Ħal Għaxaq

Minn Wikipedija, l-enċiklopedija l-ħielsa
Aqbeż lejn: navigazzjoni, fittex
Ħal Għaxaq
Emblema

Mottu: Laeta Sustineo

Isem uffiċjali: Ħal Għaxaq
Stat: Malta Malta
Isem tal-abitanti: Għaxqi (m), Għaxqija (f), Għaxqin (pl)

Mappa

Latitudni: 35°50 '54" N
Lonġitudni: 14°31 '2" E
Erja: 3.9 km²
Popolazzjoni:
 – Total:
 – Densità:

4,405
1,144
Konfini: Birżebbuġa, Gudja, Luqa, Marsaxlokk, Santa Luċija, Tarxien, Żejtun, Żurrieq
Sindku: Emanuel Vassallo (PL)
Qaddis patrun:
 – Ġurnata:
Santa Marija
15 t'Awwissu
Sit elettroniku: kunsillghaxaq.com

Ħal Għaxaq hu raħal żgħir fix-xlokk ta' Malta li jinsab taħt l-għolja taż-Żejtun, u qiegħed f'nofs Wied iz-Ziju u Wied il-Garnaw, li 'l hinn minn Bir id-Deheb; Il-villaġġ għandu perċentaġġ għoli ta' kampanja naturali, bi ftit attività kummerċjali, u fuq ix-xaqliba tal-Garnaw jeżistu għad ta' fabbriki u industriji ħfief. Ħal Għaxaq ħareg mill-parroċċa taż-Żejtun fl-1626 u l-Parroċċa tiegħu hija ddedikata lill-Assunta jew kif inhi maghrufa bhala Santa Marija. Il-Festa Titulari tiġi ċċelebrata fil-15 ta' Awwissu.

Knisja parrokkjali[editja]

Il-Knisja Parrokkjali ta' Hal Ghaxaq armata fil-festa Titulari ta' Santa Marija

Il-Knisja Parrokjali hija ddedikata lil Santa Marija. Fl-20 ta’ Diċembru 1733 l-Isqof Fra Paolo Alpheran de Bussan qiegħed l-ewwel ġebla tat-tielet knisja f’Ħal Għaxaq - il-knisja li hemm illum. Skond ir-rit Ruman l-ewwel ġebla kienet tkun taħt il-pilastru tan-naħa tal-Evanġelu. Il-Perit kien Sebastiano Saliba u l-knisja ghandha forma ta’ salib latin bi stil barokk qawwi fiha. Il-50 sena ta’ xogħol, tbatija u sagrifiċċju raw il-frott tagħhom fil-jum tal-Konsagrazzjoni tal-Knisja, nhar il-Ħadd, 2 ta’ Mejju 1784, meta l-Isqof Mons. Vincenzo Labini mdawwar bil-kleru u l-poplu Għaxqi, ikkonsagra l-Knisja l-ġdida u ddedikaha lill-Verġni Marija Mtellgħa s-Sema. Din il-knisja għandha diversi Opri tal-Arti mill-isbah. Insibu fost l-ohrajn l-istatwi tal-Madonna ta' Fatima, -Ruzarju, ta' San Guzepp u sett tal-Ġimgħa l-Kbira, iżda l-Għaxqin huma l-aktar kburin bl-istatwa Titulari tagħhom, dik ta' Santa Marija. Din inħadmet minn zokk ta' siġra taż-żebbug fl-1808 mill-artist famuż Malti Marjanu Gerada u hija meqjusha bhalha l-Kapolavur tieghu, tant li serviet bhala mudell ghal diversi statwi tal-Assunta oħra fosthom dik tal-Imqabba u dik ta' Ħad Dingli.

L-istatwa tal-Assunta(1808), kapulavur fl-injam taż-żebbug, tal-artist Malti, Marjanu Gerada

Insibu wkoll bosta xogħlijiet ta' pitturi mill-isbaħ, magħmula minn ħafna artisti kbar Maltin fosthom Gian Nikol Buhagiar li pitter il-kwadru Titulari tat-tlugħ fis-sema tal-Madonna, Francesco Zahra, Emvin Cremona, Rokku Buhagiar u Ganni Vella fost oħrajn. Apparti l-festa Titulari ta' Santa Marija, f'din il-parrocca jsiru diversi festi sekondarji oħra matul is-sena, fosthom dik ta' San Ġużepp, il-Madonna tar-Rużarju, Corpus. Ta' min jgħid li f'dan ir-raħal il-purċissjoni bl-istatwi tal-Ġimgħa l-Kbira issir nhar Ħadd il-Palm filgħaxija.

