal-komunità Taljana ta' Ubuntu, Nasgaïa (Linux), CPDL, Choral Public Domain Library;
• Edukazzjoni u formazzjoni kollaborattiva, bħala libroscuolawiki.altervista.org;
• Enċiklopediji u b'mod iżjed ġenerali banek ta' għarfien online (knowledge bases online), kemm ġenerali bħal Wikipedija jew settorjali bħal Sensei's Library, websemantique.org, xulfr.org, Ekopedia, Wikiartpedia, Anarcopedia, u Nonciclopedia;
• Bank ta' għarfien ta' kumpannija, biex jippermetti il-qsim tal-għarfien u għal komunikazzjoni fi ħdan il-kumpnnija;
• Wikis komunitarji, li jiġbru n-nies madwar suġġett bl-għan li jiltaqgħu, jaqsmu l-għarfien bejniethom, eċċ. Pereżempju Wikitravel, Bennilogia;
• Wikis personali jintużaw bħala għodda għall-produzzjoni u l-maniġġar tal-informazzjoni minn Notebook għal pereżempju Tomboy u Gnote.

Paġni u modifiki

F'wiki tradizzjonali hemm tliet rappreżentazzjonijiet possibbli għal kul paġna: il-kodiċi HTML (hypertext markup language), il-paġna li tirriżulta meta wieħed jaraha b'navigatur (web browser) u l-kodiċi tas-sors li l-utenti jistgħu jimmodifikaw, li minnha s-server jipproduċi l-HTML. Dan il-format tal-aħħar, magħruf bħala "wikitext", hu miktub b'lingwaġġ ta' mark up semplifikat li l-istil u s-sintassi tiegħu jistgħu ivarjaw ma' kull implementazzjoni.

Il-prinċipju li hi msejsa fuqu din l-għażla ta' disinn hu li l-HTML, bil-librerija kbira ta' etikettatura (tag) li għandu, hu komplikat wisq biex jistgħu isiru tibdiliet malajr, u għalhekk jiddistratta mill-kontenut veru tal-paġni. Barra minn hekk, il-fatt li l-utenti ma jistgħux jużaw il-funzjonalitajiet kollha li għandu l-HTML, bħal JavaScript u CSS, hu meqjus ta' vantaġġ għax jimponi iktar uniformità fid-dehra.

Sintassi MediaWiki	HTML ekwivalenti	Riżultat
"Ħu naqr'iżjed [[te]]," qal il-Liebru ta' Marzu lil Alice, bil-ħeġġa kollha. "Għadni ma ħadt '''xejn'''," wieġbet Alice b'ton offiż, "allura ma nistax nieħu iżjed." "Trid tgħid li ma tistax tieħu ''inqas''?" qal il-Kappellier. "Faċli ħafna tieħu ''iżjed'' minn xejn."	<p>"Ħu naqr'iżjed <a title="Te" href="/wiki/Te">te</a>," qal il-Liebru ta' Marzu lil Alice, bil-ħeġġa kollha.</p> <p>"Għadni ma ħadt <strong>xejn</strong>," wieġbet Alice b'ton offiż, "allura ma nistax nieħu iżjed."</p> <p>"Trid tgħid li ma tistax tieħu <em>inqas</em>?" qal il-Kappellier. "Faċli ħafna tieħu <em>iżjed</em> minn xejn."</p>	"Ħu naqr'iżjed te," qal il-Liebru ta' Marzu lil Alice, bil-ħeġġa kollha. "Għadni ma ħadt xejn," wieġbet Alice b'ton offiż, "allura ma nistax nieħu iżjed." "Trid tgħid li ma tistax tieħu inqas?" qal il-Kappellier. "Faċli ħafna tieħu iżjed minn xejn."