Każini tal-banda[editja]

L-Għaxqin għandhom ħafna għal qalbhom il-festi tagħhom u li dejjem komplew jitkabbru matul is-snin. L-armar mat-toroq kollha tar-raħal fiż-żewġ festi, il-brijju, nar, il-knisja parrokjali imżejna bl-isbaħ libsa u fuq kollox id-dedikażżjoni juri kemm fuq kollox l-Għaxqin iħobbu b'imħabba liema bħala lil Patruna Ewlenija, Protetriċi u l-Omm waħdanija li tgħaqqadhom Santa Marija taħt it-titlu tat-tlugħ fis-sema tagħha, kif ukoll żewġha San Ġużepp li flimkien ħaddnu is-Sagra Familja. Għal dan il-għan, tul is-snin twaqfu żewġ Għaqdiet Mużikali biex ikomplu jkabbru l-festi tar-raħal.


Għaqda Mużikali Santa Marija Ħal Għaxaq[editja]

Kif juri l-isem din l-għaqda mużikali għaxqija twaqqfet uffiċjalment f' Ħal Għaxaq fl-1873 bil-għan li tkompli tkabbar il-festa Titulari, speċjalment fil-festi ta' barra u tkabbar l-element mużikali u kulturali fir-raħal ta' Ħal Għaxaq. Il-Pjazza ta' Ħal Għaxaq armata fil-festa Titulari ta' Santa Marija

Fl-1934 twaqqfet ukoll il-Banda fi ħdan din l-ewwel għaqda soċjali fir-raħal u llum ħadet isimħa għal kunċerti mill-isbaħ li torganiżża ta' kull sena fil-jiem tal-festa Titulari. Illum il-ġurnata l-partitarji stillieri jiltaqgħu f'bini ġdid u mill-isbaħ fil-Pjażża Ewlenija ta' Ħal Għaxaq. Dan il-Każin iġib l-isem ta' Palażż Santa Marija u nfetaħ uffiċjalment fit-30 ta' Lulju 2009 mill-Onor.Prim Ministru Dr. Lawrenċe Gonżi wara programm mill-isbaħ fejn indaqqu bosta siltiet mużikali tal-aqwa kompożituri fid-dinja. Il-ftuħ uffiċjali ta' dan il-każin ħabat mal-25 sena mill-anniversarju tal-ftuħ tal-ewwel binja li kien infetaħ mill-President emeritu s-sinjorina Agata Barbara. Matul is-snin il-festa Titulari kompliet tikber f'ħafna aspetti u dejjem għolliet isem ir-raħal. Fejn jidħol in-nar, din l-għaqda ħadet seħem għal diversi drabi, kemm fil-festival Nażżjonali tan-nart tal-art fil-Furjana kif ukoll fil-festival Internażżjonali tan-nar tal-arju ġewwa l-Port il-Kbir u qatt ma reġgħet lura r-raħal mingħajr xi unur (il-lista kollħa tidħer ftit aktar 'l isfel). Apparti dawn il-festivali ta' kull sena toħroġ bl-unuri kollha bl-ispettaklu tan-nar sinkronizzat mal-mużika li jsir fl-14 ta' Awwissu lejliet il-festa tal-Patruna tar-raħal.

Propju fl-2008 fl-okkażżjoni tal-200 sena mill-miġja tal-istatwa meraviljuża tal-Assunta, giet inawgurata statwa ta' San Gorg Preca maħduma minn artist Għaxqi. Il-festa tiġi ċċelebrata ta' kull sena mit-30 ta' Lulju (bidu tal-Kwindiċina) sal-qofol tal-festi fil-15 ta' Awwissu. Din l-għaqda ħija wkoll magħrufa għal bosta kunċerti kbar li torganiżża qabel il-festa li jafu l-bidu tagħhom fl-aħħar tas-snin 90, bl-isem ta' street concert.

Dawn l-aħħar snin dawn ħadu xgħira differenti għall-aħħar u bdew jiġbdu eluf kbar ta' nies minn Malta, Għawdex u saħansitra minn pajjiżi barranin. Il-kunċert beda jiġi organiżżat fuq tlett ijiem fejn fl-aħħar jum jieħdu seħem kemm tributes kif ukoll gruppi oriġinali bħal: "Traċy Sħields in Celine Dion Tribute" fl-2008, l-Queen "Rħapsody" UK Tribute fl-2009 u l-2011, l-Abba UK fl-2010, Sheila Bonnick bħala l-kantanta mill-ewwel line up uffiċjali tal-Boney M fl-2011 u l-grupp oriġinali Smokie fis-7 ta' Awwissu 2012.

Ħaga sabiħa ħija l-att ta' karita' li ssir fil-festa kif ukoll fil-Milied, permeżż tar-radju fejn f'dawn l-iStreet concerts u fiż-żminjiet tal-Milied jinġabru l-flus għal min ħu fil-bżonn.

Unuri[editja]

Festival Nażżjonali tal-Logħob tan-nar tal-Art

  • 2007: L-aqwa oriġinalità'
  • 2010: L-aqwa xogħol bil-qtajjen

Festival Nażżjonali tal-Logħob tan-nar tal-Ajru

  • 2009: L-aqwa forom/disinji, L-aqwa murtaletti, Rebbieħa uffiċjali tal-festival
  • 2010: ''Rebbieħa uffiċjali tal-festival

Għaqda Mużikali San Ġużepp[editja]

Din kienet it-tieni soċjeta' li twaqqfet fir-raħal.Filfatt din l-għaqda mużikali twaqqfet biex tieħu ħsieb il-festa Sekondarja ta' l-istess qaddis li ġġib isimħa u twaqqfet fl-1874. L-ewwel forma ta' banda li projament kienet orkestra fi ħdan din is-soċjeta' twaqqfet fl-1888 iżda kellħa tieqaf ħesrem wara biss ftit snin minħabba problemi li ma kienx ħemm kontroll fuqhom. Din reġgħet bdiet tiffunżjona uffiċjalment bħala banda kif nafuha llum fl-1935. Il-Partitarji Ġużeppini jipposjedu każin mill-isbaħ ukoll imsejjaħ "il-Meravilja" u jinsab fi Triq Santa Marija eżattament qabel tidħol fil-pjażża min-naħa tal-knisja. Bħall-Għaqda mużikali ta' Santa Marija din l-Għaqda taħdem ħafna wkoll biex tgħolli isem tar-raħal fl-aspetti mużikali u kulturali tal-lokal. Il-festa Sekondarja fir-raħal ħadet xgħira oħra u kibret aktar meta fl-1975, il-kurja neħħiet ir-regolamenti fuq il-festi Sekondarji. Għalkemm din hija festa sekondarja, l-Għaqda Mużikali San Ġużepp ġabet unuri kbar kemm nazzjonali u kemm internazzjonali. L-aħħar unur kien fi Spanja meta rebħet kompetitzzjoni internazzjonali

Postijiet ta' interess[editja]

Fost il-ħafna bini importanti insibu dar unika imsejħa id-Dar tal-Bebbux. Din hija dar unika f'Malta u dan għaliex hija miksija bil-bebbux li joħolqu ħafna disinji reliġjużi. Dan ix-xogħol kien sar minn sid id-dar fil-bidu tas-seklu 19 meta id-dar kienet għadha bħala ħanut tax-xorb. Din id-dar kienet ukoll il-post fejn nibtet ix-xewqa biex f'Ħal Għaxaq isir ukoll l-ewwel każin soċjali, dak tal-festa Titulari ta' Marija Assunta (magħrufa aktar bħala Santa Marija).

Post ieħor ħija it-Turetta li kienet tintuża mill-għassiesa tal-gżejjer biex jgħassu ir-raħal u ‘l madwar.


Kappelli[editja]

Kappella ta' Santa Luċija[editja]

'Il barra sew mir-raħal ta' Ħal Għaxaq wieħed isib kappella ċkejkna li minflok in-natura li kienet iddawwara fl-antik, illum wieħed jara bosta fabbriki u bini li nistgħu ngħidu telfu mill-isbuħija naturali li kienet tgawdi din il-kappella. Din tinsab eżattament fil-bidu tat-triq li mit-triq tal-Barrani f'Ħal Tarxien wieħed jaqsam biex jidħol il-Gudja. propju ftit aktar 'l isfel mill-kappella wieħed isib iċ-ċimiterju tal-Gudja. Din il-knisja nbniet fl-1535 fuq art u bi flus il-knisja Kattedrali tal-Imdina, għalħekk hija propjetà tagħhom. Wara ġiet irranġata mill-ġdid min-Nobbli Pawlu Pellegrino. Fiha artal wieħed, u s-sagristija tagħha ġiet mibnija minn Wiġi Agius. Riċentament din il-kappella reġgħet ġiet irranġata minn ħafna Għaxqin stess.

Tajjeb li ngħidu li għalkemm storikament u parrokjalment tagħmel parti mill-Parroċċa ta’ Ħal Għaxaq u fil-bidu tat-twaqqif tal-Kunsilli Lokali kienet parti mill-istess raħal, illum il-ġurnata saret parti mill-lokalita ta’ Santa Luċija wara talba li saret mill-Kunsill Lokali t’ħemmħekk.

Kappella ta' San Filippu[editja]

F'misraħ żgħir li jinsab fuq wara tal-knisja parrokjali u jġib l-isem tal-qaddis San Filippu insibu kappella żgħira fil-kobor iżda kbira fix-xogħol artistiku ta' pitturi li jżejnuha u fil-lavur tal-ġebla Maltija. Hija ddedikata lil San Filippu Neri u fl-1796 laħqet għad-dinjità ta' bażilika minuri affiljata mal-knisja ta' San Ġwann Lateran f'Ruma. Il-knisja bdiet tinbena fit-23 ta’ Jannar 1761, u tlestiet fit-3 ta’ Lulju, 1762, fuq id-disinn tal-Perit Sebastjan Saliba, l-istess perit tal-knisja parrokjali ta' Ħal Għaxaq iddedikata lill-Assunta. Din tbierket minn Dun Ġwann Filippu Żammit fid-9 ta’ Mejju, 1763 li tagħha hu kien is-sid u l-ħsieb biex tinbena.

Kappella ta' Santu Kristu[editja]

Ħekk kif minn tal-Barrani f'Ħal Tarxien taqsam fit-triq il-Belt Valleta f'Ħal Għaxaq issib kappella żgħira li tilqek f'dan ir-raħal pittoresk. Il-knisja ħija ddedikata lir-Redentur u msejħa ta' Santu Kristu devożżjoni kbira mħux biss mill-parruċċani ta' Ħal Għaxaq imma anke mill-irħula tal-madwar. Jingħad li l-istimatur tal-art, Mikilanġ Żammit, fl-1806, ġieħ il-ħsieb li jwassal fir-raħal tiegħu d-devożżjoni lejn il-Passjoni ta’ Ġesu’ Kristu, billi jibni niċċa fit-triq ewlenija li twasslek għal Ħal Għaxaq, preċiż fil-quċċata fejn kienu isibuh bħala Kalamija. F’waħda min-niċeċ fl-1808 ġiet imqiegħda l-istatwa tar-Redentur, xogħol Mastru Pawl Cassar, minn Bormla, student ta’ Marjanu Gerada. Twajjeb ieħor inqala’ sabiex jagħmel minn butu n-niċċa tal-Veronika. Sal-1808 kien hemm dejjem id-devożżjoni lejn dik ix-xbieħa, li din tat ħsieb lil qassis mill-istess raħal, Dun Ġużepp Demicoli, li jibni knisja minflok in-niċċa, u fiħa jqiegħed l-istatwa ta’ Ġesu’ Kristu mgħobbi bis-salib. Fis-17 ta’ Ottubru, 1852, il-Kappillan Dun Tumas Naudi ġie purċissjonalment għal-lok, bierek l-ewwel ġebla u niseġ kelmtejn għall-okkażjoni. Il-knisja l-ġdida fil-għodwa tal-25 ta’ Settembru 1859, ġiet imbierka mir-Reverendissmu Kanonku Dun Filippu Amato, Vigarju Ġenerali. Biswit dan is-santwarju ħemm dar ċkejkna li kinet tintuża mis-Sorijiet Franġiskani meta kienu f'dan ir-raħal. Issir ukoll festa żgħira b'quddiesa u festin ħdejn il-kappella fil-15 ta' Settembru ta' kull sena.

Ħoloq esterni[editja]